Fréttir

Lifað af listinni – greinargerð málþings

Grg_lifad_af_listinni_22.09.17

22. september sl. gekkst BÍL fyrir þriðja málþinginu um höfundarrétt, í samstarfi við Höfundaréttarráð, STEF, RSÍ, IHM og Myndstef. Var í þetta sinn fjallað um þörfina á opinberri stefnu í málefnum höfundarréttar. Málþingið var haldið í Norræna húsinu og var fundarstjóri Rán Tryggvadóttir formaður Höfundaréttarráðs.

Kveikjan að málþinginu var sú að haustið 2014 skipaði ráðherra iðnaðar- og viðskipta starfshóp sem fékk það verkefni að móta framtíðarsýn um hugverkaréttindi á Íslandi. Hópurinn skilaði tillögu að fullbúinni stefnu um hugverkaréttindi og var hún gefin út í júní 2016 sem opinber Hugverkastefna 2016-2022 undir heitinu „Hugverkaréttindi sem verðmæti og viðskiptatæki“.

Það er mat Höfundaréttarráðs og samstarfshóps höfundarréttarsamtaka að nauðsynlegt sé að halda áfram á þessari braut og hefja vinnu við að móta svipaða framtíðarsýn um höfundarétt. Fyrirkomulag málþingsins var þannig að haldin voru tvö innlegg um grundvallaratriði höfundaréttarstefnu og leitað rökstuðnings fyrir mikilvægi slíkrar stefnu, auk þess sem kynnt var vinnan við hugverkastefnuna. Síðan var boðið upp á vinnu í hópum, þar sem þátttakendur skiptu sér á borð eftir listgreinum og gafst kostur á að setja sitt mark á væntanlega stefnu, bæta við rökstuðningi og sjónarmiðum. Markmiðið var að málþingið skilaði efniviði sem Höfundaréttarráð gæti byggt á endanlega tillögu að Höfundaréttarstefnu 2018 – 2024. Greinargerð málþingsins, sem m.a. hefur að geyma efniviðinn sem varð til í hópavinnunni, var sendi mennta- og menningarmálaráðuneytinu í lok nóvmber og er aðgengileg hér í pdf-skjali.

Listirnar og lög um opinber fjármál

Kolbrún Halldórsdóttir forseti BÍL ritar grein í nýjasta hefti tímarits SÍM – STARA 2. tbl. 2017:

Nú eru liðnir rúmir 20 mánuðir síðan lög nr. 123/2015 um opinber fjármál voru samþykkt á Alþingi. Lögin breyta í grundvallaratriðum framsetningu fjáragafrumvarpsins og því sjónarmiði verður lýst í þessari grein að breytingin geri almenningi og ýmsum hagsmunaaðilum mun erfiðara fyrir við að kynna sér það sem liggur að baki fjárlögum ríkisins en var í tíð eldri laga um ríkisfjármál. Það stríðir gegn einu af yfirlýstum markmiðum laganna, sem er að tryggja virkt eftirlit með stjórn og ráðstöfun opinbers fjár.

Bandalag íslenskra listamanna hefur það hlutverk að gæta hagsmuna listamanna og hefur í því augnamiði sérhæft sig í að skoða fjárlög íslenska ríkisins m.t.t. framlaga til lista og menningar. Í því sambandi hefur BÍL átt árleg samskipti bæði við fjárlaganefnd Alþingis og við framkvæmdavaldið um mikilvægi þess að opinber framlög til list- og menningartengdra stofnana, sjóða og verkefna séu með þeim hætti að áform um eflingu lista og menningar gangi eftir. Umsagnir BÍL til fjárlaganefndar má finna á heimasíðu BÍL.

Áform um öfluga list- og menningartengda starfsemi eru ekki einasta hagsmunamál listamanna og félaga þeirra, heldur koma þau skýrt  fram í menningarstefnu sem Alþingi samþykkti 2013. Það atriði stefnunnar sem BÍL leggur mesta áherslu á varðar mikilvægi fjölbreytts listalífs og frumkvæðis á vettvangi listsköpunar. Til að þessir eiginleikar sköpunar fái notið sín í raun þurfa fjárframlög ríkisins til list- og menningarstofnana að endurspegla áformin, en ekki síður þarf að sinna af afli starfsemi utan stofnana, sem fjármögnuð er að stórum hluta gegnum opinbera sjóði og skilgreind verkefni.

Hvort tveggja á heima í fjárlögum íslenska ríkisins; framlög til stofnana, sem byggja framboð sitt á listviðburðum á framlagi listamana, og framlög til list- og meningartengdra sjóða þar sem listamenn sækja um starfslaun eða framlög til tilgreindra verkefna. Flestir sjóðirnir eru lögbundnir, t.d. starfslaunasjóðir listamanna, myndlistarsjóður, tónlistarsjóður, kvikmyndasjóður, bókasafnssjóður höfunda o.fl. Kerfi þetta er sambærilegt við það sem þekkist í nágrannalöndum okkar og ekkert alvarlegt að athuga við uppbyggingu þess eða hugmyndafræði, hins vegar hefur kerfinu verið haldið í spennitreyju takmarkaðra fjárframlaga allt of lengi.

Því hefur verið haldið fram af ábyrgum aðilum í stjórnkerfinu að framlög til lista og menningar hafi verið skorin um a.m.k. 20% eftir hrunið 2009 og hagsmunaaðilar innan listgreinanna hafa haldið því fram að niðurskurðurinn hafi ekki enn verið bættur nema að litlu leyti. Því sjónarmiði hefur ekki verði andmælt af stjórnvöldum. Að vísu má halda því fram að erfitt sé að afla upplýsinga um tölfræði lista og menningar þar sem henni er illa sinnt af opinberum aðilum á borð við stjórnarráðið og Hagstofu Íslands. Þar er gríðarlegt verk að vinna sem stjórnvöld og listamenn eru sammála um án þess að það hafi skilað sér í nægilega afgerandi aðgerðum stjórnvalda eða að fjárframlög hafi fylgt þeim vilja til úrbóta sem stjórnvöld hafa þó látið í veðri vaka.

