Author Archives: vefstjóri BÍL

Ársskýrsla forseta BÍL fyrir árið 2009

Við lifum á óvenjulegum tímum. Við sem komin erum fram yfir miðjan aldur þekkjum í rauninni aðeins hægfara umbreytingar til hins betra í efnahagslegu tilliti, að frátöldum minniháttar niðursveiflum, sem einkum stöfuðu af aflabresti, eins og þegar Íslendingar kláruðu síldina með kappsfulltri ofveiði á 7. áratugnum..Sögur höfðum við heyrt um einhvern Íslandsbanka sem fór á hausinn snemma á 20. öldinni, en það kom lítið við okkur og enginn fann að því að upp væri tekið nafn þessa gjaldþrota banka þegar nokkrar fjármálastofnanir voru sameinaðar undir þeim hatti fyrir nokkrum árum.

Í október 2008 fer svo viðkomandi banki á hausinn ásamt hinum bönkunum tveim, og síðan hafa Íslendingar þurft að eiga við afleiðingarnar og eru ekki nálægt því að afgreiðar þær. Samdráttur hefur orðið á öllum sviðum, niðurskurður hins opinbera er einungis ein birtingarmynd þess af mörgum, og allir vita að enn meiri niðurskurður er í vændum, ekki síst hjá því opinbera. Á slíkum tímum heyrum við gjarnan hugleiðingar í þá veru að listirnar séu lúxusfyrirbæri, og spurt er hvort ekki sé beinlínis skynsamlegt að leggja niður opinberan stuðning við listamenn og nota féð í eitthvað brýnna.

Við erum sem sagt komin í vörn. Ég get tekið nærtækt dæmi úr kvikmyndunum. Á uppgangsárunum frá 2000 – 2006 var engin umtalsverð aukning á framlögum til Kvikmyndamiðstöðvar. Þá var sest niður og gerð fjögurra ára áætlun, til ársins 2010, þar sem loksins skyldi bætt úr þessari vanrækslu við grein sem augljóslega hafði staðið sig með prýði og aukinheldur aflað gjaldeyristekna, meira að segja voru haldgóð rök fyrir því að greinin skilaði í heild meiri tekjum til ríkissjóðs en næmi framlagi Kvikmyndasjóðs til framleiðslunnar.

Við fögnuðum samkomulaginu um kvikmyndagerðina á sínum tíma. Sérstök áhersla var lögð á að styrkja nýstofnaðan, en afar veikan sjónvarpssjóð. Hann nýttist síðan til að hleypa af stað framleiðslu leikinna þáttaraða sem hafa mælst afar vel fyrir og raunar selst út fyrir landsteinana. Árið 2010 áttu, samkvæmt samningi menntamálaráðuneytisins við kvikmyndageirann, 700 milljónir að fara til Kvikmyndamiðstöðvar – álíka upphæð og nú fer í Þjóðleikhúsið. Í raun verður upphæðin 450 milljónir. Munurinn er 35,7%.

En árið 2009 byrjaði reyndar fremur vel fyrir listamenn, þó að undarlegt megi virðast. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir þáverandi menntamálaráðherra hafði heitið því að fjölga starfslaunum listamanna og talað var um þriðjungs fjölgun auk smávægilegrar hækkunar launanna sjálfra. Þessum árangri hefðum við ekki náð ef BÍL hefði ekki tekið málið aftur á dagskrá og lagt séstaka áherslu á það síðastliðin tvö ár. Þetta hafði verið rætt nógu lengi sem sérstakt sanngirnismál til að erfitt væri að bakka með það, þrátt fyrir erfitt árferði, og undir lok 2008 var kjörin viðræðunefnd BÍL við ráðuneytið sem átti mikilvægan, daglangan fund með hlutaðeigandi aðilum fyrir rétt um ári síðan, eða nánar tiltekið 7. janúar 2008.

Á þessum mikilvæga fundi tókst að komast að niðurstöðu um skiptingu milli hinna ýmsu sjóða, ennfremur voru gerðar smávægilegar breytingar á fyrirkomulaginu. Við héldum síðan stjórnarfund 12. janúar þar sem eftirfarandi ályktun var samþykkt:

Stjórn BÍL lýsir yfir ánægju sinni með framkomna tillögu um listamannalaun og styður hana fyrir sitt leyti. Jafnframt telur stjórnin afar jákvætt að fá að fjalla um frumvarpið á þessu stigi málsins.

Stjórnin álítur að rétt sé að skilja á milli tónlistarflytjenda og sviðslistafólks, sem hingað til hafa verið saman í listasjóði, með því að stofnaðir verði tveir aðgreindir sjóðir.

Þegar til kom virtust þessar breytingar standa svolítið í ráðuneytinu, þeim fannst þær ekki vera eðlileg niðurstaða af fundinum 7. janúar. Ég átti býsna erfiðan fund með tveim starfsmönnum ráðuneytisins 26. janúar, þar sem allt virtist sigla í strand á því prinsippi að ekki mæti skipta Listasjóði í tvennt. Því var haldið fram að ekki ríkti einhugur innan BÍL um málið. Ég fór af fundinum með þá spurningu í huga hvort ráðuneytið væri að guggna á þessu og reyna að koma sökinni af misklíðinni yfir á listamenn sjálfa. Það kom reyndar aldrei fram vegna þess að síðar þennan sama dag féll ríkisstjórnin, og þá var ljóst að Þorgerði Katrínu mundi ekki gefast færi á að tala fyrir málinu að sinni.

Þann 31. janúar héldum við aðalfund okkar. Ályktanir fundarins voru bornar í ráðuneytið strax eftir helgina, en á því augnabliki hafði ég litlar vonir um að á þeim yrði tekið mark.

Um viku síðar tók við minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri Grænna, með stuðningi Framsóknar. Nýr mennta- og meningarmálaráðherra var Katrín Jakobsdóttir. Sjálf nafnabreytingin á embættinu fannst okkur strax boða gott. Við sendum Katrínu samdægurs heillaóskir, auk þess sem hún fékk ályktanir aðalfundar sendar daginn eftir. Þær voru í grunninn þrjár: um starfslaun listamanna, um atvinnuöryggi listamanna og um tónlistarhús. Þann 16. febrúar var ég á fundi í ráðuneytinu, og þar fékk ég að vita, öldungis óformlega, að nýr menntamálaráðherra ætlaði sér að leggja frumvarpið um listamannalaun fram á yfirstandandi þingi. Í rauninni heyrðist mér á viðmælanda mínum að Katrín Jakobsdóttir hyggðist taka allar ályktanir BÍL alvarlega.

Þetta tók ég til umræðu á stjórnarfundi kl 4 sama dag. Ég lagði jafnframt ríkt að öllum að rjúfa í engu samstöðuna sem komin var um öll atriði málsins. Vikurnar sem í hönd fóru átti ég gott samstarf við Sigtrygg Magnason, aðstoðarmann ráðherra, og til þess var séð að vilji listamanna væri skýr og hvergi misfellur að sjá. Eftir frekari umræður hafði verið afráðið að halda fast við ályktunina 12. janúar,og á endanum var hún tekin til greina. Listasjóðnum var skipt upp (og hér kemur fram hvernig sjóðirnir vaxa næstu þrjú árin).

