Author Archives: vefstjóri BÍL

Nýr forseti BÍL

Framhaldsaðalfundur var haldinn hjá Bandalagi íslenskra listamanna 23. apríl sl. Þar var Ágúst Guðmundsson kjörinn nýr forseti Bandalagsins.

 

Á fundinum flutti Þorvaldur Þorsteinsson, fráfarandi forseti, skýrslu sína. Hafði hann þar nokkur orð um hinn ólíka skilning sem listamenn annars vegar og ráðamenn hins vegar leggja í orðið “samráð”. Benti á nokkur sorgleg dæmi því til sönnunar.

Þorvaldur sagði frá greinarskrifum sínum, m.a. vegna málefna listdansnáms og norræns menningarsamstarfs. Hann greindi frá fundi með útvarpsstjóra og fyrirspurnum til listamanna vegna þátttöku í Listahátíð og um mikilvægi þess að kanna nánar þátttöku listamanna hjá stofnunum og hátíðum, sérstaklega hvað varðar fjármögnun. Annað í starfi Bandalagsins var einnig rakið.

Þorvaldur taldi það stærsta verkefni BÍL að skilgreina bandalagið og endurskipuleggja starfið. Að vera gerendur, en ekki þolendur eða jafnvel píslarvottar!

 

Málefni listdansskólans

Fyrirvaralaus lokun Listdansskóla íslands er ekkert einkamál dansara. Hér er um að ræða aðför að þeim  lýðræðislegum skoðanaskiptum  og vinnubrögðum sem menning okkar á allt sitt undir. Einhliða ákvörðun og yfirkeyrsla af því tagi sem hér átti sér stað er í hrópandi andstöðu við meginstefnu BÍL í samskiptum við yfirvöld; aukin samskipti, markvisst samráð og gagnkvæm virðing.

BÍL stóð fyrir opnum fundi í samvinnu við FÍLD og Listaháskólann þar sem samþykkt var eftirfarandi ályktun:

“Opinn fundur haldinn 5. september í húsnæði Listaháskóla Íslands, mótmælir harðlega einhliða ákvörðun menntamálaráðherra um lokun Listdansskóla Íslands og krefst þess að lokun skólans verði frestað þar til framtíð listdansnáms á grunn- og framhaldsskólastigi hefur verið tryggð í samráði við fagmenn í greininni.”

Forseti fylgdi ályktuninni eftir með bréfi til ráðherra en hafði ekki erindi sem erfiði, því nokkrum dögum síðar tilkynnti ráðherra í sjónvarpsviðtali að ekki yrði kvikað frá fyrri ákvörðun. Í framhaldi af því skrifaði forseti BÍL grein í Mbl. Hana má lesa hér:

 

FELLIBYLURINN ÞORGERÐUR

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefur verið öðrum ráðherrum sýnilegri í starfi og sinnt opinberum erindum á sviði funda og mannfagnaða af stakri prýði. Einstaka mál sem varða menntun og menningu okkar hafa auk þess fengið sköruglega afgreiðslu í hennar ráðherratíð og sumt af því verið til bóta. Henni bregst hins vegar bogalistin í nýjasta útspili sínu, en það felst sem kunnugt er í því að loka Listdansskóla Íslands sem um árabil hefur sinnt listdanskennslu á grunn- og framhaldsskólastigi og lagt grunninn að þeirri stórkostlegu framför sem orðið hefur í íslenskum listdansi á undanförnum árum.

Listdansarar, líkt og aðrir listamenn, eru öðrum fremur áhugasamir um ferskan hugsunarhátt og breytingar í takt við tímann og vilja síst af öllu standa í vegi fyrir þeirri sífelldu endurskoðun sem fara þarf fram á viðhorfum og starfsháttum. Slík endurskoðun er einmitt löngu tímabær til að tryggja frekari uppbyggingu Listdansskólans í …

ljósi þess góða árangurs sem starf hans hefur skilað út í samfálagið allt, ekki aðeins í formi frábærra dansara og danshöfunda en ekki síður í því forvarnar og uppbyggingarstarfi sem felst í öguðu dansnámi. Hafa fagmenn í greininni ítrekað bent á nauðsyn slíkrar endurskoðunar en ekki haft erindi sem erfiði.

En nú hefur ráðherra loksins tekið við sér og það svo um munar: Á sama tíma og opnuð er Listdansdeild innan Listaháskóla Íslands, sem byggir á þeim grunni sem lagður hefur verið í rúmlega 50 ára sögu Listadansskólans, ákveður Þorgerður Katrín að leggja skólann niður og skilja listdanskennslu í landinu eftir í höndum ótilgreindra aðila sem ennþá hafa ekki gefið sig fram. Þessi ákvörðun var tekin án nokkurs samráðs við fagfólk í greininni og afhjúpar slíka vanþekkingu á eðli listdanskennslu að ekki er sæmandi ráðherra menntamála.

Eftir standa listdansnemendur og forráðamenn þeirra, listdanskennarar, dansarar og dansunnendur, hálf ringlaðir og reyna að átta sig á því hvað hér hafi gerst. Menn vilja fá að vita hvað jafn ágætlega greind manneskja og Þorgerður Katrín hafi verið að hugsa, því ekkert í þessum gjörningi bendir til þess að hann sé ígrundaður að neinu leyti. Tilkynningu um lokun skólans fylgja engar faglegar forsendur en klifað á því að hér sé um “stjórnsýslulegar breytingar” að ræða, sem í huga embættismanna virðast jafngilda náttúrulögmálum sem ekki beri að storka. Ákvörðuninni fylgir ekki ein einasta tillaga um næstu skref, ekki eitt orð um það hvernig tryggja á að listdanskennsla næstu ára verði ekki í skötulíki né hvernig mæta á þeim kostnaði sem verið er að velta beint yfir á nemendur og forráðamenn þeirra með þeim afleiðingum að námið verði ekki á færi nema þeirra sem mest efni hafa.

Undirritaður átti fund með Þorgerði Katrínu skömmu eftir að ákvörðun hennar var tilkynnt, þar sem hún lýsti vilja sínum til viðræðu við fagfólk um framhaldið. Viðræðurnar hingað til hafa farið fram með þessum hætti: Listdansarar, listdanskennarar, listdansnemar og foreldrar, ásamt Bandalagi íslenskra listamanna sendu ráðherra sameiginlega ályktun þar sem þess er krafist að Listdansskólanum verði ekki lokað fyrr en framtíð listdansnáms á grunn- og framhaldsskólastigi hafi verið tryggð í samvinnu við fagfólk í greininni.

Þeirri áskorun hefur ekki verið svarað.

Fulltrúar listdansara, sem ráðherra hefur ekki ennþá viljað hitta, sendu henni fyrirspurnir um hvað hún hafi í hyggju um framhaldið.

Þeim fyrirspurnum hefur ekki verið svarað.

Skilað hefur verið inn ábendingum um afgerandi sérstöðu listdansnámsins, sem felst m.a. í ungum aldri nemenda, sérhæfðri og dýrri aðstöðu til æfinga og nauðsynlegri samfellu í grunn- og framhaldsnámi svo marktækur árangur náist.

Engin viðbrögð.

Þá hafa listdansnemar haldið úti þögulum mótmælum fyrir utan ráðuneytið án þess að sjá ráðherra bregða fyrir í glugga.

Einu skilaboðin sem berast eru endurteknar yfirlýsingar Þorgerðar Katrínar í fjölmiðlum um að ekki verði kvikað frá þessari ákvörðun, að skólanum verði lokað og þar við sitji.

Vinnubrögð ráðherra lýsa furðu litlum skilningi á einni viðkvæmustu en jafnframt metnaðarfyllstu listgreinar okkar og afhjúpar þá sjálfsupphöfnu afstöðu sem ráðamenn hafa í vaxandi mæli gagnvart listum og menningu þessa lands. Eftir því sem íslenskir listamenn koma sterkar fram á alþjóðavettvangi og skila glæsilegri árangri, jafnt á sviði tónlistar, leiklistar, myndlistar, kvikmynda, dans, arkítektúrs, bókmennta og hönnunar, því roggnari verða ráðamenn í ræðum sínum og viljugri að baða sig í því kastljósi sem beint er að listamönnum og verkum þeirra.

Ég skora á menntamálaráðherra að leiðrétta mistök sín nú þegar og lýsa því yfir að Listdansskólanum verði ekki lokað, amk. ekki fyrr en framtíð grunn- og framhaldsnáms í listdansi er tryggð í eðlilegu samráði við fagmenn í greininni. Að öðrum kosti hljótum við ætíð að minnumst þess, þegar við sjáum Þorgerði Katrínu stilla sér upp fyrir ljósmyndara Morgunblaðsins á frumsýningu á nýju íslensku dansverki, að þetta er sú sama Þorgerður Katrín og ákvað að leggja niður Listdansskóla Íslands án þess að virða íslenskan listdansheim viðlits.

 

Þorvaldur Þorsteinsson

forseti bandalags íslenskra listamanna.

 

Óþolandi vinnubrögð

Sú ákvörðun sem tekin var á síðasta þingi Norðurlandaráðs um að leggja niður nær allar lykilstofnanir menningarsamstarfs Norðurlanda á einu bretti, átti sér þó nokkurn aðdraganda. Ólíkt því þegar ráðherra lagði niður Listdansskólann án þess að tala við kóng eða prest, þá virtist sem nú ætti að vanda sig. Sett var af stað samræðuferli og pappísvinna með tilheyrandi fundarhöldum með fulltrúum listamannasamtaka á Norðurlöndunum þar sem leitað var eftir okkar viðhorfum og ábendingum vegna væntanlegra skipulagsbreytinga. Þetta reyndist í raun meiri skrípaleikur en nokkuð annað og staðfesti grun forseta BÍL  um að ráðamenn séu um það bil að tapa sér í valdahroka um þessar mundir.

Til að gera grein fyrir þessu makalausa sjónarspili skrifaði forseti BÍL eftirfarandi grein í Fréttablaðið:

 

LIGE SOM DEN BJORGOLFUR, ALTSO!