Nýju lögin um opinber fjármál tóku gildi 1. janúar 2016 og þó markmiðið með þeim sé bætt stefnumótun til lengri tíma og tímasett töluleg markmið í fjármálum hins opinbera og efnahagsmálum almennt, þá hefur ekki tekist sérlega vel til með framsetningu þess hluta fjármálaáætlunar eða frumvarps til fjárlaga sem lítur að listum og menningu. Í fyrsta lagi eru áformin um eflingu lista og menningar, sem sett eru fram í fjármálaáætlun 2018 – 2022, ekki fjármögnuð að neinu marki í frumvarpi til fjárlaga 2018 auk þess sem upplýsingar um upphæðir til smærri stofnana, sjóða og tilgreindra verkefna,  sem fram koma í fylgiriti með fjárlagafrumvarpinu eru svo gloppóttar að furðu sætir. Þegar rennt er yfir yfirlitin í fylgiritinu virðist sem í tilfelli lista og menningar séu þau gloppóttari en í öðrum málaflokkum. Í öllu falli þá gagnast engan veginn þeim hagsmunaaðilum sem vilja veita stjórnvöldum hið virka eftirlit, sem skrifað er inn í lög um opinber fjármál.

Breytingarnar sem nýju lögin um opinber fjármál hafa í för með sér snerta Alþingi, ráðuneyti, stofnanir og almenning, og eru breytingarnar svo umfangsmiklar að líklegt er að þær þurfi nokkurn aðlögunartíma, en það er óásættanlegt að grundvallarupplýsingar um þennan brotakennda og viðkvæma málaflokk  listir og menning skuli ekki betur framsett en raun ber vitni. Það hlýtur að vera krafa hagsmunafla listamanna að úr þessu verði bætt á næstu vikum og hefur BÍL þegar sent erindi til mennta- og menningarmálaráðuneytisins þar sem óskað er upplýsinga um sundurliðun, sem ætti að vera til staðar í fylgiriti með fjárlagafrumvarpinu en er þar ekki. Þessi skilaboð eru einnig ætluð fjármála- og efnahagsráðuneytinu sem hefur haft yfirumsjón með innleiðingu laganna og lýsir því yfir í texta fjárlagafrumvarps 2018 (bls. 80) hversu víðtækt samráð þurfi að hafa við innleiðingu laganna um opinber fjármál ef vel eigi að takast. Bandalag íslenskra listamanna skorast ekki undan þeirri áskorun, við svörum erindum á netfanginu bil@bil.is

 

Starfsumhverfi listamanna í brennidepli

Kolbrún Halldórsdóttir, forseti Bandalags íslenskra listamanna, skrifar í KJARNANN þar sem hún hvetur stjórnmálamenn til að opna huga sinn fyrir mikilvægi listanna í samfélaginu og viðurkenna þær sem burðarstoðir í kraftmiklu og fjölbreyttu atvinnulífi um land allt.

Bandalag íslenskra listamanna er vettvangur sameiginlegra hagsmuna fagfélaga listafólks og hefur bandalagið átt í áralöngu samtali við stjórnvöld um þá hagsmuni. Í aðdraganda kosninga til Alþingis leggur stjórn BÍL sig eftir því að hitta forystufólk stjórnmálaflokkanna til að ræða helstu hagsmunamál listamanna og í síðustu viku fundaði stjórnin með fulltrúum þeirra flokka sem bjóða fram til þings á landsvísu, að undanskildum Miðflokknum og Flokki fólksins, sem ekki sendu fulltrúa til fundarins.

Í ljósi þess hve stutt er frá síðustu kosningum til Alþingis þá hafa málefnin sem listafólk óskar að ræða við stjórnmálamenn ekki breyst mikið frá samráðsfundum BÍL og frambjóðenda haustið 2016, enda komust málefnin sem þá brunnu á listamönnum hvergi á blað hjá fráfarandi ríkisstjórn. Til marks um það er stefnuyfirlýsinging þar sem talsverð áhersla var lögð á málefni tengd „skapandi greinum“ en ljóst af orðalagi og samhenginu að listirnar voru hvergi sjáanlegar í því mengi.

Málin sem stjórn BÍL leggur mesta áherslu á fyrir þessar kosningar eru eftirfarandi:
–  BÍL telur tímabært að stofna sjálfstætt ráðuneyti lista og menningar og ef það nær ekki fram að ganga þá er óhjákvæmilegt að setja á stofn formlegan samráðsvettvang þeirra fimm ráðuneyta sem með núverandi skiptingu stjórnarmálefna fara með mál tengd listum og menningu. Slíkur vettvangur þyrfti að starfa samkvæmt vel skilgreindri áætlun með mælanlegum markmiðum og tímasettum aðgerðum.
–  Þá telur BÍL nauðsynlegt að efna til formlegs samstarfs um stefnumótun í málefnum lista og menningar til 2022, en stjórn BÍL hefur unnið sóknaráætlun sem gæti orðið góður grunnur að því starfi. Þar er mælt fyrir um aukna áherslu á list- og menningartengt starf og forgangsröðun í þágu stofnana, sjóða og einstakra verkefna á listasviðinu. Í núgildandi fjármálaáætlun 2018 – 2022 virðist sem blása eigi til slíkrar sóknar en þegar grannt er skoðað þá er sáralítið að marka þau áform, þar sem þeim fylgir ekkert fjármagn auk þess sem þau eru sett fram án alls samráðs við geirann.
–  Loks leggur BÍL áherslu á baráttumál listamanna, bæði höfunda og flytjenda, að skatthlutfall vegna tekna af höfunda- og rétthafagreiðslum verði hið sama og vegna annarra eignatekna t.d. fjármagnstekna, enda er höfundaréttur eignarréttur og því um sambærilegar greiðslur að ræða.

Fundarmenn sýndu þessum áherslum BÍL skilning og töldu samtalið af hinu góða, án þess að miklu væri lofað. Reyndar má segja að allir hafi þeir tekið undir mikilvægi þess að færa skattlagningu tekna af höfundagreiðslum til þess horfs sem BÍL leggur til. Einnig virtust menn sammála um nauðsyn þess að skýra merkingu hugtaksins „skapandi greinar“ enda ekki nægilega góður bragur á því að það nái einungis yfir greinar sem geta orðið andlag vörusölu eða sölu á þjónustu t.d. í hugverka- og þekkingariðnaði eða hugbúnaðar- og tæknigreinum, eins og raunin er í stefnuyfirlýsingu fráfarandi ríkisstjórnar, en þar eru listirnar bara nefndar á einum stað í langri upptalningu í kaflanum um menntamál.