Katrín Jakobsdóttir ákvað að koma lögunum í gegnum þingið á þeim skamma tíma sem þessi stjórn ríkti. Þetta kom fram á hinum hefðbundna samráðsfundi sem stjórn BÍL á árlega með ráðherranum og fulltrúum ráðuneytisins. Mér fannst við hafa þarna ráðherra sem vildi raunverulega hlusta á okkur og jafnvel eitthvað fyrir okkur gera. Á fundinum var lögð sérstök áhersla á stöðu listdansins, Irma Gunnarsdóttir talaði máli listdansara og náði greinilega eyrum ráðherrans. Þar tel ég að sé að finna ástæðu þess að framlög til Íslenska dansflokksins voru hækkuð í síðustu fjárlögum, á meðan allir aðrir máttu þola niðurskurð.

Ný lög um listamannalaun voru síðan samþykkt á alþingi og er þess að vænta að fjölgun starfslauna hefjist strax á þessu ári.

Samráðsfundur var einnig haldinn með Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, borgarstjóra, og þótti takast vel. Þar var lögð fram nýsamþykkt menningarstefna borgarinnar, og verður hún að teljast mikil betrumbót frá fyrri stefnu. Margir frá BÍL lögðu þar hönd að verki, bæði innan stjórnar og utan.

Allsérstakt deilumál kom upp þegar menningar- og ferðamálaráð borgarinnar ákvað að tilnefna fatahönnuð sem borgarlistamann. Fulltrúum BÍL í ráðinu fannst rétt að leggja fram bókun þar sem minnt var á þá 3000 listamenn sem væru í samtökum okkar. Þessi bókun fór illa í marga og komu fram yfirlýsingar og greinar í blöðin, sumar allstóryrtar. Frá upphafi hefur mér fundist þessi andstaða byggð að verulegu leyti á misskilningi. Ég veit að sumir þeir sem fyrst fóru af stað höfðu ekki lesið bókun okkar, en hefðu þeir gert það hefðu þeir komist að því að hún er varfærin, málefnaleg og raunar kurteisleg. Þar kemur hvergi fram sú skýring sem skein í gegnum flest skrif á móti okkur Áslaugu Thorlacius, að með þessu væru listamenn að líta niður á hönnuði og teldu þá ekki þess verða að vera í hinum göfuga hópi listamanna.

Í grunninn vorum við einungis að verja hagsmuni þeirra sem höfðu valið okkur til trúnaðarstarfa. Ég held raunar að BÍL þurfi einmitt að vera vel á varðbergi til að halda í það sem við þó höfum og glopra því ekki frá okkur. Listamenn hafa haft mikið fyrir því að fá valdhafa til að koma á fót margvíslegum stofnunum og launa- og styrkjakerfi fyrir listirnar í landinu; heiðursnafnbætur eru hluti af þessu, enda fylgja slíkum upphefðum fjármunir og eftirsóknarverð athygli. Um allt þetta þarf að standa vörð, ekki síst á samdráttartímum.

Málið var tekið fyrir á stjórnarfundi BÍL, og niðurstaðan var stutt yfirlýsing sem allir viðstaddir samþykktu. Þarna lagði ég til að við óskuðum borgarlistamanni til hamingju, ég sendi Steinunni Sigurðardóttur, fatahönnuði, síðan blómvönd með þeim hamingjuóskum.

Hvað hönnuðina snertir vil ég taka það skýrt fram að BÍL er ekki andstætt þeim. Ég vil benda á tvennt þessu til sönnunar: þegar kom fram tillaga frá minnihlutanum í menningar- og ferðamálaráði um að stofna sérstök hönnunarverðlaun borgarinnar studdum við BÍL-fulltrúar það eindregið, en meirihlutinn vildi ekki fara þá leið. Í öðru lagi hófum við í stjórn BÍL árið á því að samþykkja að stofnaður yrði nýr sjóður fyrir hönnunina í lögunum um starfslaun listamanna. Þar eru þó hönnuðir taldir meðal listamanna, enda ekkert því til fyrirstöðu.

Raunar tel ég gleðilegt hve ýmiskonar hönnun hefur fleygt fram undanfarið – og tala ég þar væntanlega fyrir munn flestra hér inni. Ég get vel séð fram til þess tíma að hönnuðir gangi í okkar raðir, en tel óhjákvæmilegt að það gerist í góðu samstarfi við myndlistarfólk, sem hljóta að teljast hönnuðunum skyldastir.

Reyndar hafði Fatahönnunarfélagið samband við mig í haust, fyrst í tölvubréfi og síðan í símtali, og ræddi um að senda inn umsókn. Ég hvatti formanninn til að gera það, umsóknin yrði síðan tekin fyrir á stjórnarfundi. Hvað síðan gerðist veit ég ekki – aldrei barst umsóknin.

Svo sem kunnugt er eru fulltrúar BÍL í menningar- og ferðamálaráði tveir. Á síðasta ári sat ég í öðru sætinu, en Áslaug Thorlacius í hinu fyrri hluta ársins og Þuríður Sigurðardóttir frá septemberbyrjun. Við í stjórn BÍL höfum stundum rætt um að breyta fyrirkomulaginu og gefa fleiri fulltrúum kost á að sitja fundi ráðsins. Á það hefur ekki verið knúið undanfarið, og á meðan svo er munum við Þuríður sækja þessa fundi fyrir hönd BÍL.

Nokkrum sinnum hafa hinir pólitísku fulltrúar í ráðinu haft á orði að í staðinn fyrir að hafa tvo fulltrúa frá listunum ætti einn að vera þaðan, en hinn væri fulltrúi ferðamálanna. Hér er því komið enn eitt dæmið um stöðu sem þarf að gæta vel að og sjá til að verði ekki frá okkur tekin.

Vert er að geta þess að í menningar- og ferðamálaráði hefur ríkt nokkuð góður andi. Mun meira samstarf er á milli flokkanna en ég hef áður séð, og er það guðsþakkarvert, ekki síst þegar draga þarf úr útgjöldum. Ýmsar aðhaldsaðgerðir hafa lent á listamönnum. T.d. voru fastir samningar teknir til endurskoðunar og óumbreytanleg og heilög atriði eins og vísitölubindingar voru þurrkuð út. Tekið var fyrir ókeypis húsnæði, sem bitnaði illa á myndlistarmönnum, í höfðustöðvum þeirra í Hafnarstræti sem og aðstöðu myndhöggvara, auk þess sem hærri leigu var krafist á Korpúlfsstöðum og víðar. Rithöfundar þurftu að byrja að borga fyrir Dyngjuveginn og svo framvegis. Dregið var stórlega úr samningsbundinni hækkun til Leikfélags Reykjavíkur – og það eftir að leikárið hófst, sem allir viðurkenna að hafi verið einkar óheppilegt. Þetta eru svo sannarlega óvenjulegir tímar.