Á nýliðnu þingi Norðurlandaráðs voru samþykktar grundvallarbreytingar á norrænu menningarsamstarfi. Ákveðið var að leggja niður á einu bretti miðstöðvar á sviði tónlistar, bókmennta, sviðslista og myndlistar sem um árabil hafa gegnt margvíslegum hlutverkum í norrænu menningarlífi. Þær hafa m.a. verið tengiliður norrænna listamanna og samstarfsvettvangur þeirra, auk þess að halda utan um stóran hluta norræna sjóðakerfisins. Þær hafa hver með sínum hætti verið nokkurs konar útverðir norræns menningarsamstarfs þar sem listamenn og fagmenn innan listheimsins geta treyst því að tungumál þeirra skiljist og jafnframt að unnið sé út frá þeim veruleika sem menningin er sprottin úr. Ekki út frá tilskipunum að ofan heldur lífrænu samspili menningar og samfélags á hverjum tíma…

Vissulega hefur misvel tekist til í starfinu hingað til og margt sem þarfnast endurskipulagningar eigi miðstöðvarnar að standa undir nafni. En hugmyndin er góð og hreint engin tilviljun: Með því að stofna slíkar miðstöðvar og setja þær í hendur fagmanna úr viðkomandi listgreinum hvarf fyrirgreiðslupólitík nánast úr sögunni og hægt var að byggja upp samfellu í starfi óháð dutlungum ráðamanna. Þar með var sömuleiðis hægt að byggja upp marktækan gagnabanka og aðgengileg tengslanet, byggð á virkum samskiptum og þeim veruleika sem menningin er samofin. Það hefði því verið ögrandi og jafnframt sjálfsagt verkefni fyrir Norrænu ráðherranefndina að endurskipuleggja þessar miðstöðva í þeim tilgangi að gera góða hugmynd ennþá betri. Nýta það sem vel var gert í samhengi við nýjar vinnuaðferðir og breytt viðhorf.

Undirritaður hefur, ásamt fylltrúum norrænna listbandalaga, fylgst með þessu ferli undanfarna mánuði, eða allt frá því Per Voetman, talsmaður nefndarinnar sem skipuð var til að endurskoða norrænt menningarsamstarf, kallaði okkur til fundar við sig í Kaupmannahöfn í júní sl. Áður hafði hann heimsótt Norðurlöndin öll, kynnt tillögur nefndarinnar og kallað eftir ábendingum fagaðila. Og það vantaði ekki ábendingarnar. Á fundinum í Menningarráðuneytinu Kaupmannahöfn var komið inn á ótal gagnrýniverða þætti í tillögunum. Ekki síst hvernig hið svokalla “armslengdar” prinsipp, sem gengur út á að stjórnmálamenn sé ekki með puttana í faglegum úthlutunum, var þar þverbrotið. Í framhaldi af fundinum var skilað inn endanlegri greinargerð sem undirritað var af tugum fagfélaga og regnhlífasamtaka listamanna á Norðurlöndunum, þar sem allt kapp var lagt á málefnalega gagnrýni og raunhæfar tillögur til úrbóta svo hér yrði ekki til enn eitt menningarslysið vegna vanhugsaðra aðgerða yfirvalda.

Það er skemmst frá því að segja að þegar málið var lagt fyrir í sinni endanlegu mynd á þingi Norðurlandaráðs á dögunum, hafði ekkert breyst frá upphaflegum tillögum. Ekki hafði verið gerð ein einasta breyting byggð á ábendingum, gagnrýni og tillögum þeirra sem best til þekkja. Það hafði m.ö.o. ekki verið tekið tillit til eins einasta orðs af því sem norrænir fagmenn höfðu um málið að segja. Í stað þess að byggja upp var ákveðið að leggja niður. Það var, líkt og margt annað um þessar mundir, gert í nafni skilvirkni og einföldunar. Einföldun er það svo sannarlega, því skv. nýju fyrirkomulagi mun einn sameiginlegur sjóður koma í stað allra miðstöðva og í hann munu listamenn og menningarstofnanir geta sótt, hafandi fyllt út viðeigandi eyðublöð. Úthlutanir verða í höndum stjórnmála- og embættismanna í sýndarsamvinnu við fagmenn í listum sem nýttir verða til friðþægingar eftir hentugleikum. Allt sem heitir upplýsingamiðlun um norræna menningu, gagnabankar, tengslanet og samstarfsvettvangur mun jafnframt heyra sögunni til og uppsafnaðri þekkingu gefið langt nef.

Með hreinni og klárri valdbeitingu hafa stjórnmálamenn hér með tryggt sér beinan aðgang að öllu því fjármagni sem veitt verður til norrænna verkefna á sviði tónlistar, bókmennta, sviðslista og myndlistar um ókomna tíð. Í því felst hin raunverulega “hagræðing”. Í stað þess að láta fagfólk og einstaklinga með reynslu af listsköpun í samtímanum um að vega og meta hvar fé nýtist best hverju sinni, hafa pólitíkusar ákveðið að taka málin í sínar hendur og hverfa þannig, ásamt embættismönnum sínum, áratugi aftur í tímann. Til fyrirkomulags þar sem listamenn og listnjótendur búa við geðþóttaákvarðanir stjórnamálamanna sem hafa álíka reynslu af raunveruleika sköpunar og lista og fjarstýringin á sjónvarpinu þeirra.

Sú aðferð sem hér er beitt til að tryggja valdhöfum “rétta” útkomu, er á góðri leið með að yfirtaka alla stjórnsýslu. Stjórnmála- og embættismenn taka æ oftar einhliða ákvarðanir í málum sem þeir hafa litla sem enga reynslu af en setja síðan á svið eitthvert sjónarspil sem kennt er við samráð. Listamenn hafa ítrekað fengið að kynnst þessum leikaraskap að undanförnu og er skemmst að minnast forkastanlegra vinnubragða í kringum ráðstefnuhöllina sem kennd er við Tónlistarhús og nú síðast lokun Listdansskóla Íslands þar sem menn eru í báðum tilvikum að horfa upp á meingallaðar framkvæmdir. Þá fyrri litaða af sýndarsamráði við tónlistarmenn, þá seinni af yfirgangi ráðherra og síðan innantómum loforðum um samráð – eftir á.

Blekkingarleikur stjórnmála- og embættismanna í nafni hins svokallaða lýðræðis sem heita á ríkjandi á Norðurlöndunum er orðinn ákaflega leiðgjarn svo ekki sé meira sagt. Það heyrir orðið til fágætra undantekninga að valdhafar telji sig í þjónustu þjóðar og hlusti eftir því sem þar er að finna, hvort sem er í formi málefnalegrar gagnrýni eða faglegra ábendinga  þeirra sem best þekkja til. Það er líkast því að sú bylting sem orðið hefur í valdahlutföllum á sviði efnahagsmála á undanförnum árum hafi vegið svo að áhrifamætti stjórnmálamanna að þeir leiti nú allra mögulegra og ómögulegra leiða til að gera sig gildandi.

Þetta nýjasta útspil; að opna fyrir bein afskipti yfirvalda af norrænni sköpun og liststarfsemi, ætti að gefa smákóngunum innan ráðuneytanna auknar vonir. Vísast kominn tími fyrir þá að setja teinóttu fötin í hreinsun, því framundan eru ótal flugeldasýningar og opnunarhátíðir stjórnskipaðra uppákoma sem menningardindlar stjórnsýslunnar geta baðað sig í sem persónulegir velgjörðarmenn og hálfguðir. Rétt eins og þeir væru sjálfur hundraðkallinn Björgólfur í ham. Verði þeim að góðu.

 

Þorvaldur Þorsteinsson

forseti Bandalags íslenskra listamanna

 

Listkennsla í skólum

Forseti BÍL sat á dögunum ráðstefnu á vegum UNESCO um listmenntun í skólum. Hugleiðingar um það sem þar var að gerast er að finna undir “Ráðstefnur

 

Hvert er hlutverk BÍL?

Síðan ég tók við embætti forseta BÍL hef ég iðulega staldrað við þá einföldu spurningu sem varpað er fram hér að ofan. Ég hef satt að segja átt við sífellt meiri efasemdir að stríða um raunverulega virkni Bandalagsins í samfélagi okkar og staðið mig að því að halda mig markvisst til hlés í því sem kalla mætti dæmigerðan eða hefðbundinn vettvang forseta BÍL. Það þýðir m.a. að ég hef átt æ erfiðara með að átta mig að mikilvægi þess að standa upp á endann í kokteilboðum eða sitja á miðendanum á sér í löngum kvöldverðarboðum á vegum gestrisinna yfirvalda.

Á yfirborðinu gæti litið svo út sem fulltrúi listamanna ætti einmitt að vera sem sýnilegastur í fínni lummuboðum og viðhafa þar jafnframt ítrustu kurteisisvenjur, þó ekki væri nema til að leiðrétta þann misskilning að listamenn séu ekki íkja samhvæmishæfir.

 

Áhugaverð frétt hjá RUV

Hildur Bjarnadóttir fréttamaður hjá RÚV var með mjög áhugaverða frétt frá Danmörku í hádegisfréttum útvarpsins 30. janúar sl.:

 

“Danskir fjölmiðlar segja að forystumenn í atvinnulífinu og vísindamenn telji mikilvægara fyrir börn að læra að fá góðar hugmyndir, heldur en að fá háar einkunnir í lestri, skrift og reikningi. Þótt slík færni spilli ekki fyrir, sé meira um vert að læra að spjara sig, og nýta hugmyndaflugið. Það komi að mestu gagni í störfum, bæði í iðnaði og þjónustu.

Stofnun um framtíðarrannsóknir í Danmörku hefur gefið út bók um efnið, þar sem bent er á nauðsyn skapandi hugsunar og skapandi starfa. Gagnlegustu hugtökin í allri atvinnustarfsemi séu samvinna og fagleg þekking. Með breyttri tækni verði hvers kyns myndmál, hljóð og lifandi myndir mikilvægari en skrifaður texti og tölur á blaði.

Ekki eigi að eyða tíma barna í að læra eins og þeir sem nú eru fullorðnir gerðu, heldur kenna þeim þannig að þau verði gjaldgeng í skapandi störfum í framtíðinni.”

 

Nokkur orð frá forseta BÍL

Ágætu lesendur.

Um þessar mundir eru liðnir þrír mánuðir síðan ég var kjörinn forseti BÍL og ekki úr vegi að ég láti í mér heyra á þessum vettvangi. Mig grunar reyndar að heimasíða BÍL sé ekki sjálfsagður viðkomustaður þeirra sem fylgjast vilja með menningarumræðunni í landinu, jafnvel þó hér sé að finna mikið af góðum upplýsingum og innleggi í þarfa umræðu.