Fyrir þessar kosningar hvetur listafólk stjórnmálamenn til að opna huga sinn fyrir mikilvægi listanna í samfélaginu og viðurkenna þær sem burðarstoðir í kraftmiklu og fjölbreyttu atvinnulífi um land allt. Bandalag íslenskra listamanna er tilbúið í samstarf við stjórnvöld um átak í starfsumhverfi listafólks, sem leitt geti til þess að listum og menningu verði bættur sá niðurskurður sem varð á opinberum framlögum til geirans eftir hrun og blásið verði til sóknar í þágu lista og menningar á öllum sviðum.

 

Pétur Gunnarsson: Hugleiðing um heiðurslaun o.fl.

Í lögum um heiðurslaun listamanna sem tóku gildi 1. september 2012 segir í 3. gr.: „Forseti Alþingis skal skipa nefnd þriggja manna sem allsherjar- og menntamálanefnd leitar umsagnar hjá um þá listamenn sem til greina kemur að njóti heiðurslauna Alþingis. Skal einn tilefndur af ráðherra menningarmála, einn af Bandalagi íslenskra listamanna og einn af samstarfsnefnd háskólastigsins.“

Umrædd nefnd var aðeins einusinni kölluð saman frá því hún var skipuð, en í henni sátu Sigríður Dúna Kristmundsdóttir skipuð af ráðherra, Hulda Stefánsdóttir af samstarfsnefnd háskólastigsins og undirritaður var fulltrúi BÍL. Þessi eini fundur átti sér stað þann 21. desember sl. og átti að skila tillögum „eigi síðar en kl. 19:00 í kvöld“, eins og sagði í tölvupósti frá starfsmanni þingsins.

Það gefur augaleið að þetta vinnulag er vanvirðing bæði við þá sem eiga að vinna verkið og eins hina sem komu til umsagnar og talar sínu máli um þá takmörkuðu virðingu sem heiðurslaunin hafa notið hjá hinu háa Alþingi.

Engu að síður reyndi nefndin eftir bestu getu að vinna það verk sem henni var falið  og vill undirritaður í framhaldi af því láta eftirfarandi í ljós:

  1. Í fyrsta lagi var oft á tíðum óljóst hvernig þær tillögur sem bárust væru til komnar. Í sumum tilvikum virtust þær komnar frá einstaklingum úti í bæ sem höfðu hug á að mæla með sér til heiðurslauna. Í því sambandi vaknar spurningin um hlutverk nefndarinnar. Í ljósi þess hve þær tillögur sem bárust virtust handahófskenndar og í sumum tilfellum ó- eða illa rökstuddar, lá í hlutarins eðli að nefndi bætti þar um betur. Og nýtti sér þá yfirsýn sem nefndarmenn töldu sig hafa yfir flóru íslenskra listamanna og hverju þeir hefðu áorkað á sinni starfsævi.

 

  1. En er það hlutverk nefndarinnar eins og hún er skilgreind í lögunum? Þar er einungis talað um að hún eigi að vera umsagnaraðili um þær tillögur sem berast frá allsherjar- og menntamálanefnd. Ef sú hefði verið raunin að þessu sinni hefði nefndin ekki haft úr miklu að moða. Kveða þarf skýrar á um þetta atriði í skipunarbréfinu.

 

  1. Það er skoðun undirritaðs að tillögur að verðugum þiggjendum heiðurslauna eigi alfarið að vera í höndum nefndar sem skipuð sé fulltrúum úr röðum listamanna og fræðasamfélagsins, auk fulltrúa ráðherra. Að sjálfsögðu gæti hver sem væri sent nefndinni tillögur, en að lokum væri það nefndin ein sem tæki rökstudda ákvörðun um þá sem til álita kæmu og síðan væri endanleg ákvörðun í höndum þingsins – á grunni tillagna nefndarinnar. Með þeim hætti væru meiri líkur á að valið væri vandað og stutt rökum.

Hugleiðing utan efnis og þó innan:

Engum blandast hugur um að íslensk menning siglir nú krappari sjó en oft áður. Valda því m.a. augljósar lífsháttabreytingar samfara tæknibyltingum við miðlun efnis. Háværar viðvörunarbjöllur klingja um þessar mundir varðandi stöðu íslenskrar tungu sem jafnframt telst vera líftaugin í sjálfri tilvist þjóðarinnar. Fulltrúar úr fræðasamfélagi og lista eru dögum oftar leiddir fram til að lýsa þessari þróun og benda á hættumerkin. Vandinn er að slíkir viðmælendur tengjast í vitund almennings of mjög þeim hagsmunum sem eiga undir högg að sækja hverju sinni. Við gerum t.a.m. ráð fyrir því að málfræðingur tali út frá hagsmunum fræðigreinarinnar, myndlistarmaður út frá sínu fagi, rithöfundur sínu, tónlistarmaður … o.s.frv. Það skortir sárlega vettvang sem stæðið ofar og þann vettvang hef ég leyft mér að kalla „Íslenska akademíu“. Ég sé fyrir mér að meðlimir hennar væru heiðurslistamenn á hverjum tíma. Í nær öllum tilvikum er þetta fólk sem hefur að mestu lokið sínu æviverki, stendur að minnsta kosti ekki í hagsmunabaráttu við aðra listamenn eða aðrar listgreinar og býr yfir ómetanlegri reynslu og yfirsýn. Orð frá þeim ættuð hefðu þar af leiðandi þyngri vikt og meira vægi.

Að sjálfsögðu þyrfti slík akademía sitt utanumhald, Þjóðmenningarhúsið væri hennar kjörni fundarstaður og á hennar snærum væri starfsfólk sem skipulegði af færni og myndarskap ráðstefnur og málþing um íslenska menningu.

Á komandi ári eru 100 ár síðan Ísland hlaut sjálfstæði. „Íslensk akademía“ væri verðug gjöf þjóðarinnar til sjálfrar sín af því tilefni.

Gjört í Reykjavík þ. 14. september 2017

Pétur Gunnarsson

Lifað af listinni – Höfundaréttarstefna – Til hvers…?