Annars hófu borgaryfirvöld aðhalds- og hagræðingaraðgerðir sínar yfirleitt fyrr en ríkið. Samdrátturinn í borginni var að mestu unninn í sátt, þetta var einfaldlega verk sem þurfti að vinna, auðvitað varð niðurstaðan minni þjónusta við borgarana, en þeir sem best þekktu til virtust þó oftast með í ráðum. Ríkið tók frekar þá stefnu að hliðra til málum og gera listgreinum mishátt undir höfði og fórst það að mínu viti heldur óhönduglega, auk þess sem allt of seint var farið út í þá vinnu og án ráðslags við sjálfa fagaðilana.

Ríkið ákvað að draga mun meira úr framlögum til sjóða en til stofnana. Hér er fram komið stórmál sem við þurfum að bregaðst við. Ráðamönnum finnst þeir vera með þessu að varðveita störf – sem vissulega má til sanns vegar færa. Á hitt hef ég svo haft margvíslega ástæðu til að benda, bæði hjá ríki og borg, að stuðningur við listastarfsemi er ekki síður atvinnuskapandi. Að lækka framlög til sjóða getur raunar gert mun fleiri atvinnulausa en að lækka framlög til stofnana. Ríkið gekk miklu lengra í þessu en borgin, starfslaun listamanna eru í rauninni eina undantekningin. Framlög til sjóða voru almennt lækkuð hjá ríkinu um 15–20 % frá tölum síðasta árs.

Við erum í vörn. Á ársfundi Listahátíðar hafði borgarstjóri á orði yfir kveðjuskálinni að lagt hefði verið að henni að skera menningarframlög niður um 50%. Svo var þó ekki gert. Þvert á móti fór borgin í samvinnu við ríkið til að ljúka byggingu tónlistarhúss, og niðurskurður í menningar- og ferðamálaráði var ekki meiri en annars staðar í borgarkerfinu. Það er vonandi að ekki verði breyting á þeirri stefnu hjá Reykjavíkurborg, en fyrir því er hreint ekki nein trygging, einkum í ljósi þess að sveitarstjórnakosningar verða í vor og engin leið að spá um hvaða stefna verði ríkjandi næsta sumar.

Á fundi hjá Reykjavíkurakademíunni sl. vor auglýsti ég eftir menningarstefnu ríkisins. Katrín Júlíusdóttir, menningarmálaráðherra, var á staðnum og stakk upp á þvi að við listamenn byrjuðum að skrifa slíka stefnu. Við í stjórn BÍL brugðumst skjótt við, og mikið starf var unnið í sumar og fram á haust. Við réðum Njörð Sigurjónsson frá Háskólanum á Bifröst til að stjórna verkinu, og að hans ráði var lögð áhersla á listirnar og verkefnið kallað listastefna. Unnið var í fimm hópum eftir listgreinum. Um þær mundir sem hóparnir skiluðu af sér, komu fram upplýsingar um yfirvofandi niðurskurð, og þá þótti stjórn BÍL rétt að fresta frekari vinnu fram yfir áramót.

Í sumar var svo ráðinn maður til að ritstýra menningarstefnu ráðuneytisins, Haukur F. Hannesson, sem okkur er að góðu kunnur frá síðasta aðalfundi. Á fundi með ráðuneytinu í sumar kom skýrt fram að litið er á listastefnu BÍL sem mikilvægt framlag til menningarstefnunnar. Hins vegar er svolítið merkilegt að við skyldum hvött til að móta stefnuna – og gerum það án þess að nokkur fjárhagslegur stuðningur komi fyrir – en maður síðan ráðinn í sams konar vinnu án nokkurs samráðs við okkur.

Barátta haustsins hefur einkum snúist um fjárlög alþingis. Fundir voru haldnir með menntamálanefnd og fjárlaganefnd. Þetta voru upplýsandi fundir. Engum dylst að ríkið þarf að draga úr útgjöldum, og við sem störfum í menningargeiranum verðum að horfast í augu við þá staðreynd að ákaflega mörgum þykir upplagt að byrja hjá okkur. Það er hreint ótrúlegt að sjá hve margir líta á störf listamanna sem eitthvað sem hægt sé að leggja niður með ofureinföldum hætti, framlag okkar til þjóðfélagsins í heild er stórum vanmetið og gildir nánast einu hvar í flokki menn eru, þó að þetta sé kannski greinilegast í Sjálfstæðisflokknum.

Á mikilvægum stjórnarfundi í október síðastliðnum fórum við yfir drög að fjárlögum. Kolbrún Halldórsdóttir var tekin við af Steinunni Knútsdóttur sem fulltrúi leikstjóra í stjórn BÍL, og ég vil sérstaklega taka fram að við nutum góðs af pólitískri reynslu hennar í því sem nú fór í hönd. Við ákváðum að leggja megináherslu í fernt í málflutningi okkar: Kvikmyndamiðstöð, Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar, Sjálfstæðu leikhúsin og safnlið listastarfsemi , en undir hann ganga m.a. Bókmenntasjóður og Tónlistarsjóður. Almennt tel ég að skynsamlegt hafi verið að setja ákveðin mál á oddinn.

Ég dreg þann lærdóm af viðræðum við alþingismenn að erfitt sé að hafa áhrif á mál eftir að þau eru komin í hendur alþingis. Heppilegra sé að reyna að ná samstarfi um þau við mennta- og menningarmálaráðuneytið, meðan þau eru í mótun þar. Þar finnst mér hins vegar oft skorta áhugann. Vitaskuld erum við í grunninn þrýstihópur sem alltaf er að biðja um meiri fjárframlög, og vafalaust fer það í taugarnar á ráðuneytisfólkinu. Ég held þó að einmitt á niðurskurðartímum sé heppilegt að hafa samráð við okkur áður en róttækar ákvarðanir eru teknar, þó ekki væri nema til veita okkur tækifæri til að upplýsa viðkomandi um það sem á spýtunni hangir okkar megin. Ég tók t.d. eftir því að það kom alþingismönnum á óvart að Sjálfstæðu leikhúsin hefðu fengið yfir 30 milljónir úr fjölþjóðlegum sjóðum í verkefni ársins sem nú er að byrja. Tölulegar upplýsingar um kvikmyndagerðina vöktu einnig óskipta athygli alþingismanna, hvar í flokki sem þeir stóðu. Kristján Þór Júlíusson hafði á orði að við mættum vera háværari um hagrænt framlag listamanna til þjóðfélagsins.

Utanríkisráðherra sendi mér tölvuskeyti sem svar við ályktunum okkar. Þar segir:

“Í fljótu bragði sýnist mér að BÍL hafi ekki komið auga á nytsemd tilvonandi Íslandsstofu varðandi listir, og útflutning menningar. Ég tel, að takist vel til með hana, þá gæti þar orðið um drjúga lyftistöng f. íslenska menningu að ræða. Menningariðja sem útlöndum tengist er þar reifuð í frumvarpi um stofuna, sem ein af burðarstoðum í framtíðarverki hennar.” Hvort sem þarna er að finna laust á vanda Sjálfstæðu leikhúsanna og Kynningarmiðstöðvar myndlistar eður ei, þykir mér af þessum sökum við hæfi að fá nokkra vitneskju um Íslandsstofu síðar á þessum fundi.