Til þess að þessi síða þjóni tilgangi sínum, sem vettvangur umræðu og tengiliður ólíkra listgreina innbirðis og við umheiminn, þarf hún að vera öðru vísi upp byggð, aðgengilegri og gegnsærri. Það var einmitt eitt af því sem ég talaði um þegar ég ávarpaði aðalfund BÍL á dögunum, að gera þar nauðsynlegar breytingar. Sú vinna er ekki jafn langt komin og ég hefði viljað, en er engu að síður í áhugaverðum farvegi sem vert er að gefa lengri tíma til að þróast.

Það er ljóst að BÍL hefur tekið drjúgum breytingum í tíð forvera míns Tinnu Gunnlaugsdóttur enda dylst engum að hún skilaði bæði miklu og góðu starfi sem forseti bandalagsins. Traust manna á BÍL hefur líklega aldrei verið meira og áhugi á stefmumálum þess ótvíræður. Vil ég sérstaklega vekja athygli lesenda á hinni svokölluðu “Framtíðarsýn og stefnumótun í íslensku listalífi” sem gefin var út á síðasta hausti. Framtíðarsýnina, sem er afrakstur stefnunmótunarvinnu um 40 einstaklinga úr röðum BÍL, getur þú nálgast með því að velja “Á DÖFINNI” hér fyrir ofan. Hvet ég alla til að lesa textann vandlega, sér til upplyftingar og hvatningar. Væri ekki úr vegi að lesendur sendu hann áfram til allra þeirra sem málið varðar í smáu eða stóru og leggi þannig sitt af mörkum til málefnalegrar umræðu.

Það felst ærin ábyrgð því að fylgja eftir góðum verkum Tinnu Gunnlaugsdóttur svo ekki þurfi að tapa þræði eða glutra niður tækifærum þó skipt sé um mann í brúnni. Mitt hlutverk, í góðu samráði við stjórn, er meðal annars það að halda til haga því sem vel hefur tekist og sjá til þess að sú mikla vinna sem þegar hefur verið unnin skili sér áfram á eðlilegan hátt. Það breytir þó ekki því að ég hef frá upphafi áskilið mér allan rétt til þess að breyta áherslum og móta starfið í samræmi við það sem ég trúi að skili bestum árangri í nútíð og framtíð.

Ég hef notað þessa fyrstu mánuði til að kynna mér þann grundvöll sem Bandalagið byggir á, setja mig í samband við ólíka hagsmunaðila, hitta stjórnir aðildarfélaga og helstu ráðamenn ríkis og borgar. Allt í þeim tilgangi að hafa sem besta mynd af stöðu mála og eiga þar með auðveldara með að meta hvar skóinn kreppir og sjá hvar tækifærin leynast til næstu sóknar. Það er vissulega ánægjulegt að finna þann áhuga sem hvarvetna ríkir um starfsemi BÍL og óhætt að segja að væntingar, jafnt listamanna sem ráðamanna og listáhugafólks eru miklar til þeirra tækifæra sem Bandalagið getur skapað í framtíðinni. Tækifæra til áhugaverðar umræðu, aukinnar samstöðu og skilnings og marktækrar þátttöku í mótun samfélagsins. Þar eru listamenn sannarlega vannýtt auðlind sem æ fleiri eru farnir að líta til í fullri alvöru. Það er satt að segja ákaflega freistandi að halda því fram að tími orðagjálfurs ráðamanna og viðskiptajöfra sé loksins liðinn og komið að því að menn vilji láta verkin tala. Samstarfsvilji þeirra sem völdin hafa, hvort sem er pólitísk eða peningaleg, hefur a.m.k. sjaldan verið meiri og því mikilvægt að listamenn sjálfir sýni þann áhuga og skilning sem þarf til að næstu skref verði öllum til hagsbóta. Það eru ótal leiðir ókannaðar í því ferli og verður forvitnilegt að láta á það reyna á næstu misserum hvort ýmsir þættir í framtíðarsýn BÍL eigi ekki, þrátt fyrir allt, greiða leið frá hugmynd til framkvæmdar.

 

Þorvaldur Þorsteinsson

Nýr forseti BIL

Aðalfundur BÍL, Bandalags íslenskra listamanna var haldinn í Iðnó við Reykjavíkurtjörn laugardaginn 30 október sl..

Á fundinum var Þorvaldur Þorsteinsson myndlistarmaður og rithöfundur kjörinn forseti BÍL til næstu tveggja ára, en Tinna Gunnlaugsdóttir, sem verið hefur forseti síðastliðin sex ár, tekur senn við embætti Þjóðleikhússtjóra.

Nýtt aðildarfélag, Leikskáldafélag Íslands, stofnað 1974, var tekið inn í BÍL og er það 14. aðildarfélagið.

Auk venjulegra aðalfundar starfa var kynnt á fundinum stefnumótunarverkefni um framtíðarsýn fyrir íslenskt listalíf til ársins 2008, sett fram í tilefni af 75 ára starfsafmæli BÍL á síðasta ári.

Auk þess voru samþykktar nokkrar ályktanir.

 

Aðalfundarályktanir 2004

Ályktanir samþykktar á aðalfund BÍL 2004

 

Aðalfundur bandalags íslenskara listamanna fagnar stofnun tónlistarsjóðs á vegum menntamálaráðuneytisins, en sjóðum er ætlað er að stuðla að aukinni útrás innlendrar tónsköpunar. Einnig fagnar aðalfundurinn því að Kynningarmiðstöð fyrir íslenska myndlist skyldi loks fá brautargengi stjórnvalda.

 

Ályktun um ljósvakamiðla.

Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna mælist til þess að leitað verði leiða til að bæta úr því ófremdar ástandi sem ríkir á sviði innlendrar dagskrárgerðar. Fundurinn ályktar að auknar og skýrari kröfur verði gerðar af hálfu löggjafans sem tryggi stærra hlutfall íslensks efnis á dagskrá ljósvakamiðla.

Í alþjóðlegum samanburði vermir íslenskt sjónvarp yfirleitt svo gott sem botnsætið hvað varðar hlutdeild innlends efnis af dagskrá og gildir þá einu hvort um er að ræða samanburð á efni stöðva í almannaþjónustu eða einkarekinna stöðva.

Vert er að vekja athygli á að víða um heim tíðkast að í skilyrðum fyrir veitingu rekstrarleyfa til ljósvakamiðla, sé skýrt kveðið á um ákveðna lágmarks hlutdeild innlends efnis af útsendingartíma.

 

Ályktun um Ríkisútvarpið – Sjónvarp

Um þýðingu almenningsútvarps fyrir menningarlíf þjóðar verður ekki deilt, meðan það tryggir þegnum hennar jafnan aðgang að fræðandi og gagnrýninni umræðu um þjóðfélagsmál, vísindi, menningu og listir og færir þeim heim í stofu vandaða dagskrárgerð, þar sem fjölbreytt listsköpun er í fyrirrúmi.

Aðeins stofnun með traustan fjárhagslegan rekstrargrundvöll hefur burði til

að sinna því hlutverki að framleiða vandað efni sem getur talist menningarlega eða þjóðfélagslega mikilvægt, eða sambærilegt við það sem þær þjóðir sem við helst berum okkur saman við fá notið. Aðalfundur BÍL beinir því til menntamálaráðherra og ríkisvaldsins að tryggja Ríkisútvarpinu fjármagn og faglegt sjálfstæði til að sinna því hlutverki sínu, að leggja rækt við og efla íslenska menningu og sérkenni.

 

Sjónvarpsmyndasjóður og uppbygging kvikmyndagerðarinnar

Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna mótmælir harðlega seinagangi ríkisstjórnarinnar við það brýna verk að stuðla að öflugri framleiðslu á leiknu íslensku sjónvarpsefni. Íslendingar hafa, eins og aðrar þjóðir, þörf fyrir að spegla líf sitt í þessum öflugasta fjölmiðli samtímans. Börnum okkar er það nauðsyn að geta sótt sér fyrirmyndir, fróðleik og skemmtun í sjónvarpsefni sem sprottið er úr íslenskum raunveruleika og íslenskri menningu.

Aðalfundurinn fer þess á leit við stjórnvöld að uppbygging sjónvarpsmyndasjóðs verði áætluð í samræmi við þær hugmyndir sem settar voru fram í skýrslu sem unnin var að tilhlutan BÍL og hagsmunaaðila í kvikmyndagerð. Jafnframt fer fundurinn fram á það að nýtt samkomulag verði gert milli sömu aðila og áður um áframhaldandi uppbyggingu kvikmyndagerðarinnar og að fjármagn til sjóða Kvikmyndamiðstöðvar verði aukið. Ályktun um listamannalaun.

Aðalfundur BÍL ítrekar enn og aftur nauðsyn þess að hugað verði að endurskoðun laga um listamannalaun hið fyrsta, með það að markmiði að stækka sjóði og fjölga þeim. Lög um listamannalaun voru afgreidd frá Alþingi árið 1991. Með lögunum gjörbreyttust aðstæður sjálfstætt starfandi listamanna á Íslandi og meðal þeirra efldist atvinnumennska til mikilla hagsbóta fyrir menningarlífið í landinu. Þrátt fyrir að allar forsendur hafi breyst frá setningu laganna og listamönnum og listgreinum hafi fjölgað til muna hefur skilgreining sjóðanna og stærð haldist óbreytt frá því sem upphaflega var ákvarðað. Aðalfundurinn bendir á nauðsyn þess að framlegð listalífs sé metin að verðleikum að hálfu hins opinbera og listamönnum á hverjum tíma búnar þær aðstæður að þeir geti skilað sem mestum arði til samfélagsins í listrænu, menningarlegu og efnahagslegu tilliti.

 

Ályktun um tónlistarmenntun.

Bandalag íslenskra listamanna lýsir yfir þungum áhyggjum vegna þeirrar óheillavænlegu þróunar sem nú á sér stað í tónlistarmenntun þjóðarinnar. Vegið er að rótum þeirrar tónlistarmenntunar sem þróast hefur í þrjá áratugi og skilað bæði mannauði og veraldlegum gæðum til þjóðarbúsins.