BÍL heldur áfram að fjalla um höfundaréttarmálefni og hefur nú blásið til málþings undir yfirskriftinni Lifað af listinni. Málþingið er haldið í samstarfi við samstarfshóp höfundaréttarsamtaka og fjallar um nauðsyn þess að móta stefnu í málefnum höfundaréttar, á sama hátt og mótuð hefur verið stefna í málefnum hugverkaréttar, en hún leit dagsins ljós um mitt ár 2016. Málþingið er hið þriðja í röð funda um málefni tengd höfundarétti, sem BÍL og samstarfshópurinn skipuleggja. Nú er spurt: Höfundaréttarstefna – Til hvers…? Málþingið verður haldið í Norræna húsinu 22. september nk.  Dagskráin verður sem hér segir:

Kl. 13:00    Setning og inngangserindi
Rán Tryggvadóttir formaður höfundaréttarnefndar

Kl. 13:20    Hugverkastefna á sviði iðnaðar 2016
Brynhildur Pálmarsdóttir lögfræðingur í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti

Kl. 13.40     Höfundaréttarstefna – Markmið og leiðir
Kolbrún Halldórsdóttir forseti Bandalags íslenskra listamanna

Kl. 13.50     Kaffihlé

Kl. 14:10     Vinnuhópar; unnið verður á borðum og skiptast þátttakendur í  grófum dráttum eftir listgreinum

Kl. 14.50     Niðurstaða vinnuhópa kynnt

Kl. 15:15     Hringborðsumræður; viðbrögð við niðurstöðum hópanna.
Þátttakendur: Jón Vilberg Guðjónsson skrifstofustjóri í mennta- og menningarmálaráðuneyti, Guðrún Björk Bjarnadóttir framkvæmdastjóri STEFs og Brynhildur Pálmarsdóttir ásamt Vilhjálmi Árnasyni og Andrési Inga Jónssyni þingmönnum frá allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis.

Kl. 16:00     Þingslit

Fundarstjóri verður Rán Tryggvadóttir

BIL hittir ráðherra iðnaðar, nýsköpunar og ferðamála

Samráðsfundur 30. ágúst – Minnisblað
BÍL fagnar áherslu ríkisstjórnarinnar á uppbyggingu innviða samfélagsins m.a. í þágu kraftmikils atvinnulífs um land allt, en vekur jafnframt athygli á því að orðið „listir“ kemur einungis einu sinn fyrir í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, í langri upptalningu í kaflanum um menntamál. Augljós er áherslan á það sem kallað er „skapandi greinar“, en þegar rýnt er í textann virðist sú áhersla og áhersla á nýsköpun einungis eiga við tækni- og hugbúnaðargreinar (farskipta-, tölvu-, upplýsinga- og þjónustufyrirtæki), sem framleiða eitthvað sem getur orðið andlag vörusölu eða þjónustu og þannig orðið til að bæta samkeppnishæfni Íslands. Listirnar lúta öðrum lögmálum og virðast því ekki tilheyra menginu „skapandi greinar“. En í samræmi við forsetaúrskurð um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta hefur stjórn BÍL nú óskað eftir fundi með ráðherra skapandi greina og ritar minnisblað þetta í aðdraganda fundarins.

Sjálfstætt menningarmálaráðuneyti
Eins og málum er fyrir komið í stjórnarráðinu nú þá heyra málefni lista og menningar undir fjögur ráðuneyti auk fjármálaráðuneytis. Undir ráðherra ferðamála, iðnaðar og nýsköpunar heyra almenn starfsskilyrði og stuðningsumhverfi atvinnulífsins, þ.á.m. stuðningur ríkisins við rannsóknir, þróunarstarf og nýsköpun í atvinnugreinunum, málefni hönnunar og handiðnaðar, hugverkaréttindi og tilteknir þættir tónlistar og kvikmyndagerðar, auk skapandi greina í þágu atvinnuþróunar. Undir sveitarstjórnarráðherra heyrir fjármögnun verkefna á vettvangi lista og menningar utan höfuðborgarinnar og uppbygging starfa í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og sóknaráætlanir landshlutanna. Undir utanríkisráðherra heyrir kynning á íslenskri list og menningu erlendis og menningarsamstarf sendiráða Íslands. Annað tengt listunum, sem er auðvitað stærsti hlutinn, heyrir undir mennta- og menningarmálaráðherra, sem jafnframt er ráðherra norrænnar samvinnu þ.m.t. menningarsamstarfs Norðurlandanna. Það er mat stjórnar BÍL að jafn viðkvæmur málaflokkur og listirnar þoli illa svo dreifða stjórnsýslu enda nánast ógerningur að koma á virku samtali milli ólíkra ráðuneyta um hagsmuni listgreinanna. BÍL telur nauðsynlegt að skoða kosti þess að stofna sjálfstætt ráðuneyti lista og menningar, sambærilegt þeim sem við þekkjum á hinum Norðurlöndunum, slík ráðstöfun sé til þess fallin að styrkja stjórnsýslu lista og skapandi greina og um leið efla málaflokkinn í heild.

Menningarstefna
Alþingi samþykkti fyrstu opinberu menningarstefnuna í mars 2013. BÍL hefur lýst stuðningi við stefnuna, en stjórnvöldum hefur ekki lánast að semja aðgerðaáætlun á grundvelli hennar, svo erfiðlega hefur gengið að innleiða hana. Ekki tókst síðustu ríkisstjórn að blása til þeirrar sóknar í listum og skapandi greinum, sem þó var áformuð skv. stjórnarsáttmála hennar. Í febrúar 2015 kynnti BÍL stjórnvöldum tillögu sína að sóknaráætlun, sem hlaut því miður ekki hljómgrunn. BÍL hefur ýmislegt fram að færa til að tryggja framgang áformanna sem tíunduð eru í menningarstefnunni, t.d. reynsluna af stefnumótunarvinnu hjá menningar- og ferðamálasviði Reykjavíkur, og vill gjarnan taka þátt í slíkri vinnu með stjórnvöldum.
Menningarstefnan geymir m.a. ákvæði um bætt starfsumhverfi sjálfstætt starfandi listamanna á sviði skattamála, almannatrygginga og sjúkratrygginga, en ekkert hefur hreyfst í þeim efnum þau rúm fjögur ár sem liðin eru frá samþykkt hennar. Ekki hefur heldur náðst árangur í áformum um listrannsóknir, sem sést best á því að í nýútgefinni stefnu Vísinda- og tækniráðs 2017 – 2019 eru listir einungis nefndar einu sinni á nafn og það í inngangi stefnunnar. Þá má nefna að Listaháskóli Íslands hefur enn ekki hlotið skilning stjórnvalda á þörfinni fyrir aukin framlög til listrannsókna. Allt þetta skiptir máli þegar stuðningur við nýsköpun, rannsóknir og þróun er til umfjöllunar.