Undir lok ársins lenti ég í blaðadeilum um lottó. Ég skrifaði fyrst grein þar sem ég benti á að víðast í nágrannalöndum okkar er hagnaður af lottóinu nýttur að verulegu leyti til að styrkja menningarmál. Þó að ég hafi leyft öðrum að hafa síðasta orðið um þetta að sinni, er málinu engan veginn lokið og verður tekið upp aftur í fyllingu tímans.

Aðrar blaðagreinar mínar á árinu voru, í vor, um starfslaun listamanna og, í haust, um niðurskurðinn í menningarmálum með áherslu á kvikmyndagerðina.

Litróf listanna var enn í gangi í vor, kynning í grunnskólum á nokkrum listgreinum, en niðurskurður til skólanna hefur orðið til þess að þeir hafa stórum dregið úr kaupum á þess háttar kynningum. Í þessu felst enn ein birtingarmynd kreppunnar og jafnframt lítið dæmi um það hvernig listamenn verða af tekjuskapandi verkefnum. Það er raunar áhyggjuefni hvað heimsóknum listamanna í skóla hefur fækkað sökum samdráttarins.

Forseti er gjarnan fenginn í ýmis verkefni sem standa utan við venjubundin félagsstörf. Í tvö ár í röð hef ég verið í dómnefnd um styrki Landsbankans við námsmenn, svo dæmi sé tekið.

Ég hóf skýrsluna á kvikmyndagerðinni. Niðurskurðurinn þar var meiri en annars staðar. Hann var í rauninni óskiljanlegur, þó ekki væri nema í ljósi þess hve margt hefur verið gert vel þar á bæ undanfarið. Í tillögum ráðuneytisins til fjárlagagerðarinnar kom fram pólitísk menningarstefna, sem gekk greinilega út á það að gera veg þessarar greinar minni en annarra. Það er ekki flóknara en svo. Þannig er sú menningarstefna sem nú er í gildi.

En ég hef grun um að svipaður niðurskurður sé á teikniborðinu hvað ýmsar aðrar listgreinar varðar, þó að ekkert hafi verið upplýst um það. Og hvernig á að bregðast við þvi? Í kvikmyndagerðinni vorum við þó með nokkuð sannfærandi hagræn rök, og þeim er ekki fyrir að fara í öllum listgreinum. En ég er síður en svo þeirrar skoðanir að list eigi endilega að borga sig. Við hljótum að leggja fram þau rök að listin sé siðuðu þjóðfélagi nauðsyn, að listin sé ein af máttarstoðunum undir sjálfstæði þjóðarinnar, og að listin sé raunar órjúfandi hluti af velferðarkerfinu.

Eitt er að minnsta kosti ljóst, að það verður enn frekar skorið niður á þessu ári. Nú þegar er vitað um hagræðingarkröfu þá sem lögð verður á menningar- og ferðamálaráð: 5,6%. Tilhneigingin er fyrir hendi að skera niður styrkjapottinn svokallaða, en við munum gera okkar besta til að tryggja að hann verði ekki minnkaður til muna og alls ekki um meira en sem nemur þessari prósentutölu.

Gagnvart ríkinu er sjálfsögð krafa okkar að fá að vera meira í ráðum um stefnu dagsins í dag. Það er ekki nóg að bjóða okkur að senda inn skriflegt framlag okkar til menningarstefnu ríkisins, á meðan hún er í reynd keyrð áfram af fólki sem helst vill komast undan því að hlusta á okkur. Á að senda ráðherranum óskalista hinna ýmsu listgreina þegar sá hinn sami ráðherra telur sig stöðugt knúinn til að draga úr virkni listgreinanna með æ minnkandi fjárframlögum? Það er afar erfitt að vera með stórhuga framtíðaráform við slíkar aðstæður.

En framtíðarsýn er þó eitthvað sem við höfum alltaf verið að biðja um, og því álít ég rétt að taka aftur upp vinnuna við listastefnuna og ljúka henni eigi síðar en í vor. Ráðherrar koma og fara. Einhvern tíma á þjóðin eftir að rétta úr kútnum eftir efnahagsslys undanfarinna ára. Örlög ríkisstjórna breyta því ekki að listamenn eiga sína framtíðarsýn, og hana er best að móta sem best og nákvæmast.

Ágúst Guðmundsson

Aðalfundur BÍL

Aðalfundur BÍL verður haldinn í Iðnó, laugardaginn 9. janúar. Hann hefst klukkan eitt eftir hádegið með venjulegum aðalfundarstörfum. Síðar um daginn verður umræða um hina fyrirhuguðu Íslandsstofu.

Reykjavík, 23. desember 2009

 

Aðalfundarboð

Hér með er boðað til aðalfundar Bandalags íslenskra listamanna laugardaginn 9. janúar 2009. Fundarstaður verður Iðnó við Tjörnina.

Kl. 13:00             Hefðbundin aðalfundarstörf.

Skýrsla forseta, reikningar, stjórnarkjör, skýrslur aðildarfélaga, ályktanir, önnur mál.

 

Í lögum BÍL stendur:

Hvert aðildarfélag skal skila skriflegri greinargerð um starfsemi sína og tilnefningu fulltrúa a.m.k. hálfum mánuði fyrir aðalfund, ásamt félagatali og lagabreytingum.

Á stjórnarfundi 14. desember sl. var samþykkt að birta skýrslur aðildarfélaga á vefsíðu BÍL, en láta í staðinn af lestri þeirra á aðalfundi.

 

Kl. 15:00                        Kaffi

Kl 15:30                        Málþing um Íslandsstofu

Kl. 16:30                        Kveðjuskál

 

Í lögum BÍL stendur ennfremur:

Auk stjórnarmanns getur hvert aðildarfélag tilnefnt fjóra fulltrúa til setu á aðalfundi með atkvæðisrétt, þannig að hvert aðildarfélag hefur fimm atkvæði.

Þegar um sambandsfélög er að ræða, geta þau auk þess tilnefnt einn fulltrúa fyrir hvert sjálfstætt starfandi félag innan síns sambands.

 

Ágúst Guðmundsson

Forseti BÍL

 

Fyrirmyndarlottó

Bretar halda því gjarnan fram að þeirra lotterí sé það árangursríkasta í Evrópu, og ýmislegt bendir til þess að það sé ekki fjarri lagi. Frá upphafi hefur það varið 23 milljörðum punda í “góð málefni”, sem svo kallast, en það reiknast á okkar ótrúlega gengi 4.662 milljarðar íslenskir.

 

Á síðasta ári skiptist féð í stórum dráttum þannig á milli góðu málefnanna:

Heilbrigðismál, menntun, umhverfis- og góðgerðarmál 50%

Íþróttir 16,67%

Listir 16,67%

Þjóðararfur 16,67%

 

Það sem Íslendingum kann að virðast athyglisvert er að þarna standa listirnar jafnfætis íþróttunum. Þjóðararfleifðinni eru gerð sömu skil, enda kostar ekki lítið að halda við höllum og skrúðgörðum, sem síðan skilar sér að einhverju leyti aftur með ferðamannastraumnum.