Óásættanlegt er að ungt og hæfileikaríkt fólk sé hindrað í framvindu náms eða því neitað um þá fagmenntun sem sérhæfðir tónlistarskólar veita, á grundvelli búsetu og aldurs. Bandalag íslenskra listamanna lítur svo á að sú staða sem upp er komin stefni tónlistarlífi þjóðarinnar í hættu og hvetur til þess að sveitarfélög og ríki finni lausn við hæfi hið fyrsta.

 

Ágóði af þjóðarlottói

Bandalag íslenskra listamanna vekur athygli á því að rík ástæða er til að huga að annarri skiptingu lottótekna en tíðkast hér á landi, en víða um heim eru lottótekjur veruleg lyftistöng fyrir listalífið. Bandalag íslenskra listamanna telur það einungis sanngirniskröfu að tekið verði upp sams konar fyrirkomulag við útdeilingu ágóða af rekstri lottósins tíðkast t.d. á hinum Norðurlöndunum, en þar rennur yfirleitt allt að helmingur hagnaðarins til menningar og lista.

 

Ályktun vegna sjálfstæðu leikhúsanna og sviðslistarhópa

Aðalfundur BÍL leggur áherslu á að áfram verði unnið að því að tryggja starfsumhverfi sjálfstæðu leikhúsanna og sviðslistahópanna til framtíðar með auknu fjárframlagi ríkis og sveitarfélaga.

Fjölga þarf styrkjum til einstaklinga og hópa sem standa fyrir sjálfstæðri leiklistarstarfsemi og tryggja þar með að nýsköpun eigi sér farveg og vettvang í samfélaginu.

 

Ályktun um varðveislu og verndun myndlistararfsins

Samfelld saga er mikilvæg fyrir sjálfsmynd þjóðar. Ánægjulegt er að sjá hve vel er nú búið um þann hluta myndlistararfsins sem varðveittur er í Þjóðminjasafni Íslands en því miður virðast yfirvöld ekki líta sömu augum þau menningarverðmæti sem felast í listsköpun samtímans. Listasafn Íslands er 120 ára á árinu og er því ein elsta menningarstofnun landsins. Safnið hefur það hlutverk samkvæmt lögum að safna myndlist og varðveita til framtíðar og ber því að endurspegla sem best strauma og stefnur í myndlist á hverjum tíma. Því hlutverki hefur safnið ekki getað sinnt um langt árabil en fjárveitingar til kaupa á verkum námu sömu krónutölu um 13 ára skeið þar til þær voru lækkaðar á síðasta ári. Í þeirri tölu standa þær nú. Aðalfundur BÍL skorar á yfirvöld að gera Listasafni Íslands kleift að sinna lögbundinni skyldu sinni með stórauknu fé til listaverkakaupa.

 

Ályktun um fölsuð myndverk

Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna skorar á yfirvöld að verja sæmd íslenskra myndlistarmanna með því að binda í lög að fölsuð myndlist skuli gerð upptæk.

Með því má koma í veg fyrir að myndverk sem sannað þykir að séu fölsuð fari aftur út á markaðinn og að sama sagan endurtaki sig með öllum þeim kostnaði og vinnu sem rannsókn slíkra mála fylgir.

 

Ályktun um Tónlistarhús.

Bandalag íslenskra listamanna skorar á yfirvöld menningarmála ríkis og borgar að fylgja fast eftir ásetningi um byggingu Tónlistarhúss við höfnina í Reykjavík. Jafnframt leggur Bandalagið áherslu á að faglegra sjónarmiða verði gætt í hvívetna þegar fjármögnun og listræn stjórnun Tónlistarhúss verður ákvörðuð svo það megi sem best verða sú þungamiðja íslensks tónlistarlífs sem vonir standa til og geti þar með þjónað og glætt tónlistaráhuga landsmanna til framtíðar

 

Norræn ráðstefna listabandalaga

FUNDARGERÐ FYRIR BANDALAG ÍSLENSKRA LISTAMANNA

 

Ráðstefna haldin dagana 9. og 10. júní 2004 í Reykjavík með þátttakendum frá Norðurlöndunum, yfirskriftin fundarins var:

,,Að efna til umræðna”

Ráðstefnan var vel sótt og samkvæmt viðveruskrá sem látin var ganga manna í millum fyrri daginn, má sjá að ráðstefnugestir voru 34 talsins.

 

Ráðstefnan hófst á tilsettum tíma í Iðnó klukkan 16:00 með ávarpi Tinnu Gunnlaugsdóttur, forseta Bandalags íslenskra listamanna, hún bauð gesti velkomna, þakkaði þátttökuna og tíundaði mikilvægi öflugs samstarfs listamanna á Norðurlöndunum. Tinna sagði í stuttu máli frá aðdraganda og tilurð fundarins. Síðan sagði Tinna, að á tyllidögum segðu menn menningu og listir hornsteina norræns samstarfs. Hún nefndi að í opinberri stefnu norrænu ráðherranefndarinnar frá 1998 ,,Norrænt menningarsamstarf við aldamót” megi lesa að meginmarkmið ráðsins sé að; halda við, þróa og styrkja hið samnorræna menningarstarf með því að skipuleggja, samhæfa og vinna saman á markvissan hátt að brýnum verkefnum svo efla megi sameiginleg áhugasvið þjóðanna og skapa norrænt umfang á evrópskum og alþjóðlegum grunni. Markmiðið sé að varpa ljósi á afurðir í norrænu listalífi, m.a. gegnum hinar faglegu nefndir: NIFCA, NORDBOK, NOMUE og Teater og dans i Norden.

Tinna sagði augljóst að orðin vantaði ekki, en það virtist skorta pólitískan vilja í samstarfi Norðurlandanna. En bætti því við að orðin og viljinn góði væru ekki nóg, verkin þyrftu einnig að tala.

Nú kynnti Tinna fyrirlesara, þá Peter Duelund, Svein Einarsson og Garry Neil. Þá kynnti hún til leiks Einar Kárason stjórnanda umræðna, Eddu Þórarinsdóttur ráðstefnustjóra og ráðstefnuritara Kristján Hreinsson.

 

Eftir ræðu Tinnu Gunnlausdóttur, tók til máls Peter Duelund.

Í inngangi fyrirlestrar síns velti Peter Duelund fyrst fyrir sér hvar þræðir norrænna þjóða liggja saman á sviði menningarinnar, hverjir geti talist sameiginlegir snertifletir þjóðanna og þá velti hann upp þeirri spurningu, hvers virði norræn menning er, á tímum örra þjóðfélagsbreytinga. Hann velti því einnig fyrir sér hvaða tilgangi fjölþætt menningartengsl Norðurlandanna geti þjónað á tímum alþjóðavæðingar. Ennfremur spurði Duelund þeirrar spurningar hvert stefnir í menningu Norðurlanda og spurði: -Hvernig tryggjum við menningarlegt frelsi í heimi sem er ataður einsleitni, markaðshyggju og menningariðju um leið og krafan um arð og pólitíska stjórnun menningar og lista verður æ háværari? –Hvernig tryggjum við listamönnum laun til viðurværis í stafrænni alþjóðavæðingu?

Þegar kom að eiginlegum fyrirlestri, fjallaði Duelund um norræna menningarmódelið frá öllum hliðum, skýrði söguleg tengsl stjórnmála og menningar frá árunum eftir seinna stríð og fram til vorra daga – frá dögum styrkja án afskipta, til tíma þar sem styrkjum fylgja kvaðir og stjórnun frá hinu opinbera, um leið og peningavald nær æ sterkari tökum á menningu og listum.

Duelund vitnaði tíðum í bók sína The Nordic Cultural Model og skýrði þá þróun sem orðið. Hann byrjaði söguskýringar sínar með því að benda á það hvernig stjórnvöld á Norðurlöndunum tóku höndum saman á sjötta áratugi síðustu aldar um að gera lýðræðislegar kröfur til menningarinnar og höfðu það að markmiði að miðla menningu og listum til allra þjóðfélagshópa og á alla hugsanlega, landfræðilega afkima. Þessi þróun leiddi svo til þess sem kalla má menningarlegt lýðræði, en samkvæmt því sem Duelund segir, virðist sú þróun hafa verið markviss af hálfu stjórnmálamanna á Norðurlöndunum, að fara frá því ferli að stjórnvöld styðji hugtök einsog ,,menning fyrir alla” og til þess sem má kalla menning studd af einkaframtaki.

Duelund segir að við upphaf sjöunda áratugar síðustu aldar hafi allar Norðurlandaþjóðirnar lagt á það áherslu að virkja hinn lýðræðislega þátt menningarinnar með því að gefa menningunni vægi á lýðræðislegum grunni, list alvinnumanna skyldi ná til almenninga með því að miðlun menningar átti að hafa fjölbreytni að leiðarljósi og miðlunin átti einnig að verða sem allra víðtækust.

Næsti áratugur opnaði svo fyrir nokkuð sem kalla má menningarlegt lýðræði, sem þýddi þó ekki að list dregið væri úr miðlun listar á fagmannlegum grunni. Um leið og menningarpólitíkin náði mannúðlegri reisn fengu hinn félagslegi þáttur menningarinnar og sá mannfræðilegi að spila æ stærri rullu. Í brennidepli varð margbreytileiki hversdagsins sem sterkur og dýrmætur þáttur.

Menningarhugtakið að baki hinni ríkisreknu menningarpólitík var útskýrt sem ,,verkefni sem við tökum öll þátt í”. Mikil áhersla var lögð á þátttöku almennings, t.d. áhugamannauppákomur o.s.frv. Menningin skyldi eiga rætur í lífshlaupi og hvers og eins, í hverju samfélagi fyrir sig.

Í stórum dráttum og án veigamikilla undantekninga, má skipta þróun í menningarpólitík á Norðurlöndunum frá sjöunda áratugi síðustu aldar og til dagsins í dag í fjögur þrep sem hvert um sig er litað sérstöku markmiðum og ólíkum leiðum að markmiðunum:

Fyrsta þrepið er einkum bundið við árin frá 1960 – 1975, þó má finna fyrstu fleti þeirrar þróunar sem hér um ræðir allt frá átunum eftir seinna stríð. Hér er fyrst um það að ræða að ríkisrekin menningardreifing fær fótfestu, með markvissum aðgerðum og með að gera menninguna lýðræðislega, þ.e.a.s. menning fyrir alla. Lögbundinni ríkisrekinni menningardreifingu var ætlað að deyfa áhrifamátt og yfirráð einsleitni markaðslegrar iðnvæðingar hverskonar menningar. Eins var ætlunin að varðveita og lengja lífdaga alls sem kalla má menningu og listir. Hér eru gildi mannúðar í menningunni í hávegum höfð.