Fjármálaáætlun 2018 – 2022
Í nýrri fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar 2018 – 2022 eru uppi áform um eflingu málaflokksins listir og menning, en upphæðirnar sem ætlaðar eru til þess uppbyggingarstarfs eru ekki í neinu samræmi við fjárþörf stofnana og annarra sem bera uppi starfið í geiranum. Í áætluninni er einnig gert ráð fyrir eflingu nýsköpunar og rannsóknarstarfs undir hatti Vísinda- og tækniráðs og Nýsköpunarmiðstöðvar. BÍL tekur heilshugar undir áformin, en lýsir yfir áhyggjum af því hversu óraunsæ þau virðast út frá fjárhagslegu sjónarmiði, a.m.k. þau sem tíunduð eru undir yfirskriftinni „listir og menning“. BÍL lýsir yfir áhuga á að taka þátt í vinnu við að semja aðgerðaáætlun í málefnum lista og menningar á grunni þess vilja ríkisstjórnarinnar sem birtist í fjármálaáætlun og hefur þeim  vilja verið komið á framfæri við mennta- og menningarmálaráðherra, en líklegt er að atbeina fleiri ráðherra þurfi til að slík vinna skili tilætluðum árangri.

Tölfræði lista og skapandi greina
Nú eru bráðum sjö ár síðan stjórnvöld birtu skýrslu um hagræn áhrif skapandi greina (des. 2010). Talsvert vantaði uppá að sú skýrsla veitti fullnægjandi upplýsingar og þá strax voru gefin fyrirheit um áframhaldandi þróun slíkrar kortlagningar, sem því miður hafa ekki gengið eftir. Engu að síður settu stjórnvöld í framhaldinu á laggirnar starfshóp sem fékk það verkefni að greina stöðu lista og skapandi greina og koma með tillögur um aðgerðir sem hægt væri að byggja á framtíðasýn fyrir greinarnar. Hópurinn skilaði skýrslunni „Skapandi greinar – Sýn til framtíðar“ í september 2012, þar sem meðal annars voru tillögur um skilgreiningar og skráningu talnaefnis um greinarnar, en engar af tillögum starfshópsins hvað þetta varðar hafa náð fram að ganga. Þó gekkst mennta- og menningarmálaráðuneytið fyrir ráðstefnu um menningartölfræði haustið 2015, Menningarlandið 2015, þar sem unnið var með tillögur að skráningu talnaefnis um greinarnar en skýrsla ráðstefnunnar hefur aldrei verið birt með formlegum hætti og ekkert gert með niðurstöður vinnunnar.
Samstarfsráðherrar Norðurlandanna samþykktu 2014 að sameina krafta sína við að safna upplýsingum um tölfræði norrænna menningarmála. Sænskri stofnun Myndigheden for kulturanalys var falið verkefnið, en þrátt fyrir eftirgrennslan hefur BÍL ekki tekist að fá upplýsingar um hvar það starf er á vegi statt, en ljóst er að Ísland er mikill eftirbátur nágrannalandanna í skráningu menningartölfræði. Það sýna nýlegar skýrslur (norsk og sænsk) um störf listamanna og starfsskilyrði.

Endurgreiðslur framleiðslukostnaðar
Nú er komin nokkur reynsla á lögin um tímabundnar endurgreiðslur hluta framleiðslukostnaðar vegna kvikmyndagerðar og á þeirri reynslu m.a. byggja sambærileg lög um tímabundnar endurgreiðslur vegna hljóðritunar tónlistar. BÍL hefur stutt framgang beggja lagasetninganna, en bendir jafnframt á þá þróun sem er að verða í nágrannalöndum okkar þar sem hlutfall endurgreiðslu hefur farið hækkandi á undanförnum árum. Það er mat BÍL að mikilvægt sé að gera rannsókn á því hvernig þessi lög nýtast innlendri framleiðslu og hver skiptingin er milli innlendra og erlendra verkefna, einnig hver skiptingin er milli ólíkra tegunda efnis. Slík greining gæti verið undanfari endurskoðunar laganna hvað varðar hækkað endurgreiðsluhlutfall.

Störf listamanna utan höfuðborgar
BÍL hefur reynt að vekja athygli stjórnvalda á því hversu misráðið það var að sameina menningarsamninga ríkisins og landshlutasamtaka sveitarfélaga vaxtasamningum, eins og gert var 2015. Við þessa ráðstöfun voru störf menningarfulltrúa landshlutasamtakanna lögð niður og úthlutun fjármuna til menningartengdra verkefna var drepið á dreif. Í skýrslu starfshóps byggðastofnunar um sóknaráætlanirnar frá 2015 kemur fram að skráningu verkefna og tölfræði sá ábótavant, t.d. sé líklegt að fjöldi verkefna, bæði umsókna og styrkja, sem flokkast sem „menningarstarfsemi“ séu í raun ferðaþjónustuverkefni. Þetta telur BÍL öfugþróun og telur að endurvekja beri menningarsamningana og skipa á ný í störf menningarfulltrúa á landsbyggðinni, slíkt sé forsenda þess að hið fjölbreytta atvinnulíf, sem ríkisstjórnin stefnir að um land allt, verði að veruleika.

Málþing um atvinnutækifæri listamanna utan höfuðborgarinnar

 

 

 

 

 

Leiklistarhátíðin ACT ALONE og Bandalag íslenskra listamanna  halda málþing um atvinnutækifæri listamanna utan höfuðborgarinnar á Suðureyri við Súgandafjörð  föstudag 11. águst 2017, kl. 16:00 – 18:00 

Þegar fjallað er um atvinnulífið í opinberum skýrslum eða rannsóknum félagsvísindanna koma oftar en ekki í ljós veikleikar sem flestir virðast sammála um að þurfi að lagfæra. Þar er áberandi einhæfni atvinnulífsins, sérstaklega á dreifbýlli svæðum, og lögð áhersla á mikilvægi þess að aukið verði við fjölbreytnina, enda almennt talið að kraftmikið og fjölbreytt atvinnulíf sé grundvöllur þess að ungt fólk vilji setjast að á landsbyggðinni.