Á þetta er bent svo að fólki sé ljóst að íslenska fyrirkomulagið, að stærsti hluti lottópeninganna fari í að styrkja íþróttir, telst til undantekninga í okkar heimshluta. Víðast hvar eru þessar tekjur einnig notaðar til að styrkja menningarlífið, bæði innviði þess og einstaka viðburði.

Einn kosturinn við lottóið felst í því að unnt er að bregðast við af örlæti þegar mikið liggur við. Þegar stór átaksefni koma upp getur þessi öflugi sjóður komið að verulegu liði. Í Bretlandi má nefna sem dæmi fyrirhugaða Ólympíuleika, og þar er verið að tala um háar upphæðir. En margvíslegir menningarviðburðir hafa einnig notið góðs af lottóinu, jafnt stórir sem smáir.

Vitaskuld er auðvelt að benda á verðug verkefni innan íþrótta hérlendis, en þau er líka að finna í menningunni. Nefna má bókastefnuna í Frankfurt, þar sem Ísland verður í heiðurssæti árið 2011, nú eða bara Listahátíð, sem hefur misst umtalsverðan stuðning frá einkageiranum, rétt eins og Sinfóníuhljómsveit Íslands. Það er vissulega rétt að íþróttirnar hafa misst af stuðningi margra fyrirtækja, en það sama má ekki síður segja um menningarmálin. Um árabil var reiknað með því að einkageirinn sæi um vöxtinn í ýmsum listgreinum, og líklega er þar að finna ástæðu þess að víða stillti ríkisvaldið hækkunum á framlagi sínu í hóf á meðan best áraði. Með hruninu fór botninn úr þessu annars ágæta fyrirkomulagi, rétt eins og það gerði hjá fleiri aðilum, m.a. íþróttahreyfingunni.

Kannski það sé ekki svo ósanngjarnt að hafa þessa helmingaskiptingu á milli íþrótta og lista, þegar kemur að lottóinu. Það virðist gefast vel í Bretlandi. Því ekki líka hér á Íslandi? Öfugt við Íslendinga eru Bretar ófeimnir að upplýsa í hvað peningarnir fara og nota það stöðugt í auglýsingum fyrir lottóið. Áður en dráttur fer fram eru kynnt málefni sem notið hafa stuðnings, og er þar af ýmsu að taka. Þeir sem unna listum og menningu vita að þeirra hugðarefni njóta góðs af þessari starfsemi ekki síður en þeir sem unna íþróttunum. Og það held ég að efli þessa fjáröflunaraðferð og eigi sinn þátt í  vinsældum hennar og velgengni í Bretlandi.

 

Birtist í Fréttablaðinu 16.12 2009

 

Kvikmyndahaust?

Forseti BÍL átti þátt í að semja grein um niðurskurð á framlögum til Kvikmyndamiðstöðvar. Greinin birtist svo í Fréttablaðinu 17. desember 2009, sama dag og hópurinn gekk fyrir menntamálaráðherra til að hnykkja á röksemdum sínum.

Öllum er ljóst að skera þarf niður útgjöld ríkisins. Það gildir jafnt um menningarmál sem aðra málaflokka. Okkur undirrituðum þykir hins vegar ótækt hve hart er gengið að kvikmyndagerðinni umfram aðrar listgreinar og raunar umfram aðrar starfsgreinar þessa lands.

Samkvæmt síðustu fregnum verður framlag til Kvikmyndamiðstöðvar lækkað um 140 milljónir frá framlagi síðasta árs, sem er tæplega fjórðungs lækkun. Sé hins vegar miðað við samning þann sem kvikmyndagerðin undirritaði ásamt þremur ráðherrum við hátíðlega athöfn í Ráðherrabústaðnum árið 2006 er lækkunin rúmur þriðjungur.

140 milljónir jafngilda tveggja ára framlögum úr Sjónvarpssjóði. Varla er það vilji Alþingis að leggja af þær vinsælu og almennt vel heppnuðu þáttaraðir sem framleiddar eru fyrir atbeina sjóðsins.

Opinbert framlag nemur aldrei meira en helmingi kostnaðar við hvert einstakt verkefni. Niðurskurður um 140 milljónir nemur því a.m.k. helmingi hærri upphæð til greinarinnar eða a.m.k. 280 milljónum.

Erfitt er að finna þá listgrein sem leggur jafnmikið til þjóðarbúsins og kvikmyndagerðin. Rök hafa verið að því leidd að ríkið fái allt sitt framlag til baka og vel það. Þau rök virðast ekki hafa sannfært þá sem ráða Íslandi nú.

Því skal svo haldið til haga að verðmætasköpun í kvikmyndagerðinni er tvenns konar: í beinum tekjum og í menningarauði. Íslenskar kvikmyndir eru hið raunverulega þjóðarleikhús – myndirnar eru teknar upp um land allt og þær fara auðveldlega fyrir augu allra, hvar á landinu sem fólk býr. Þær hafna gjarnan í sjónvarpinu, þar sem þær hafa löngum verið helsta leikna innlenda efnið, einkum á stórhátíðum. Ennfremur eru þær fluttar til útlanda, sýndar í kvikmyndahúsum og í sjónvarpi víða um heim. Kunnugir telja að fátt sé betri landkynning en íslenskar kvikmyndir. Þær eru hin óbeina auglýsing sem gagnast betur en bein sölumennska. Á tímum niðurlægingar Íslands er meiri þörf á slíku en nokkru sinni fyrr.

Við skorum á ráðamenn þjóðarinnar að beita skynsemi og draga enn úr niðurskurði á framlögum til Kvikmyndamiðstöðvar.

Ari Kristinsson
Formaður Sambands íslenskra
kvikmyndaframleiðendaÁsdís Thoroddsen
F.h. Félags sjálfstæðra
kvikmyndaframleiðenda

Friðrik Þór Friðriksson
Formaður Samtaka kvikmyndaleikstjóra

Randver Þorláksson
Formaður Félags íslenskra leikara

Ágúst Guðmundsson
Forseti BÍLBjörn Brynjúlfur Björnsson
Formaður Íslensku kvikmynda-
og sjónvarpsakademíunnar

Hjálmtýr Heiðdal
Formaður Félags kvikmyndagerðarmanna

Menningin lögð niður?

Ungt sjálfstæðisfólk hefur lagt fram tillögur að sparnaði í ríkisbúskapnum, sem m.a. gera ráð fyrir því að Þjóðleikhúsið verði lagt niður, Sinfónían og háskólarannsóknir sömuleiðis, að ekki sé minnst á starfslaun listamanna. Jú, og svo á að selja Ríkisútvarpið, en það er nú kannski ekkert nýtt.

Hvernig á að hefja um þetta rökræðu? Þessar hugmyndir skapast af lífsviðhorfum sem eru nokkuð á skjön við þau sem almennt ríkja, það er ekki hlaupið að því að finna umræðugrundvöll. En kannski ég skauti fram hjá menningarhjalinu og reyni út frá hagrænum forsendum – og taki fyrir kvikmyndagerðina, sem er náttúrulega eitt af því sem leggst af, samkvæmt tillögunum.

Kvikmyndafólk hefur haldið því fram að ríkið tapi ekki á því að veita fé í íslenskar kvikmyndir, heldur hafi þvert á móti hagnað af slíkri fjárfestingu. Hvernig getur staðið á því? Og af hverju geta þá ekki einkaaðilar yfirtekið þetta hlutverk og haft af því góðan gróða?