Annað þrepið, árin frá 1975 – 1985, geymir viðleitni manna til að örva staðbundið frumkvæði, einkum gegnum menningarlegt lýðræði. Áfram eru lögbundnar nýjar hliðar á ríkisreknu aðgengi að menningu til þess að vernda menninguna fyrir áhrifum frá markaðsvæðingu og menningu sem útþynntri söluvöru. Mannfræðilegar kennisetningar halda menningarpólitíkinni lifandi.

Í þriðja þrepinu sem tilheyrir árunum frá 1985 – 1995 eru það félagsleg og efnahagsleg lögmál sem setja mark á menningu, hér er markvisst farið að draga úr stuðningi hins opinbera við ýmsa þætti sem snúa að því að bæta aðgengi almennings að menningu og listum. Hér þykir ekki eins nauðsynlegt að ríkið sem slíkt sé að halda öllu til haga. Þessu er fylgt frekar eftir með því að ríki felur í æ ríkari mæli t.d. sveitarfélögum að sjá um fjármögnun. menningar og lista. Hin listræna réttindavernd færist í mörgum tilvikum yfir á hendur tækni, fjöldaframleiðslu og markaðslögmála.

Fjórða og síðasta þrepið, sem tilheyrir árunum frá 1995 og eitthvað áfram inní eilífðina, ber með sér þann boðskap að mikil áhersla er lögð á að einskonar samhjálparástand ríki milli lista og atvinnulífs og að þetta ástand sé samofið skattaívilnunum og styrkjakerfi, en kostun fyrirtækja og einkaaðila skipar þó æ stærri sess við listsköpun og sölu listaverka. Hér fara útgefendur, umboðsmenn, forleggjarar og ýmsir aðrir að eignast hlut í tekjum ef höfundarrétti. Mikill samdráttur verður í opinberum stuðningi og framkvæmdum í þágu menningar og lista. Frekar en að ríki og bær standi vörð um menningu og listir, má segja að hið opinbera gangi í lið með einkaaðilum með það að markmiði að gera menningu og listir að sjálfbærum vaxtarbroddum og í mörgum tilvikum arðbærum atvinnugreinum.

Niðurstaðan verður þá sú, að framþróuninni megi lýsa með hugtökum félagsvísinda á þann hátt, að ríki og fjármagnseigendur hafi sett í gang ,,nýlendustefnu” í öllu sem lýtur að innri verðmætum menningar og lista. Í stað þess að halda í heiðri því sem á árunum eftir stríð og fram undir lok síðustu aldar þótti við hæfi, þ.e.a.s. að hin norrænu velferðarsamfélög litu á það sem heilaga skyldu sína að ráða fjárstreyminu þannig að listrænu frelsi og menningarlegri fjölbreytni væru tryggðir fjármunir, leitast ríki, sveitafélög og minni einingar samfélagsins við það í dag að lifa í samhjálparreglu með fjármagnseigendum, með það helst að leiðarljósi að forgangsraða þegar kemur að fjárþörf menningar og lista. Hugsun um upplifun og veltu kemur meir og minna í stað grunnmarkmiðanna sem fólust í almennri þátttöku, upplýsingum og menntagildi.

 

Einar Kárason stýrði nú umræðum og spurði fyrst spurninga sem voru hugsaðar sem leiðandi inngangur umræðnanna: -Eru norræn gildi í menningarstjórnun á undanhaldi og önnur öfl að verða yfirsterkari? -Er líklegt að aukin markaðsvæðing og vaxandi frjálshyggja í norrænum samfélögum, komi til með að hafa neikvæð áhrif á fjölbreytt framboð, aðgengi eða almenna afstöðu fólks til menningar og lista?

Ýmsir tóku til máls og beindu spurnum til Duelunds, sem þurfti í nokkrum tilvikum að útskýra nánar þær meiningar sem hann hefur sett fram um þróun mála á Norðurlöndunum núna síðustu hálfu öldina eða svo. Ein spurning var svo hljóðandi: -Er til stuðningur án stjórnunar og á að styðja listamenn og menningu án þess að krafa um nákvæma stjórnun athafna fylgi?

Duelund svaraði og sagði að auðvitað mætti alltaf gera ráð fyrir því að þeir sem héldu um peningana vildu fá að ráða í hvað þeir eru notaðir. En hann vildi meina að peningarnir gætu hindrað listamenn og heft þá ef afskiptin verða of mikil – listrænt frelsi kann að bíða hnekki.

Áfram héldu umræður, menn ræddu um almenningsbókasöfn, einkareknar stofnanir, samspil einkageira og hins opinbera. Tinna Gunnlaugsdóttir sagði það ákveðið áhyggmuefni í hve ríkum mæli ráðamenn væru farnir að miða við mælanlegan árangur, þegar peningar til listalífsins eru annars vegar, Árangursstjórnunarsamningar við listastofnanir væru angi af þessari þróun. Ráðamenn ættu hinsvgar að hafa það hugfast að það er hvorki á þeitta færi, né á þeirra verksviði að hafa áhrif á það hvað listamenn framkvæma fyrir það fjármagn sem þeim er úthlutað. Torben Glarbo ræddi um útvarp, sjónvarp, skyldur ríkisrekinna fjölmiðla og öryggisnet sem ríkið á að sjá um að reka. Pia Raug ræddi um þá stefnu einkarekinna fjölmiðla að fara alltaf auðveldustu og ódýrustu leiðina og treysta í æ ríkari mæli á alþjóðavæðingu og streymi efnis milli landamæra, frekar en að kosta einhverju til á heimavelli.

Ýmsir tóku til máls um framangreind umræðuefni og má segja að menn hafi frekar verið uggandi um sinn hag en síður en svo útblásnir af bjartsýni. Þó má segja að norræn samstaða hafi verið það sem fundarmönnum töldu viturlegast að stóla á.

 

Eftir stutt hlé, var umræðum svo haldið áfram. Spurt var um aðstöðu og starfsskilyrði listamanna á Norðurlöndum. -Þurfa Norðurlöndin að breyta menningaráherslum sínum vegna Evrópusamrunans eða stækkunar Evrópusambandsins? -Hvernig má stuðla að bættum starfsskilyrðum listamanna á Norðurlöndum?

Aftur mátti heyra á fundarmönnum að samstaða Norðurlendanna ætti vel að duga, hvort sem þau eru innan eða utan bandalaga.

Svörin við þeim spurningum sem upp voru bornar koma fram í þeim setningum sem Duelund lét hljóma áður en hann þakkaði fyrir gott spjall:

-Allt sem viðkemur list í dag virðist hafa eitthvað með stjórnmál að gera þegar spurt er um styrki, en þegar spurt er um útkomu og túlkun, þá mega stjórnmálin ekki koma nærri. Við verðum fyrir alla muni að tryggja listamönnum listrænt sjálfstæði.

-Ef peningarnir koma ekki, þá deyr listin, segja vinstrimenn. -Þá má hún bara deyja segja hægrimenn. En öll viljum við list hvort sem við erum til hægri eða vinstri.

-Við getum ekki einvörðungu skoðað list með glersugum peningaveldisins, jafnvel þótt línur milli listar sem ber sig og listar sem ber sig ekki séu stöðugt að skýrast. List verður að fá að njóta sín sem frumorka um leið og hún þarf líka að þjóna því hlutverki að vera eitthvað sem er staðlað og háð lögmálum markaðarins um framboð og eftirspurn.

Þegar markaðsöflin ein ráða listsköpuninni þá er lýðræðið í hættu. Og þegar það er skoðað að stjórnmálamenn, verndarar lýðræðisins eru háðir fjölmiðlum, fjölmiðlarnir eru háðir stjórnendum sínum, stjórnendurnir háðir neytendum, þá verða neytendur að grandskoða það sem í glerhöllunum er gert. Og það sem meira er, neytendur þurfa að láta stjórnmálamenn átta sig á því hverjum þeir eru í raun og veru háðir.

-Við þurfum í fyrstalagi öflugt norrænt samstarf, því ef við gerum ekkert þá munu stjórnmálamenn styrkja til að stjórna. Norrænar þjóðir verða að standa vörð um sameiginlega menningu sína og þá menningu sem hvert svæði um sig ber ábyrgð á.

-Þjóð án menningar er ekki þjóð.

 

Nú reis Bernt Lindberg úr sæti og leyfði okkur að heyra það sem kalla má samantekt og niðurstöðu. Hann sagðist sjá hættumerkin víða og slæmt til þess að hugsa að menning og listir þurfi að hengja sig á klafa ólíkra stjórnmálaflokka. Ef vinstrimenn ráða för, þá lifir menningin og listin fær næði til að anda en ef hægrimenn ráða för þá blómstrar framleiðslan. Lindberg sagði sjálfsagt að skoða þessa einföldun grandgæfilega, þótt í henni felist alhæfingar sem þurfa ekki endilega að standast hörðustu kröfur. Hann sagðist sjá það sem slæman blett á listsköpun og listiðnaði ef einsleitni og markaðshyggja tækju öll völd af listamönnunum og fjármagnseigendur stýrðu því hvað listamenn aðhefðust, auk þess vildi hann meina að það væri fullkomlega óforsvaranlegt ef réttur höfunda væri að hluta til að færast til framleiðenda.

Þá sagði Bengt að herkænska listamanna yrði að byggjast á öðru og meiru en því sem við sjáum neikvætt í framvindunni á Norðurlöndum. Með jákvæðu hugarfari er auðveldara að koma greina vandann og saman geta þjóðir Norðurlandanna spyrnt við fótum af krafti. Listamenn verða að hafa meira að segja um hvernig styrkveitingum er háttað. Norðurlandaþjóðirnar verða að festa í sessi umræðugrundvöll sem leiðir til þess að áhrifa listamanna ger í ríkum mæli að gæta.

Með þessum orðum lauk Bengt Lindberg máli sínu og Edda Þórarinsdóttir sagði fundarmönnum frá því að kvöldverður hæfist á annarri hæð í Iðnó klukkan 19:30. Þar með lauk eiginlegum fundi þennan daginn.