En viðleitni stjórnvalda til að hafa áhrif á kraftinn og fjölbreytnina í atvinnulífinu hefur ekki skilað ásættanlegum árangri fram til þessa. Ýmsar leiðir til úrbóta hafa verið kannaðar og undanfarið hefur mátt greina sameiginlegar áherslur stjórnvalda, bæði ríkis og sveitarfélaga, þar sem horft hefur verið til möguleika nýsköpunar, rannsókna og þróunar. Í því sambandi er oftar en ekki vísað til þess geira atvinnulífsins sem kallaður hefur verið SKAPANDI GREINAR. Listamenn hafa staldrað við framsetningu stjórnvalda á hugmyndum um eflingu SKAPANDI GREINA og telja óljóst hvort LISTIRNAR tilheyri því mengi sem þar er vísað er til. En í öllu falli blasir það við að kraftmikið og fjölbreytt atvinnulíf er sameiginlegt viðfangsefni stjórnvalda og atvinnulífsins og í ljósi þess að listamenn bera uppi hluta þess geira sem telst til SKAPANDI GREINA hafa Bandalag íslenskra listamanna og leiklistarhátíðin ACT ALONE ákveðið að efna til málþings þar sem horft verður til listgreinanna sem burðarstoða í fjölbreyttu atvinnulífi og skoðaðir möguleikar listamanna til að starfa á atvinnugrundvelli utan höfuðborgarsvæðisins.

Frummælendur á málþinginu verða
Jón Páll Eyjólfsson leikhússtjóri hjá Leikfélagi Akureyrar,
Karna Sigurðardóttir forstöðumaður​ Menningarstofu Fjarðabyggðar og
Einar Þór Gunnlaugsson leikstjóri.
Auk þeirra verða þátttakendur í pallborðsumræðum
Teitur Björn Einarsson allþingismaður og
Elfar Logi Hannesson leikari og stjórnandi hátíðarinnar Act Alone.
Bæjarstjóri Ísafjarðarbæjar Gísli H. Halldórsson setur þingið og fundarstjóri er
Kolbrún Halldórsdóttir, forseti Bandalags íslenskra listamanna.

BÍL hittir fjármálaráðherra

Stjórn BÍL átti fund með fjármálaráðerra í dag um málefni lista og menningar. Til grundvallar umræðunni lá minnisblað frá stjórn BÍL: 

Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna er lögð áhersla á að byggja upp innviði samfélagsins; samgöngur, heilbrigðis- og menntakerfi, kraftmikið og samkeppnishæft atvinnulíf fyrir íbúa um land allt.  Í mörgu tilliti geta listirnar lagt lið í þeirri uppbyggingu, eins og fram kemur á einum stað í yfirlýsingunni, þar sem segir að þekking, menning, listir, nýsköpun og vísindi skipti sköpum við uppbyggingu atvinnulífs og eflingu lífsgæða. En þetta er eini staðurinn í yfirlýsingunni þar sem listir eru nefndar á nafn. Hins vegar er nokkuð víða fjallað um „skapandi greinar“ en af samhengi textans að ráða virðast listirnar ekki tilheyra því mengi. Samhengið er ævinlega tengt verðmætasköpun og þróun í nýsköpun og hugvitsgreinum. BÍL leggur til við ríkisstjórnina að frekar verði hugað að listunum og hlut þeirra í innviðauppbyggingu komandi missira og lýsir yfir áhuga á að koma að því starfi.

Fjármálaáætlun 2018 – 2022
Í nýrri fjármálaáætlun 2018 – 2022 eru uppi áform um eflingu málaflokksins listir og menning, en upphæðirnar sem ætlaðar eru til þess uppbyggingarstarfs eru ekki í neinu samræmi við fjárþörf stofnana og annarra sem bera uppi starfið í geiranum. BÍL tekur heilshugar undir áformin, en lýsir yfir áhyggjum af því hversu óraunsæ þau virðast út frá fjárhagslegu sjónarmiði. Áformin ganga út á að

– auðvelda öllum landsmönnum, konum og körlum, að njóta menningar og lista
– jafna og bæta aðstöðu til menningar- og listastarfsemi í landinu
– efla stöðu íslenskrar tungu í samfélaginu með viðeigandi hætti á grundvelli íslenskrar málstefnu
– stuðla að því að íslensk tunga verði notuð á öllum sviðum íslensks samfélags með sérstakri áherslu á máltækniverkefni og í listum og menningarstarfi
– endurskoða stofnana- og stuðningskerfi ríkisins í málefnum menningar og lista
– einfalda stjórnsýslu og efla þjónustu safna, menningarstofnana, miðstöðva listgreina og sjóða á málefnasviðinu og búa þeim hagstæð skilyrði til að sinna verkefnum sínum svo landsmenn og gestir eigi óháð búsetu aðgang að öflugu menningar- og listalífi sem byggir á menningarlegri fjölbreytni
– stuðla enn frekar að því að efla og jafna tækifæri til nýsköpunar innan allra sjóða sem veita styrki til verkefna á sviði menningar og lista, einkum með aðgengi ungs listafólks í huga
– lögð er áhersla á að nýsköpun á sviði menningar og lista búi við hagstæð fjárhagsleg skilyrði og eigi möguleika á að ná til almenning
– greina stöðu og þörf menningarstofnana fyrir húsnæði og búnað og gera áætlun um uppbyggingu
– útfæra og hrinda í framkvæmd ánægjuvog, könnun á nýtingu þeirrar þjónustu sem sótt er til menningarstofnana
– bjóða upp á listviðburði í grunnskólum sem og í menningarhúsum víða um land
– skilgreina árangursvísa og setja viðmið í samráði við hagsmunaaðila
– skapa betri skilyrði fyrir fjölbreytni, nýsköpun og frumkvæði í íslenskum listum og menningu. Umgjörð stuðnings við menningu og listir verður einfölduð með sameiningu og samhæfingu sjóða og stuðningskerfa. Stuðningsumhverfi listafólks verði eins gott og kostur er. Tækifæri til nýsköpunar innan allra listgreina verða jöfnuð og efld með mótun stefnu um skiptingu framlaga til launa- og verkefnasjóða og slíkri stefnu hrint í framkvæmd. Í henni verði staða ungs listafólks, kvenna og karla, í stoðkerfi listanna skoðuð sérstaklega
– efla íslenska kvikmyndagerð og kvikmyndamenningu. Stuðlað verður að því að konur og karlar fái jöfn tækifæri á sviði kvikmyndagerðar. Um stuðning við kvikmyndagerð er m.a. vísað til markmiðs um innlenda dagskrárgerð og framboð af íslensku barna- og menningarefni í málaflokknum fjölmiðlun.