Ríkið fjármagnar aldrei kvikmynd um meira en 50% af heildarkostnaði, hærra má ekki fara vegna evrópskra tilskipana, og yfirleitt er framlag ríkisins langt undir þeirri prósentutölu. Önnur fjármögnun kemur að verulegu leyti erlendis frá, enda eru íslenskir framleiðendur kræfir í að ná samningum við erlenda kollega og sækja fé í fjölþjóðlega sjóði.

Allt evrópska styrkjakerfið byggist á því að til séu kvikmyndastofnanir eða sjóðir í heimalandinu sem velji bitastæðustu verkefnin og veiti þeim upphafsstyrkina. Ekki fyrr en þá er unnt að nálgast fjölþjóðlegu sjóðina. Væri ekki til stofnun á borð við Kvikmyndamiðstöð gætu Íslendingar ekki sótt í norræna sjóðinn né þann evrópska né neina aðra. Þessu hlutverki getur einungis opinber stofnun sinnt, enda hefðu einkaaðilar aldrei af því þann hagnað sem ríkið fær.

Ríkið nýtur góðs af ýmsu sem ekki kæmi einkaaðilum til góða. Skatttekjur eru verulegar af kvikmyndagerðinni, enda eru laun ætíð langhæsti kostnaðarliðurinn. Erlendur gjaldeyrir kemur inn í landið bæði þegar erlendir styrkir eru greiddir, svo og söluágóði af dreifingu erlendis. Afleidd áhrif þessarar starfsemi fara vaxandi, því að ný tækni gerir kleyft að fullvinna myndirnar hérlendis. Alla þjónustu þarf vitaskuld að greiða, og af henni fást enn meiri skatttekjur.

Kvikmyndamiðstöð starfar náið með einkafyrirtækjum, sem flest mætti vafalaust kalla því vinsæla nafni sprotafyrirtæki. Miðstöðin fjárfestir í íslenskum myndum fyrir hönd ríkisins. Þetta eru ekki styrkir í þess orðs eiginlegu merkingu, heldur fjárfesting í samstarfsverkefnum milli ríkisins og einkafyrirtækja. Margir vilja að ríkið fjármagni orkuver í von að hljóta af þeim arð í framtíðinni. Eitthvað svipað gerist í þeim hugarorkuiðnaði sem kallast kvikmyndagerð, nema hvað þar tel ég að áhættan sé öllu minni og ágóðinn skjótfengnari.

Og sé nú fólki sama um íslenskt mál og menningu og allt það, skal á það bent að íslenskar kvikmyndir hafa reynst öflug kynning á landi og þjóð. Þær hafa dregið að ferðamenn, ennfremur erlend kvikmyndafyrirtæki sem verja háum upphæðum við tökur á Íslandi. Sú starfsemi byggist á því að hér séu fyrirtæki og mannskapur sem geti veitt þá þjónustu sem þarf. Clint Eastwood gat leitað til toppfólks þegar hann tók mynd sína hér um árið. Það skapaði gjaldeyristekjur og skatttekjur.

Vinsælt er að tala um menningartengda ferðaþjónustu. Ætli þetta geti þá ekki kallast ferðatengd menningarþjónusta? Íslenskar kvikmyndir auglýsa landið án þess að vera auglýsingar. Í því felst besta kynningin – og sú ódýrasta, enda innifalin í upphaflega framlaginu frá Kvikmyndamiðstöð.

Svona má reyndar fjalla um fleiri þætti menningarinnar en kvikmyndirnar. Svipuð niðurstaða fæst í bókinni um hagræn áhrif tónlistarinnar, sem kom út fyrir nokkrum árum. Á hinn bóginn eru listamenn þekktir fyrir að leggja ekki alltaf hægrænan mælikvarða á störf sín, og sumir þeirra verða fyrst raunveruleg hagræn stærð við dauða sinn. Hvað ætli ævistarf Kjarvals verði metið hátt á markaðsvirði ársins 2007?

Annars er ekki hollt að hugsa bara hagrænt. Þeir sem helst eiga sök á hruninu virðast hafa hugsað hagrænt í öllu, meira að segja þegar þeir völdu listamenn til að koma fram í afmælunum sínum. Og hvernig fór?

 

Greinin birtist í Fréttablaðinu í nóvember 2009

 

Íslensk myndlist sem fjárfestingarkostur

Útvarpsviðtal (með mynda glærusýningu) við Jóhann Ágúst Hansen, listaverkasala, þar sem hann ræðir við Síðdegisútvarpið á RÚV, 10. nóvember 2009. Umræðuefnið er lokaritgerð í viðskiptafræðum sem hann var að ljúka við frá Háskólanum á Bifröst, sem fjallaði um hvort íslensk myndlist væri góður fjárfestingarkostur fyrir fjársterka aðila.

Ályktun um Tjarnarbíó

Stjórn BÍL hefur fylgst með endurbyggingu Tjarnarbíós, sem nú er að mestu lokið. Hér fylgir ályktun um þá framkvæmd:

Á stjórnarfundi Bandalags íslenskra listamanna, sem haldinn var þann 23. október 2009, var samþykkt svohljóðandi ályktun:

Stjórn BÍL telur það sérstakt fagnaðarefni að nú skuli sjá fyrir endann á endurbyggingu Tjarnarbíós.  Þarna mun vaxtarsprotinn í íslensku leikhúslífi eiga helsta aðsetur sitt, ennfremur verður þarna aðstaða fyrir sýningu vandaðra kvikmynda. Mikilvægt er að samningar takist við Sjálfstæðu leikhúsin um reksturinn og að þeim verði gert kleyft að standa að honum með glæsibrag.

 

Ályktun handa fjárlaganefnd

Mjög hefur verið rætt í listageiranum um gríðarlegt misræmi milli stofnana og listgreina, þegar kemur að niðurskurði í ríkisútgjöldum. Stjórn BÍL sá ástæðu til að álykta um þetta:

Á stjórnarfundi Bandalags íslenskra listamanna, sem haldinn var þann 23. október 2009, var samþykkt svohljóðandi ályktun:

Bandalag íslenskra listamanna skilur nauðsyn þess að draga þurfi úr ríkisútgjöldum á erfiðum tímum, en í þeim niðurskurðaráformum, sem nú liggja fyrir í lista- og menningarmálum, er illskiljanlegt misræmi. Það sem stjórn BÍL vill helst benda á er þetta:

  • Kvikmyndasjóður, skorinn niður um 200 milljónir, 33,6%
  • Starfsemi atvinnuleikhópa, skorin niður um 10,7 milljónir
  • Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar, skorin niður um 3,6 milljónir, 20%
  • Safnliður 02-982-1.90, sem er að stórum hluta ætlaður í ýmsar lista- og menningarhátíðir, er skorinn niður um 47.2 milljónir

Til að vinna gegn tilviljanakenndri úthlutun fjármuna af safnliðum fjárlaga til lista- og menningarstarfsemi leggur stjórn BÍL til að efldir verði sjóðir á borð við Safnasjóð, Húsafriðunarsjóð, Tónlistarsjóð, Bókmenntasjóð, Barnamenningarsjóð, Fornleifasjóð, Starfsemi atvinnuleikhópa og Kvikmyndasjóð.