 

Að kveldi miðvikudagsins 9. júní var svo kvöldverður í Iðnó. Halldór Guðmundsson, bókmenntafræðingur og fyrrverandi útgefandi flutti gestum langt og bráðskemmtilegt erindi um útrás íslenskar bókmennta. Hann rakti í góðlátlegu gríni og með alvarlegum brag sögu útrásarinnar og tíundaði dæmi um velgengni sagnaritunar frá upphafi vega og allt til vorra daga.

 

Fimmtudagur 10 Júní

 

Tinna setti fund og kynnti til leiks Peter Curman sem síðan kynnti fyrir fundinum drög að markmiðum sem KLYS, samtök sænskra listamanna, hafa sett sér að fara eftir. Peter sagði m.a. að markmið KLYS skyldu vera:

-Að fylgja beri þeim lýðræðislegu vinnubrögðum sem UNESCO byggir á, með áherslu á einstaklinginn í heimahögum.

-Að til að tryggja menningarlega fjölbreytni verði allir sem að málum koma að taka afstöðu til menningar.

-Að stuðla að því að UNESCO takist að fá sem flestar þjóðir til samninga um mikilvægi menningalegrar fjölbreytni.

-Að tryggja beri með reglum og samþykktum að fyrirtæki virði þörf manna fyrir menningu og menningarlega framþróun.

-Að stjórnmálamenn verði að öllum tiltæmum ráðum að tryggja að jafnvægi ríki á fjölmiðlamarkaði, með því t.d. að skylda fyrirtækin til að sinna innlendri menning.

-Að tryggja hlutskipti listamanna og nauðsynlega virkni þeirra í hverju samfélagi. Auka ber skilning manna á hlutverki listamanna.

Til að undirstrika mikilvægi listamanna í hverju samfélagi gerir KLYS þá kröfu að stjórnmálamenn stuðli að eftirfarandi:

-Að ,,handarlengdarlögmálið” (the principle of arms lenght’s distance) verði látið ríkja milli stjórnmálamanna og listamenna. En það felur í sér að stjórnvöld styrki listamenn, án þess að stýra framkvæmdum listamannanna.

-Að tryggja beri að menningarleg samskipti og viðskipti milli landa verði hnökralaus og án illinda.

Að auðvelda aðgang listamanna að ákvarðanatöku varðandi framþróun menningar, þannig að samtök listamanna komi með beinum hætti að ákvarðanatöku um listir á innanlands- og alheimsmarkaði.

Nokkrar umræður spunnust vegna orða Peters. Meðal þeirra sem til máls tóku var Pia Raug, frá Danmörku. Henni varð tíðrætt um menningartolla og vildi einnig koma á framfæri stuðningi við ,,handarlengdarlögmálið” og sagðist já það bæði í sínu heimalandi og á öðrum Norðurlöndum að í vöxt hafi færst að yfir völd styrki listamenn vart nema þau hafi bein afskipti af því hvað þeir listamenn aðhafast sem styrkina hljóta.

Þeir hinir sem til máls tóku voru sammála Piu Raug og lofuðu framtak KLYS.

 

Sveinn Einarsson, fulltrúi í stjórnarnefnd UNESCO, sté á stokk og sagði okkur sitthvað af sögu UNESCO. Hann lýsti aðkomu UNESCO að samþykktum um menningarlega fjölbreytni og tíundaði undirbúning að sáttmála sem ætlað er að tryggja sérstöðu menningar og menningarafurða. Þá ræddi Sveinn um ólæsi í heiminum og markmið UNESCO sem lúta að því að útrýma þeirri skelfilegu hindrun sem ólæsi er, þegar um framþróun og varðveislu menningar er að ræða. Hann lét fundinum þó í té upplýsingar um að takmörk þau sem menn hafa sett sér muni að öllum líkindum ekki nást. En eitt af æðstu markmiðum stjórnarnefndarinnar hafði á sínum tíma verið að útrýma ólæsi fyrir árið 2016.

 

Næstur sté í ræðustól Garry Neil, talsmaður INCD, alþjóðasamtaka um menningarlega fjölbreytni. Hann spurði fyrst -Hvað gera viðskipti og alþjóðavæðing fyrir menningu? Og án þess að reyna að svara, spurði hann aftur: -Hvernig geta viðskipti og alþjóðavæðing skaðað menningu ólíkra þjóða – menningararf og þróun menningar? Í þessu sambandi minntist hann á stafrænu tæknina og Netið sem nýjustu dæmi um áhrif viðskipta og miðlunar á framþróun og varðveislu menningar, þar sem flaumurinn verður ekki haminn, menningarstraumar og flóðbylgjur fara um, breyta því sem breytt verður, bæta það sem bætt verður og eyða öllu sem unnt er að eyða. Garry sagði brýnt að menn næðu að átta sig á því hvernig er hægt að breyta Netinu og kæmust að sáttum um leiðir sem farnar verða til að reyna að stemma stigu við óreiðu í Netheimi, ekki síst í þeim tilvikum þegar um hreinan stuld á höfundarrétti er að ræða. Þá reifaði hann hugmyndir um að frumkvæði verði að koma frá heimssamtökum menningarmálaráðherra og annarra svo tryggja megi sérstöðu menningar gagnvart alþjóðavæðingu, fríverslunarsamningum og samkeppnislögum. Þá ræddi Garry um Alþjóðaviðskiptastofnunin og stöðu mála eftir að Cancun-fundurinn 2003 fór út um þúfur. Hann ræddi um menningu, alþjóðavæðingin og alþjóðlegar aðgerðir í þágu menningarlegri fjölbreytni.

Í fyrstu rakti hann aðdraganda umræðna um menningalega fjölbreytni og

sagði að árið 1998 hefði á fundum samtaka um menningu í Ottawa og í Stokkhólmi fyrst komið fram áhugi manna um að kanna í þaula og kortleggja áhrif alþjóðavæðingar á menningu ólíkra þjóða. Hann kynnti fyrir fundarmönnum drög að sáttmála UNESCO og sagði afar mikilvægt að listamenn, stjórnmálamenn og aðrir sem málið snertir á Norðurlöndum gerðu sér grein fyrir sérstöðusinni og að á þann þátt yrði lögð sérstök áhersla þegar að því kæmi að fulltrúar Norðurlandanna hefðu eitthvað um framvindu og endanlegan sáttmála að segja.

Þá nefndi hann að 1999 hafi stýrihópur tekið ákvörðun um að stofna INCD, sem hélt sinn fyrsta fund árið 2000 í Santorini á Grykklandi. 2001 var svo haldinn fundur í Lucerne í Sviss, þar sem drög voru lögð að samþykktum. Þá hittust menn í Höfðaborg í Suður-Afríku, þar ræddu menn mikilvægi þess að styðja við framþróun menningarlegrar iðni og sköpunargleði svo tryggja megi jafnvægi í samskiptum milli ólíkra menningarsvæða. 2003 var fjórði fundurinn haldinn í Króatíu og þar var rætt um menningalega fjölbreytni á alþjóðamarkaði og tengsl hennar við borgaralegar hreyfingar, þar sem tryggja skal lagalegan grundvöll INCD.

INCD sýnir frumkvæði með heimssamtökum menningarmálaráðherra þegar kemur að alþjóðasamningum og stefnumörkun í menningarmálum.

Um þátt Norðurlandanna í alþjóðlegu samhengi, hafði Garry margt að segja. Fyrst nefndi hann, að heimsbyggðin ætti Norðurlöndum margt að þakka þegar kemur að undirstöðuatriðum við framsetningu samninga um menningarlega fjölbreytni. Í því sambandi minntist hann á sérstöðu þá sem samtök listamanna hafa skapað sér með samheldni sem á sér langa sögu. Hann sagði norræna menn hafa verið einna fyrsta til að gera sér grein fyrir neikvæðum áhrifum alþjóðavæðingar, og fulltrúar Norðurlandanna gegndu lykilhlutverki þegar INCD var að fæðast. Þá höfðu þessar þjóðir afgerandi áhrif á umræður um alþjóðavæðinguna og lögðu til ómælda og ómetanlega aðstoð til ýmissa þjóða við að auka áhrifamátt menningar í hverju landi. Neil vildi meina að bæði listamenn og stjórnmálamenn á Norðurlöndum hefðu sýnt gott fordæmi, eins sagði hann að norrænir ráðherrar hefðu gengt veigamiklu hlutverki í INCP og UNESCO, og átt stærstan þátt í fjárhagslegum stuðningi við uppbyggingu INCD.

Í framhaldi af mikilli lofræðu um ágæti norrænna listamanna, lét Garry þess getið að menn mættu ekki ofmetnast af velgengninni og sofna á verðinum, því mikilvægt er að leita allra leiða svo sáttmáli um menningarlega fjölbreytni hafi sem víðtækust áhrif. Listamenn á Norðurlöndum geta haldið sínu frumkvæði ef þeir gef ekkert eftir í þeirri viðleitni að hughreysta þá listamenn sem ekki hafa náð jafn langt í því að varðveita staðbundna menningu og arfleifð sem einungis samstillt átak kann að bjarga.

 

Nú stýrði Perer Curman stuttum og snörpum umræðum um fyrirlestur Garry Neil. Eftir nokkur hlý orð í garð fyrirlesarans og skemmtilegar útskýringar á útvöldum hugtökum, sagði Curman það ekki vera stefnu INCD að endurskapa þá heimsmynd sem ólík menning byggir á, heldur breyta og bæta, öllum þjóðum og öllum menningarsamfélögum í hag.

Til máls tók Peter Duelund og sagði að menn mættu ekki vera alltof bjartsýnir á árangur, því við svo marga og ólíka heima væri að eiga. Þá bað hann Garry Neil að segja frekar frá hugsanlegum núningsflötum þeirrar maskínu sem INCD er og hverjir gætu talist hugsanlegir árekstrar.

Garry Neil svaraði og sagði að ef þetta væri einungis spurning um menningu þá væri málið auðleyst, en þar eð pólitík og viðskipti koma inní myndina, þá má reikna með langri röð árekstra.

Pia Raug spurði um menningarkvóta, samspil innflutts menningarefnis og framleiðslu innlends efnis. Hún vildi meina ef menn sinntu ekki framleiðslu á heimamarkaði, myndi ódýrt, innflutt efni ná undirtökum.