Listi þessi er í ágætum samhljómi við menningarstefnu sem Alþingi samþykkti 2013 og þ.a.l. góður grunnur fyrir aðgerðaáætlun þeirrar stefnu, en slík áætlun hefur aldrei verið unnin. BÍL lýsir yfir áhuga á að taka þátt í vinnu við að semja aðgerðaáætlun til 2022 á grunni þessa vilja ríkisstjórnarinnar.  Þeim vilja hefur verið komið á framfæri við mennta- og menningarmálaráðherra.

Skattlagning höfundagreiðslna
Tæp 20 ár eru síðan BÍL sendi stjórnvöldum fyrst bænaskjal um breytingar á skattlagningu höfundagreiðslna, sem miðuðu við að slíkar greiðslur fengju sambærilega skattalega meðferð og fjármagnstekjur, enda um sambærilegar greiðslur að ræða. Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna er áhersla lögð á sanngjarnt skattaumhverfi og í stefnuskrá flokks fjármálaráðherra er þetta atriði sérstaklega tíundað. Mikilvægt er fyrir BÍL að vita hvort ráðherra muni beita sér fyrir því að þessi áratuga gamla krafa listafólks verði loksins að veruleika.

Skapandi greinar – Sýn til framtíðar
Starfshópur á vegum þriggja ráðuneyta (mennta- og menningar, atvinnuvega- og nýsköpunar og utanríkis) skilaði skýrslu til stjórnvalda 2012 með áætlun um aðgerðir til eflingar listum og skapandi greinum. Enn hafa stjórnvöld ekki brugðist formlega við tillögum skýrslunnar, þrátt fyrir tilraunir BÍL til að halda stjórnvöldum við efnið. Skýrslan er aðgengileg á vef mennta- og menningarmálaráðuneytis: https://www.menntamalaraduneyti.is/media/MRN-pdf/Skapandi-greinar-syn-til-framtidar.pdf

Það sem mikilvægast er að hrinda í framkvæmd af tillögum skýrslunnar er skráning tölfræði lista og menningar, en þar erum við miklir eftirbátar nágrannalandanna og sú tölfræði sem birt er í alþjóðlegum samanburði er fullkomlega ómarktæk hvað Ísland varðar. BÍL leggur mikla áherslu á að þarna verði gripið til aðgerða sem feli í sér faglega skráningu tölfræði greinanna, enda er slíkt grundvöllur rannsókna um hinn skapandi geira.

List- og menningargeirinn undirfjármagnaður
Eins og fram kemur í umsögn BÍL um frumvarp til fjárlaga 2017 þá er list- og menningartengd starfsemi, sem rekin er af ríkinu eða reiðir sig á fjármuni úr opinberum sjóðum, stórlega undirfjármögnuð: http://bil.is/fjarlagafrumvarpid-2017-umsogn-bil

Eftir niðurskurð í kjölfar hrunsins hefur verið farið í markvissar aðgerðir til að endurheimta fyrri styrk opinberrar starsemi almennt, í þeim aðgerðum hefur list- og menningargeirinn setið eftir. Stjórnvöld hafa gengist við því að opinber framlög til lista og menningar hafi rýrnað um 20%  við hrunið og fullyrðingar geirans um að sá niðurskurður hafi ekki verið bættur hafa ekki verið hraktar. Þó verður að hafa þann vara á að talnaefni um þróun framlaga til einstakra liða og samanburður milli ára er af skornum skammti. Það er ósk BÍL að stjórnvöld bregðist við þessum málefnanlegu athugasemdum um undirfjármögnun með formlegum hætti og geri markvisst átak í að leiðrétta hlut list- og menningartengdrar starfsemi í fjárlögum næstu ára.

Húsnæðismál Listaháskóla Íslands
BÍL hefur áhyggjur af stöðu húsnæðismála Listaháskóla Íslands og hefur ályktað um þá stöðu árum saman. Nú hafa mál þróast þannig að húsnæði tónlistardeildar skólans hefur verið lokað vegna raka og myglu. Í kjölfar þess hefur verið farið í aðgerðir til að koma starfseminni í húsnæði til bráðabirgða. Það er mat stjórnar BÍL að endalausar bráðabirgðalausnir í húsnæðismálum skólans hafi kostað hið opinbera fjármuni sem skynsamlegara hefði verið að veita í uppbyggingu varanlegs húsnæðis. Stjórn BÍL sendir stjórnvöldum ákall um að tryggja fjármuni til að koma starfsemi Listaháskóla Íslands undir eitt þak í samræmi við áformin þegar skólinn var stofnaður fyrir tæpum 20 árum og finna þeim fjármunum stað í fjármálaáætlun þessarar ríkisstjórnar.

Þekkingin í geiranum – samstarf um breytingar
Meðal listamanna er til staðar yfirgripsmikil þekking á þörfum listgreinanna, bæði innan stofnanakerfis hins opinbera en ekki síður í hinum sjálfstæða geira. BÍL hvetur stjórnvöld til að nýta sér þá þekkingu í öllum áformum um breytingar á stoðkerfi greinanna, sem áformuð eru skv. samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, ella er líklegt að betur sé heima setið en af stað farið.

BÍL hittir ráðherra sveitarstjórnarmála

Minisblað fyrir fund fulltrúa stjórnar BÍL með Jóni Gunnarssyni samgöngu- og sveitastjórnarráðherra  24. maí 2017

BÍL fagnar áherslu ríkisstjórnarinnar á uppbyggingu innviða samfélagsins m.a. í þágu kraftmikils atvinnulífs um land allt, en vekur jafnframt athygli á því að óljóst er hvort listirnar séu taldar með í menginu „skapandi greinar“.