Í sama tilgangi er mikilvægt að standa vörð um menningarsamninga við sveitarfélög á landsbyggðinni.

Stjórn BÍL hvetur fjárlaganefnd til að tryggja að fjöldi mánaðarlauna, sem lofað var í nýjum lögum um starfslaun listamanna, haldi sér.

 

Irma Gunnarsdóttir heldur fyrirlestur um Litróf listanna

Irma Gunnarsdóttir hefur verið verkefnastjóri fyrir Litróf listanna, sem er átak BÍL til að kynna listir í skólum.

Nú hefur Irma verið fengin til að flytja fyrirlestur um verkefnið á málþingi í Háskóla Íslands.

Yfirskrift málþingsins er Föruneyti barnsins – velferð og veruleiki.

Irma verður í málstofu undir Nám og listir og kynnir þar Litrófið milli kl. 16 – 17, fimmtudaginn 29. október.

Alls eru yfir 100 erindi flutt á þessu málþingi, svo að mjög margt er í boði.

Skráning á málþingið er á vef Háskóla Íslands.

Málþingið og auglýsing um dagskrá er að finna á www.hi.is

Litróf listanna – lokaskýrsla 09

 

Þjóðfundur. Eitthvað fyrir listamenn?

Hópur fólks er að undirbúa “þjóðfund”. Aðildarfélögum Bandalags íslenskra listamanna verður boðið að senda fulltrúa á fundinn, sem haldinn verður 14. nóvember næstkomandi. Hér fylgir skjal sem lýsir tilgangi og aðferðum fundarins.

 

Þjóðfundur um nýjan sáttmála 

 

Undanfarið hefur hópur fólks komið saman og unnið að

undirbúningi að 1.500 manna fundi – Þjóðfundi – sem ætlað er að

marka tímamót í átaki þjóðarinnar til uppbyggingar og sóknar sem

byggist á sameiginlegum grunngildum hennar. Hópurinn kallar sig

Mauraþúfuna (sjá sérstakt skjal), og er fólk sem kemur hvert úr sinni

áttinni, er tengt víðtæku neti grasrótarsamtaka, stjórnmála og

atvinnulífs og hefur einnig þekkingu og reynslu af framkvæmd

viðburðar af því tagi sem um ræðir.

Þjóðfundurinn er samkoma Íslendinga. Meginþorri þátttakenda (um

1000 manns) verður valinn með tölfræðilegu úrtaki þannig tryggt sé

að fundinn sæki þverskurður af þjóðinni. Jafnframt verður boðið til

fundarins hópi fulltrúa helstu samtaka og stofnana samfélagsins (um

500) sem munu skipta meginmáli þegar kemur að nauðsynlegum

aðgerðum og eftirfylgni í samræmi við niðurstöðu fundarins.

Umrædd samtök og stofnanir mynda þannig hið eiginlega bakland

fundarins.

Á fundinum verða ekki ræðuhöld, heldur umræður sem allir

fundarmenn (1500) taka þátt í. Form umræðurnar miðar að því að

virkja samanlagða visku og innsæi fjöldans. Verkefnið er að marka

nýja sýn sem samstaða er um að verði grundvöllur framsækinnar og

heilbrigðrar endurreisnar. Með grundvallar lífsgildi sín að leiðarljósi

getur þjóðin mætt framtíðinni og hlúð að dýrmætu jafnvægi í

samspili lands og þjóðar.

Þjóðfundur markar upphaf nýrrar aðferðafræði og grunnviðhorfa

sem eru nauðsynleg á þeim straumhvörfum í þróun samfélagsins

sem nú eru að verða. Eftir því sem best er vitað verður þetta fyrsti

fundurinn af þessu tagi sem fæst sérstaklega við heildarstefnumótun

þjóðríkis. Hann mun því án efa vekja athygli utan landsteinanna.

Forsenda fyrir Þjóðfundinum er að hann skili af sér afurðum sem

nýtast á áþreifanlegan hátt. Í kjölfar Þjóðfundar verður því skipulagt

52 vikna endurreisnarferli, þar sem í hverri viku munu birtast

sýnilegar aðgerðir sem byggja á niðurstöðum fundarins.

Meginmarkmið Þjóðfundar – fyrir utan stefnumörkun,

aðgerðaáætlun og aðgerðirnar í kjölfarið – er að auka landsmönnum

bjartsýni og von, og blása fólki í brjóst atorku og framkvæmdavilja.

Greinargerð

Markmið Þjóðfundar er ma. að benda á að það er þjóðin sjálf sem er

ábyrg fyrir því að finna leiðir út úr núverandi ástandi og að það er

einungis á hennar færi að gera það á sínum eigin forsendum.

Umræðum á fundinum ætlað er að leiða til fjölþættrar niðurstöðu

sem kallar á aðgerðir. Mikilvægt er að allt þetta gerist þvert á

flokkadrætti, hagsmunapot og hverskonar sérhagsmuna- eða

hugmyndafræðihópa. Lögð verður áhersla á samstarf og samlegð

hugmynda út frá sterkum sameiginlegum lífsgildum, framtíðarsýn

og langtíma markmiðum.

Fundurinn er alfarið samræðuferli en ekki hefðbundinn framsögu-

umræðufundur í ætt við pólitíska fundi eða þá borgarafundi sem

haldnir hafa verið á undanförnum mánuðum. Þátttakendum verður

skipt niður í hópa sem starfa saman allan fundartímann.

Umræðustjórar verða valdir og þjálfaðir fyrir fundinn til þess að

tryggja samræmi í aðferðafræði og árangursríkar umræður með því

að öll sjónarmið fái að njóta sín. Mikilvægt er að taka fram að

aðferðir sem nota á á fundinum eru ekki uppfundnar fyrir hann,

heldur hefur þessi aðferðafræði verið þrautreynd erlendis á liðnum

árum.

Í hefðbundinni umræðu þar sem tekist er á um mismunandi

hagsmuni, hugmyndafræði, lífsskoðanir eða völd er í besta falli

gengið út frá því að æskileg niðurstaða byggist á einskonar „win-

win“ útkomu, þ.e. að þátttakendur fái báðir/allir eitthvað fyrir sinn

snúð út úr umræðunni í formi gæða, viðurkenningar á sjónarmiðum

o.s.frv. Þannig verða þátttakendur í umræðunni einskonar

sigurvegarar. Ný hugsun (win-win-win) snýst hins vegar um að taka

tillit til þriðja sigurvegarans sem ekki er beinn þátttakandi, heldur

samfélagið í heild.

Til þess að ná þeim árangri sem hefur verið lýst þarf að hefja

umræðuna á að ræða þau grunngildi sem þátttakendur telja

mikilvægasta samnefnara samstöðu og uppbyggjandi lausna. Þessi

gildi eru í raun þau grundvallarsjónarmið sem eru inngróin

heilbrigðu mannlegu samfélagi og allir geta sameinast um. Með þessi

grunngildi að leiðarljósi er auðveldara að finna þann veg sem skilar

bestum árangri.