Garry sagði menningarkvóta þurfa að virka á báða bóga, þjóðir yrðu neyddar til að taka við efni frá öðrum þjóðum eftir kúnstarinnar reglum, um leið og öll menningarsamfélög yrðu að hafa visst hlutfall að t.d. sjónvarpsefni, ef innlendum meiði.

Curmann sagðist ekki geta annað en bíða spenntur eftir þeirri framvindu sem INCD ætlaði að ýta af stað. Og lauk þar með þessum ágætu umræðum.

 

Hótel Nordica

Fulltrúa listamanna og ráðherra menningarmála hittast.

Fundur undir stjórn Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, menntamálaráðherra .

 

Fundurinn með ráðherrum menningarmála hófst með því að Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir bauð gesti velkomna. Hún bauð kynnti ráðherrum að kynna sig, sem þeir og gerðu. Þá bauð Þorgerður Katrín þeim sem til máls skyldu taka af hálfu listamanna að kynna sig. Fulltrúar listamanna kynntu sig hver á fætur öðrum og svo kom að því að bera upp erindi við ráðherrana.

Þeir sem töluðu af hálfu listamanna voru: Tinna Gunnlaugsdóttir sem talaði fyrir íslenska listamenn, Harri Wessman frá Finnlandi, Franz Ernst frá Danmörku, Súsanna Holm frá Færeyjum, Ingrid Kindem frá Noregi, Peter Curman frá Svíþjóð, Lena Pastenic frá Gotlandi og Garry Neil frá Kanada.

Spurnir fulltrúa listamanna voru af ýmsum toga og margar settar fram af festu, en báru þú með sér margar hverjar að í þeim fólust vangaveltur sem einkum mátti eyrnamerkja þeirri þjóð sem fyrirspyrjandi kom frá. Þó lutu þær nokkrar að framtíðarsýn ráðherranna, vangaveltur um styrkja- og launamál listamanna og svo einstök stórverkefni á grundvelli norrænnar samvinnu of á alþjóðavettvangi.

Tinna Gunnlaugsdóttir vildi fá að vita um stefnu ráðherra í því sem áður hafði komið fram á fundum listamanna og lýtur að menningarstjórnun og samnorrænni samvinnu. Hvernig sjá ráðherrarnir að styrkveitingum til listamanna verði háttað í framtíðinni og hvaða áhrifum vilja stjórnvöld ná fram: –Er verið að styrkja til að stjórna?

Fulltrúi Dana vildi fá að vita hvort handarlengdarlögmálið ætti ekki lengur við þegar tal berst að styrkjum til listamanna og bað um að stjórnvöld reyndu að tryggja listamönnum frelsi, því frelsið eitt gæti ýtt undir sköpunargleði.

Færeyski fulltrúinn lagði áherslu á vandamál smærri þjóða sem þurfa að sækja nám til stærri þjóða, ræddi um skattamál færeyskra listamanna, tungumálaörðugleika og margbreytilega aðstöðu listamanna sem neyðast til að sækja sér menntin á erlendri grundu.

Fulltrúi Norðmanna nefndi að regnhlífasamtök norskra listamanna eru ekki til, sagði það til baga og bað ráðherra sinn um að sinna málinu. Þá vildi fulltrúi norskra ræða um skiptingu tekna af tónlistarflutningi í norsku útvarpi og ræddi um sjóð sem norskir hljóðfæraleikarar hafa getað sítt í, sjóð sem til er vegna þess að stefgjöld af amerískri tónlist verða eftir í Noregi. Fulltrúinn bað ráðherrann að festa þennan sjóð enn frekar í sessi og standa vörð um málið.

Sá sænski þakkaði fyrir fundinn nefndi að Norðmenn ættu að sjálfsögðu að vera með regnhlífasamtök listamanna og hvatti norska ráðherrann til að koma slíkum samtökum á kopp. Hann sagði nauðsynlegt að halda slíka fundi sem þennan a.m.k. á tveggja ára fresti. Þá ræddi hann um þýðingar og málefni þýðenda, sagði að Norðurlöndin mættu gera enn betur í málefnum þýðenda. Þá talaði hann um norræn setur og vinnustofur, sagði nauðsynlegt fyrir ráðherrana að beita sér fyrir því að tryggja þjóðunum öflug menningarsetur og gera norrænum listamönnum kleift að ferðast milli Norðurlandanna á ódýran átt til að efla samstarf þjóðanna á sviði menningar og lista. Þá ræddi Peter Curman um gildi höfundaréttar og sagði ráðherrana geta gert margt til að tryggja höfundum sinn rétt, hann nefndi t.d. skattamál og taldi að festa mætti höfundarétt frekar í sessi með lagasetningum.

Fulltrúinn frá Gotlandi ræddi um sjálfstæði listamanna og bað ráðherra Norðurlandanna að tryggja listamönnum frelsi til athafna.

Garry Neil tók næstur til máls og bað menn að það að hann talaði ensku yfir þessum virðulega fundi. Hann minntist á það og þakkaði ráðherrunum fyrir þann stuðning og það brautryðjendastarf sem fulltrúar Norðurlandanna hafa sýnt þegar rætt hefur verið um að koma sáttmála INCD í framkvæmd. Hann sagði þjóðir Norðurlanda hafa verið á undan sinni samtíð þegar að því kom að varpa ljósi á neikvæðar hliðar alþjóðavæðingarinnar.

Nú var komið að ráðherrum að svara, og verður vart annað sagt en hógværð og látleysi hafi prýtt þann fríða flokk. Loforð voru engin gefin og eiginleg svör við spurningum voru ekki fyrirferðamikil, en þess í stað var norrænum listamönnum hælt í hvívetna fyrir framúrskarandi dugnað og fundinum sem slíkum var lýst sem hreinni himnasendingu. Margt gott mátti heyra frá ráðherrum og fulltrúum þjóða á Norðurlöndum. Gunilla Thorgren, ritari menningarmálaráðherra Svía kom hingað í stað Marita Ulvskog ráðherra, hún ræddi um alþjóðavæðinguna, sagði menn ekki mega gleyma því að ný tækifæri kunna að felast í opnum alþjóðlegum viðskiptum, þótt einnig megi finna að því t.d. í Evrópubandalaginu hversu menningarsvæðin eru ólík og hversu dýrt getur verið að halda utanum alla þá margbreytilegu menningu sem þar þrífst. Þá sagði sú sænsk að menning sem verslunarvara gæti verið afar hentug í vöruskiptum, án þess að útskýra þá fullyrðingu neitt frekar. Þá sagði hún að án sterkra samtaka listamanna myndu stjórnvöld vera illa á vegi stödd.

Frá Grænlandi kom Henriette Rasmussen og sagði hún samstöðu Norðurlandanna í málefnum menningar og lista vera það afl sem best getur staðið vörð um sérkenni hverrar þjóðar um leið og samstaðan getur styrkt sameiginlega þræði þjóðanna. Hún sagði að Norðurlönd yrðu að tryggja fjölbreytni í menningu og listum.

Lars Selander, talsmaður stjórnvalda á Álandseyjum sagðist spyrja sig að því hvort segja megi að tengsl séu svo sterk milli listrænna athafna ólíkra þjóða á Norðurlöndum og hvort ólík menning þjóðanna eigi endilega svo mikið sameiginlegt, hann sagði grundvallaratriðið vera það að samstarf þjóðanna ætti að byggjast á grasrótinni, hvetja þarf unga listamenn til dáða og gera þeim auðvelt að sækja fróðleik og efnivið í norræna menningu. Þá sagði hann að samstarf stjórnvalda og listamanna verði að byggja á gagnkvæmu trausti og listamenn verða að fá olnbogarými til athafna.

Finnski ráðherrann, Tanja Karpela, sagði ekki til neinar töfralausnir þegar vandamál alþjóðavæðingar liggja fyrir. Ekki er hægt að heimta að ríkin dæli peningum í verkefni sem eru til einskis. Við verðum að standa vörð um menningu og kosta ýmsu til en við verðum að gaumgæfa hvað við erum að gera, því mistök geta orðið okkur afar dýrkeypt. Menningu og listir verður að skoða í samhengi við þann fjölda starfa sem greinarnar skapa. Við á Norðurlöndunum getum staðið stolt og sagt að við höfum veitt listamönnum brautargengi gegnum tíðina og þess vegna verðum við að reyna að halda haus – við getum ekki bæði minnkað styrki og gert stærri kröfur til menningar og lista.

Frá Færeyjum mætti Jógvan á Lakjuni og sagði að sjálfstæði listamanna í Færeyjum byggðist t.d. á því að þeir hafa sitt eigið tungumál – um leið og sérkennin eru sérkenni gefa þau mönnum sjálfstæði, sérstaklega þegar listin byggir á traustum grunni menningar. Þá ræddi hann um amerísk áhrif, sérstaklega áhrif enskrar tungu, sem hann taldi tröllríða öllu í Evrópu og á Norðurlöndunum. Þótt færeyskir listamenn sæki menntun til útlanda þá verða þeir að standa vörð um færeysk gildi og leggja allt kapp á að þýpa erlent efni fyrir útvarp, sjónvarp og aðra miðla. Og þá sagði hann að fámenn málsvæði verði að hafa það hugfast að þau eiga ekki einvörðungu að vera þiggjendur, því þau hafa svo margt að gefa.