Málefni lista og menningar heyra undir 4 ráðuneyti auk fjármálaráðuneytis. Undir sveitarstjórnarráðherra heyrir fjármögnun verkefna á vettvangi lista og menningar utan höfuðborgarinnar, uppbygging starfa í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og sóknaráætlanir landshlutanna. Minnt er á að menningarsamningarnir sem stofnað var til í upphafi sóknaráætlana hafa nú verið lagðir inn í uppbyggingasamninga og vísbendingar eru um að fjármunirnir sem úthlutað er til list- og menningartengdra verkefna séu í raun ferðaþjónustuverkefni.

Tilvitnun í skýrslu stýrihóps stjórnarráðsins, nóv. 2016:
Það sem vekur helst athygli í töflu 8 er fjöldi verkefna, bæði umsókna og styrkja, sem flokkast sem „menningar-, íþrótta- og tómstundastarfsemi“. Undir þann atvinnugreinaflokk falla meðal annars skapandi listir og afþreying, starfsemi safna og önnur menningarstarfsemi. Ekki liggur fyrir fullnægjandi sundurliðun á verkefnunum fyrir árið 2015, en ætla má að mörg verkefni tengd ferðaþjónustu séu í þessum flokki.

BÍL á aðild að Austurbrú, sameinaðri stoðstofnun á vettvangi sveitarstjórnarmála á Austurlandi. Það samstarf hefur reynst farsælt og stendur hugur listamanna til að eiga svipaða aðild að uppbyggingarstarfi í öðrum landshlutum. Á döfinni er málþing um uppbyggingu starfa í skapandi greinum sem haldið verður í samstarfi við leiklistarhátíðina ACT ALONE á Suðureyri við Súgandafjörð 11. ágúst nk. Ráðherrann og embættismenn ráðuneytisins eru velkomnir.

Gera þarf átak í skráningu tölfræði lista og menningar um land allt. Í því sambandi þurfa stjórnvöld að beita sér fyrir því að sveitarfélögin og landshlutasamtökin samræmi skráningu sína. Einnig að Hagstofa Íslands fái skilgreint hlutverk við samantekt tölfræði skapandi greina og að tryggð sé úrvinnsla talnaefnis t.d. með því að fela rannsóknarsetri skapandi greina  við hagfræðideild Háskóla Íslands slíkt verkefni.

Menningarstefnan sem Alþingi samþykkti 2013 er góð og gild, en nauðsynlegt er að vinna aðgerðaáætlun til að innleiða alla þá uppbyggingu sem hún tilgreinir. BÍL hefur ýmislegt fram að færa í þeim efnum, t.d. reynsluna af stefnumótunarvinnu hjá menningar- og ferðamálasviði Reykjavíkur, og vill gjarnan taka þátt í slíkri vinnu með stjórnvöldum.

Ávarp forseta BÍL á samráðsfundi

Hér fer á eftir ávarp Kolbrúnar Halldórsdóttur forseta BÍL, sem hún hélt á samráðsfundi stjórnar BÍL með mennta- og menningarmálaráðherra 16. maí sl.

Þó uppsetning fundarins gefi til kynna að hér séu komnar saman tvær fylkingar, sem sitji hvor sínu megin borðs (gráar fyrir járnum), þá lítur stjórn BÍL ævinlega svo á að samráðsfundir þessir séu samstarfsfundir, hugsaðir til að stilla saman strengi og blása til sameiginlegrar sóknar í málefnum lista og menningar. Á það leggjum við mikla áherslu.

Listir og menning eru mikilvægar heilbrigði samfélagsins og ein af máttarstoðum fjölbreytts atvinnulífs í landinu, auk þess sem listirnar skera úr um það hvort okkar aldagamla tungumál lifir eða deyr. Í því sambandi þarf að hafa hugfast að listir og menning þrífast einungis í virku samstarfi grasrótar, menningarstofnana og stjórnvalda.

Til að slíkt samstarf skili árangri þarf að móta stefnu og tímasetja aðgerðir á grundvelli hennar. Alþingi samþykkti í fyrsta sinn menningarstefnu vorið 2013. Enn hefur ekki verið unnin aðgerðaáætlun á grunni hennar. Úr því þarf að bæta. BÍL hefur lagt fram tillögu að sóknaráætlun, sem tekur mið af sambærilegum áætlunum í nágrannalöndum okkar og  við teljum raunhæfa. Þó stjórnvöld hafi aldrei brugðist við þeirri tillögu þá teljum við hana enn góðan samstarfsgrundvöll og myndum gjarnan vilja að ný ríkisstjórn tæki hana til skoðunar og kallaði til áframhaldandi vinnu við mótun hennar.

Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er þess getið að listir og menning séu meðal þess sem skiptir sköpum fyrir uppbyggingu þess fjölbreytta atvinnulífs sem stefna beri að og fyrir þá eflingu lífsgæða sem stjórnvöld vilja beita sér fyrir. BÍL vill leggja stjórnvöldum til starfskrafta og hugmyndir til að þessi áform gangi eftir. Meðal þess sem við höfum lagt til í þeim efnum er málþing sem haldið verður 11. ágúst nk. á Suðureyri við Súgandafjörð í samstarfi  við leiklistarhátíðina ACT ALONE og við vonum sannarlega að ráðherra taki boði forsvarsmanna hátíðarinnar um að vera þar með okkur og setji þingið.

Eins og minnisblaðið sem liggur til grundvallar þessum fundi gefur til kynna þá telur stjórn BÍL að ýmislegt megi betur fara í stjórnsýslu lista og skapandi greina, auk þess sem við teljum að samstarf ráðuneytis, menningarstofnana og grasrótar listamanna um hagsmunamál listgreinanna þurfi að vera virkara, -skila meiri árangri. Við vonum sannarlega að á grundvelli þess samtals, sem við nú hefjum við nýjan ráðherra, verði barið í brestina og blásið lífi í glæðurnar og lýsum yfir vilja og löngun til að takast á við þau verkefni sem við blasa og leiða þau til lykta í góðu samstarfi við ykkur.

Page 3 of 2712345...1020...Last »