Reynslan af svona atburðum sýnir að sú nýja hugsun, sem fundurinn

kallar fram, tvinnar saman þræði úr ólíkum áttum (vinstri – hægri,

félagshyggju – markaðshyggju, þjóðernishyggju – alþjóðahyggju

o.s.frv.) án fyrirfram hlutdrægni eða fordóma og spinnur lausnir sem

falla að ástandinu í hverju tilviki.

Áhersla er lögð á það HVAÐ sé rétt að gera frekar en HVER hefur

rétt fyrir sér, hver hafi nauðsynlega FÆRNI frekar en STÖÐU til að

framkvæma það sem gera þarf, og hvað sé EÐLILEGT frekar en

VIÐTEKIÐ eða VENJULEGT.

Viska fjöldans

Niðurstaða Þjóðfundar byggir á sameiginlegu innsæi og vitund

fjöldans. Þessi sameiginlega viska (collective intelligence) er eðli

málsins samkvæmt hulin hverjum einstaklingi í einrúmi. Eins og

áður segir, er fjöldi þátttakenda á Þjóðfundi allt að 1.500 manns, það

er að segja sá fjöldi sem nægilegur er til þess að ná marktæku úrtaki

þjóðarinnar og rúmar jafnframt nauðsynlega stoð- og hagsmunaaðila.

Sá fjöldi er samkvæmt reynslu mjög öflugur og jafnframt vel

viðráðanlegur.

Fundinum er ætlað að móta nýtt líkan sem mætir þeim kaflaskilum í

þróun samfélagsins sem hefur haft í för með sér flækjustig sem

hefðbundnar lausnir og hugsun ráða ekki við. Með þessu er hafið

lærdómsferli og þetta mun kalla fram áframhaldandi víðtæka

umræðu sem þróar niðurstöðurnar áfram. Til þessa er leikurinn

gerður.

Þjóðfundurinn er framtak þjóðarinnar sjálfrar og sameign hennar.

Gengið er út frá því að þeir sem hafa valist til ábyrgðar fyrir hönd

þjóðarinnar verði þátttakendur í umræðunni, taki mark á

niðurstöðum hennar og fylgi þeim eftir.

Dagskrá Þjóðfundar

Dagskrá fundarins verður í meginatriðum þessi:

Þátttakendur boðnir velkomnir og í stuttu máli kynnt efni fundarins,

fyrirkomulag og markmið.

Fyrri helmingur fundarins fjallar um þau meginatriði sem skapa

þann nýja grundvöll sem endurreisn á að byggjast á:

Grunngildi þjóðarinnar rædd og skilgreind. Leitast er við að

svara spurningunni: „Hvaða lífsgildi eiga að vera okkur

leiðarljós í þróun samfélagsins?“.

Hlutverk og markmið samfélagsins rædd og skilgreind. Hér er

fundin framtíðarsýn út frá spurningum einsog: „Til hvers

erum við hér?“ „Hvernig skilgreinum við heilbrigðt og gjöfult

samfélag?“

Framtíðarsýn verður síðan sett fram í samhengi við gildi og

hlutverk og rætt hvernig megi skilgreina eins konar

sameiginlegt „yfirmarkmið“ sem allir telja eftirsóknarvert og

geta sameinast um.

Síðari hluti fundarins fjallar síðan um meginstoðir eins og velferðar-

og menntakerfi, atvinnuskapandi umhverfi, regluverk o.fl. sem

mynda í sinni nýju mynd hinn nýja grunn og þau nýju

meginmarkmið sem tryggja eðlilega þróun og æskilegan árangur.

Afurð fundarins er einsog áður sagði framtíðarsýn byggð á skýrum

sameiginlegum grunngildum. Að auki eru skilgreindar áherslur,

markmið og verkefni sem nauðsynleg eru til þess að tryggja

skilvirkan farveg fyrir þær breytingar og aðgerðir sem ráðast þarf í.

Áhrif og eftirfylgni

Nauðsynlegt er

að stilla saman kraftinn og gerjunina sem er að finna um allt

samfélagið nú þegar.

að tryggja flæði milli fortíðar, nútíðar og framtíðar þannig að

eðlileg tenging sé milli þess sem var, þess nýja upphafs sem

nú er og framtíðarinnar.

að horfa til lengri tíma án þess að gleyma því að

skammtímasjónarmið eru mikilvæg til þess að fást við

yfirstandandi erfiðleika.

að byggja fyrir framtíðina með því að með stöðugum

lærdómi og leit að „langsóttum“ hugmyndum ekki síður en

nærtækum, ferskum lausnum.

að skapa öflugar tengingar milli meginstoða samfélagsins

svo sem stofnana, fyrirtækja, hagsmunahópa, stjórnmálaafla

og fagaðila, og sameina þannig krafta ólíkra aðila sem áður

hafa sumir hverjir átt í togstreitu sín á milli.

Síðast en ekki síst er mikilvægt að tryggja eftirfylgni og framkvæmd

ákvarðana, en þetta næst fram með því að þeir sem ákvörðunarvald

hafa á einstökum sviðum samfélagsins sameinist um að styðja

verkefnið og tryggja nauðsynlegum aðgerðum brautargengi; þarna er

átt við aðila einsog alþingi, ríkisstjórn, hagsmunasamtök og fleiri.

Órjúfanlegur hluti þjóðfundarverkefnisins er að skipuleggja

markvisst 52 vikna ferli þar sem í hverri viku verður lagður, með

sýnilegum hætti, steinn í hleðsluna. Að þessu 52 vikna verkefni

stendur sú marglita flóra einstaklinga og samtaka sem eiga þátt í

Þjóðfundinum og bera þannig áfram kyndilinn. Með vakningu af

þessu tagi er þess vænst að ráðandi öfl í samfélaginu komi til

skjalanna bæði með beinum stuðningi og með því að standa að

eðlilegri aðlögun lagaumhverfis og kerfislægra þátta sem örva frekar

jákvæða uppbyggingu. Meginatriðið verður samt ævinlega að sjálf

framkvæmd breytinganna verði á ábyrgð þjóðarinnar, allra þeirra

einstaklinga sem eru íslenska þjóðin.
Þjóðfundar-manifesto

Með Þjóðfundi mótum við okkur framtíðarsýn byggða á sameiginlegum

grunngildum þjóðarinnar.

Við …

skilgreinum megináherslur fyrir næstu framtíð.

sköpum með fundinum upplifun sem vekur sterka samkennd,

jákvæða spennu og von um betri tíma.

virkjum kraft til endurnýjunar og nýsköpunar.

tengjum ólík en samverkandi öfl samfélagsins.

endurheimtum traust alþjóðasamfélagsins með því að sýna í verki

að þjóðin horfist í augu við stöðu sína og taki sameiginlega á

málum af einurð og ábyrgð.

virkjum visku fjöldans með öflugum aðferðum fjölmennra funda af

þessu tagi

mörkum upphaf á formlegu fimmtiu og tveggja vikna ferli sem

varðar leið til nýrra tíma.

Page 30 of 39« First...1020...2829303132...Last »