Valgerd Svarstad Haugland, menningarmálaráðherra Noregs byrjaði mál sitt á því að segja brandara af tveimur erlendum ferðamönnum sem komu til Noregs og hittu fyrir tvo gamla bændur. Ferðalangarnir reyndu að spyrja til vegar á ýmsum tungumálum, en þeir norsku skildu ekki hvað mennirnir voru að meina. Þegar túrhestarnir gáfust upp og gengu burt sagði annar bóndinn við hinn: -Við verðum að læra einhver önnur tungumál en norsku til að geta vísað fólki til vega. Hinn svaraði og sagði: -Ekki held ég að það geri neitt gott, ferðamennirnir sem voru hér rétt áðan töluðu mörg tungumál en ekki hjálpaði það þeim á nokkurn hátt. Þessi dæmisaga vakti almenna kátínu, en nánari útskýringar fylgdu ekki. Þess í stað upplýsti ráðherrann að Norðmenn hyggist á næstunni eyða miklum peningum í það að styrkja framleiðslu á innlendu menningarefni. Þá sagði sú norska að Norðurlöndin ættu að efla enn frekar samstarf á sviði sjónvarpsmála, svo norrænir ríkisfjölmiðlar nái að skapa sér ný sóknarfæri. Hún sagðist vilja að Norðurlöndin hugsuðu sem svo, að í stað þess að vera stöðugt að óttast erlend áhrif, ættu þau að sækja fram og gera hina sterku norrænu menningu sýnilega um veröld víða. Hlutverk Norðurlandanna verður mikilvægara með hverjum deginum sem líður, og þá er ekki nóg að einblína á menningu hverrar þjóðar fyrir sig, heldur þurfa þjóðirnar að standa saman til að tryggja það að norræn menning verði áberandi. Þá nefndi hún að ráð á vegum norrænna ráðherra væri að vinna að stefnumótun um sameiginlega menningaráætlun Norðurlandanna. Hún minntist á að mikið væri rætt um að koma á fót norrænum kvikmyndaverðlaunum. Og undir lokin sagði sú norska: -Samstarf á sviði menningar og lista er það mikilvægasta sem Norðurlöndin vinna að.

Danski ráðherrann, Brian Mikkelsen, svaraði spurningum um handarlengdarlögmálið og sagði Dani vera að skoða það hvernig þeir gætu komið til móts við kröfur listamanna, hann sagði að ekki væri nóg að tryggja listamönnum fjármagn því gagnvart kjósendum bæru stjórnmálamenn líka þá ábyrgð að svara því í hvaða verkefni peningarnir fara. Hann sagði yngri listamenn líta fyrst og fremst til útlanda í leit að frægð og frama, á meðan þeir eldri sinna innanlandsmarkaði. Hann taldi mikilvægt að norrænar þjóðir reyndu að auðvelda námsmönnum það að nema á Norðurlöndunum, að þeir fari frekar milli Norðurlandanna í námi en sæki útfyrir þau. Þá minnrist Brian lítillega á Söngvakeppni norrænna sjónvarpsstöðva, sagði hugmyndir í vinnslu, hann lofaði þessa hugmyndavinnu og sagði menn alltaf geta bætt listamönnum stökkpalla útí hinn stóra heim.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir menntamálaráðherra Íslands tók næst til máls. Hún taldi fulltrúa listamanna hafa fengið svör við spurningum sínum og bætti því við að stöðugt væri verið að leita nýrra leiða, alltaf væri verið að skilgreina norðurlandasamstarfið á sviði menningar og lista. Hún sagðist sjá það að á næstu árum ættu listamenn eftir að upplifa ótal spennandi tækifæri sem stjórnmálamenn myndu ýta af stað. Þá sagðist Þorgerður Katrín vonast til þess að slíkir fundir sem þessi yrðu oftar, sagði þá fyllilega eiga tilverrétt, vonaði að þessi fundur hefði verið öllum jafn ánægjulegur og henni sjálfri. Við svo búið bauð hún gestum að snæða hádegisverð, þá þakkaði hún öllum komuna og sagði fundi slitið.

 

Eftir velheppnaðan fund með ráðherrum og talsmönnum stjórnvalda og eftir glæsilegt hádegisverðarboð Þorgerðar Katrínar, var aftur haldið í Iðnó.

Á þeim fundi sem nú fór í hönd tóku ýmsir til máls. Fyrst sté á stokk Lena Pasternac, stjórnandi Baltneska rithöfundasetursins á Gotlandi, ræddi hún lítillega um norræn setur. En mest af öllu ræddi hún um ánægjulegan fund með ráðherrum og tjáði sig um margt sem borið hafði á góma á þeim ágæta fundi.

Þá tók til máls Torben Heron frá Danmörku, hann ræddi um Norðurlöndin og Evrópu – Evrópuráð listamanna ECA. Hann sagði m.a. að ef hugmyndir Norðurlandaþjóða eiga að fá hljómgrunn í Evrópu og ef menningarleg áhrif þjóðanna eiga að verða merkjanleg innan Evrópubandalagsins, þá verði það að gerast gegnum ECA. Torben notaði tækifærið og hældi BÍL fyrir það merka framtak sem hann sagði fund þennan vera.

Næstur Talaði Peter Curman frá Svíþjóð. Hann sagði þá hlið sem snýr að höfundum og listamönnum almennt vera aðalatriðið. Hann sagði að listamenn verði að hafa hæfilega fjarlægð milli sín og stjórnvalda og eins yrði handarlengdarlögmálið að ríkja milli höfunda og útgefenda. Þá sagði hann það að vísu vera akkilesarhæl listamenna, hve illa þeir halda utanum eigin hagsmuni. Þá lofaði Peter fundinn og allt seg gerst hafði þessa tvo merku daga.

Tinna Gunnlaugsdóttir spurði fundarmenn um álit þeirra á fundinum með ráðherrunum. Ýmsir tóku til máls, og yfirleitt lofuðu allir framtakið sem slíkt en flestir voru á því að inntak orðræða ráðherranna hafi verið frekar rýrt í roði. Menn sögðust hafa trú á markvissum umræðum og vildu meina að þannig mætti kannski koma framkvæmdagleði stjórnvalda í gang. Þó má segja að almennta hafi fundarmenn verið ánægðir með fundinn með því ágæta fólki sem menningarmálaráðherrar Norðurlandanna eru.

Garry Neil sagði að þótt menn hefðu jafnvel talað í kross á þessum fyrsta fundi mættu menn ekki gefast upp, markviss stefnumótun yrði nú þegar að fara í gang svo setja megi aðalatriði á oddinn fyrir næsta fund. Hann sagði mikilvægt að formlegi hluti svona funda byggði á fyrirfram ákveðinni samþykkt.

Edda Þórarinsdóttir sagði fundin hafa heppnast með ágætum og sagði listamenn hafa borið mikið úr býtum, því allajafna væru ráðamenn afar hræddir við listamenn og þyrðu vart að opna munninn í návist þeirra, þeir væru svo hræddir við að gefa loforð sem auðveldara væri að svíkja en standa við.

Tiina Valpola frá Finnlandi sagði brýnt að halda áfram markvissu samstarfi norrænna listamanna, vonaði að þessi fundur yrði fyrstur í langri röð og sagðist viss um að þetta samstarf ætti eftir að skila miklu, ekki einvörðungu til listamanna, heldur einnig til stjórnvalda og alls almennings.

Pia Raug frá Danmörku sagði að fyrir næsta fund yrðu talsmenn listamanna að hugleiða samhljóminn svo þeim tækist að tala sem ein rödd. Hún sagði þá samstöðu sem ríkt hafði í Iðnó hafa mátt skila sér inná fundinn með ráðamönnum. Hún sagði fyrirspurnir til ráðherranna þurfa að skila klárri niðurstöðu, í formi framkvæmdaáætlunar eða ályktunar.

Peter Curman sagði að þótt ráðherrarnir hefðu í mörgum tilvikum fengið aðrar spurningar á fundinum en þær sem þeir fengu skriflega fyrir fundinn, þá hefðu svörin verið stöðluð og á köflum ekki í samræmi við spurningarnar þeir fengu á fundinum.

Pia spurði að því hvort ekki væri hægt að stofna aftur samtök listamanna í Noregi. Hún kvaðði Norðmenn til dáða og sagði þá eiga allan stuðning vísan frá örðum listamannasamtökum á Norðurlöndum. Þá sagði Pia að þótt danski ráðherrann hafi sagt á fundinum að handarlengdarlögmálið ætti að ríkja meðal listamanna og stjórnvalda, vildi hann nú samt hafa öll völd hjá stjórnarherrum. Þá spurði Pia hvort fundurinn ætti ekki að senda frá sér ályktun eða fréttatilkynningu.

Ýmsir ræddu þessa tillögu, en niðurstaðan varð sú að gera ekkert slíkt.

Lena Pastenac nefndi það að hvort ekki væri kominn tími til að láta samstarf Norðurlandanna ná lengra og styrkja innviðina með því að fá fulltrúa Sama, Grænlendinga, Eista, Letta og Litháa.

Tinna Gunnlaugsdóttir sagði undirbúningsnefndina bæði hafa reynt að fá fullrtúa frá Grænlandi og Samalandi, en ekki hafi það gengið. Um samstarf við Eistland, Lettland og Litháen sagði hún að auðvitað mætti skoða allt slíkt, t.d. að bjóða þessum þjóðum að senda fulltrúa á næsta fund. Þá sagði Tinna þennan fund hafa verið afar sterkan og í fram haldi af þeim orðum bauð hún Einari Kárasyni að flytja fundinum samantekt og niðurstöður.

Einar Kárason sagði sína upplifun á samstarfi norrænna þjóða gegnum tíðina hafa birst sem skipulögð óreiða, þar sem allir þykjast skilja alla en í rauninni hafi menn hver talað í sína áttina útfrá ólíkum og óskyldum forsendum. En samt sagði hann yndislegt að sjá hvernig þessar frændþjóðir ættu það alltaf sameiginlegt að vera ólíkar en þykjast líkar. Einar tók nokkur dæmi um brauðfótagöngu í norrænu samstarfi, sagði haltan leiða blindan og lofaði um leið þá elju og þann dugnað sem norðurlandaþjóðir sýna við að klappa hver hinni á bakið, um leið og baktal er aldrei langt undan. Hann sagði þessa tvo daga, þá fundi og þær umræður sem listamenn hefðu tekið þátt í, vera til hreinnar fyrirmyndar og að þessir tveir dagar með stífum fundahöldum sýndu okkur að sameinuð munum við vinna öll vígi.

Nú kom það í hlut Tinnu Gunnlaugsdóttur, forseta Bandalags íslenskra listamanna, að þakka ráðstefnugestum þátttökuna og sagðist vona að ekki liði langur tími þar til boðað verður til næsta fundar. Með þeim orðum sagði Tinna fundi slitið.

Nú var farið til Höfða í boði borgarstjórans í Reykjavík.

Að kveldi dags var svo samkoma í Iðnó með tónlistaruppákomu og léttum veitingum. Þar með lauk ágætri ráðstefnu á formlegan hátt.

 

Kristján Hreinsson

 

Page 38 of 38« First...102030...3435363738