Fréttir

Fjárlagafrumvarpið 2018 – Umsögn BÍL

Bandalag íslenskra listamanna býður nýja fjárlaganefnd velkomna til starfa og væntir góðs samstarfs við nefndina um fjárframlög til málaflokksins menning og listir. Með nýjum lögum um opinber fjármál og breyttri framsetningu fjárlagafrumvarpsins breytist samtalið þó óhjákvæmilega, enda gera nýju lögin ráð fyrir að ábyrgðin á skiptingu fjárframlaga á einstök viðföng hvíli í ríkari mæli á ráðherra málaflokksins en verið hefur. Engu að síður treystir BÍL því að ný fjárlaganefnd taki vel ábendingum heildarsamtaka fagfélaga listamanna og samþykki að eiga opið og hreinskiptið samtal um afkomu og starfsumhverfi listamanna á komandi árum.  Í því ljósi hefur BÍL tekið saman þá umsögn sem hér fylgir. 

Heildarmyndin
Umsögnin er yfirgripsmikil og nær til málaflokksins í heild, jafnt stofnana sem sjálfstæða geirans. Þetta er annað árið í röð sem BÍL horfir svo vítt yfir sviðið í umsögn sinni um fjárlagafrumvarp enda er það í samræmi við nýtt lagaumhverfi opinberra fjármála sem ætlað er að móta stefnu í málaflokkunum til lengri tíma en áður. BÍL telur slíka yfirsýn einnig mikilvæga í ljósi aukinnar áherslu stjórnvalda á uppbyggingu innviða atvinnulífs í víðum skilningi, en opinberar menningarstofnanir eru einmitt burðarstoðir starfsvettvangs listamanna. Þær, ásamt launasjóðum og verkefnatengdum sjóðum á listasviðinu, mynda þann starfsgrundvöll sem við blasir að loknu háskólanámi í listum. Með því að vekja athygli fjárlaganefndar á þessum tengslum leggur BÍL áherslu á mikilvægi þess að menningarstofnunum í eigu þjóðarinnar sé gert kleift að standa undir hlutverki sínu með reisn og skapa umhverfi fyrir framsækna listsköpun um leið og sígildri list og menningu er sinnt af alúð. 

Opinber menningarstefna
Það er sérstakt ánægjuefni að ríkisstjórnin skuli hafa uppi áform um að semja aðgerðaáætlun á grundvelli menningarstefnu sem Alþingi samþykkti 2013 og væntir BÍL þess að fá formlega aðkomu að þeirri vinnu. Í opinberri menningarstefnu er kveðið á um ábyrgð ríkisins gagnvart menningarstofnunum.  Þar segir að Alþingi beri að skapa nauðsynleg skilyrði til að stofnanirnar fái risið undir lagalegu hlutverki sínu og framkvæmt stefnu Alþingis í menningarmálum. Þetta þýðir í raun tvennt; að stjórnvöldum beri að styðja við hlutverk og starfsemi stofnananna með öflugri stjórnsýslu á vettvangi ráðuneyta en einnig að tryggja nægilegt fjármagn til að þær geti uppfyllt skyldur sínar hver og ein. Þá kveður stefnan á um skyldu stjórnvalda til að setja langtímastefnu í húsnæðismálum menningarstofnana, sem er sannarlega eitt af því sem stendur starfsumhverfi listamanna fyrir þrifum. Í því sambandi lýsir BÍL sérstakri ánægju með að í stjórnarsáttmála skuli gefin fyrirheit um að tekið skuli á alvarlegum húsnæðisvanda æðstu menntastofnunar í listum Listaháskóla Íslands og væntir þess að fjármagn fáist til að hefja það starf strax á næsta ári. 

Ráðuneyti menningar og lista
Allir stjórnmálaflokkar hafa verið upplýstir um þau sjónarmið BÍL að fullt tilefni sé til að stjórnsýsluleg staða lista og menningar verði endurskoðuð. Málaflokknum hefur verið tvístrað ótæpilega á síðustu árum en hann heyrir nú orðið undir fimm ráðuneyti [ráðuneyti mennta- og menningarmála, atvinnuvega- og nýsköpunar, samgöngu- og sveitarstjórnarmála, utanríkis og fjármála]. Það er mat BÍL að listir og menning verðskuldi að stofnað verði sjálfstætt menningarmálaráðuneyti, með talsmann við ríkisstjórnarborð sem er óbundinn af öðrum jafn viðamiklum og vandmeðförnum málaflokki og skólamálin eru. Þó ný ríkisstjórn hafi ákveðið að menningarmál skuli áfram heyra undir menntamálaráðuneyti mun BÍL enn sem fyrr halda á lofti sjónarmiðum um sameiningu menningar og lista undir einn hatt sjálfstæðs menningarmála-ráðuneytis en þangað til af því gæti orðið er mikilvægt að komið verði í kring áætlun um samræmda stjórnsýslu í málefnum lista og skapandi greina með formlegum samráðsvettvangi þeirra ráðuneyta sem í hlut eiga.  BÍL kýs að fá tækifæri til að ræða slíkar hugmyndir nánar við þingmenn á kjörtímabilinu sem í hönd fer.  Meðal þeirra mála sem skoða þarf í þessu sambandi eru möguleikar listafólks til að nýta stoðkerfi Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands til rannsókna og sköpunar,  staða og hlutur listgreinanna undir hatti Vísinda- og tækniráðs m.t.t. rannsókna í listum, uppbygging atvinnutækifæra fyrir listamenn utan höfuðborgarinnar og mikilvægi skráningar tölulegra gagna um listir og menningu sem skrá verður með mun markvissari hætti en nú er gert. Skráning menningartölfræði hefur verið baráttumál BÍL árum saman og er sérstaklega ánægjulegt að sjá í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar áform um að taka á því máli.

Launasjóðir listamanna
Mikilvægasti stuðningur hins opinbera við listsköpun er án efa öflugt kerfi launasjóða, sem í samspili við verkefnatengdu sjóðina er grundvöllur nýsköpunar í listum. Kerfið er sambærilegt við það sem þekkist á hinum Norðurlöndunum og hefur skipt sköpum í lífsafkomu listamanna. Í raun má rekja upphaf kerfisins aftur til ársins 1891 þegar Alþingi veitti „skáldalaun“ í fyrsta sinn, þó það hafi ekki fengið lagastoð fyrr en á sjöunda áratug síðustu aldar. Kerfið í núverandi mynd rekur sig aftur til ársins 1991 og þó það hafi þróast nokkuð síðustu 25 árin hefur gengið treglega að ná fram hækkunum á mánaðargreiðslunum og enn erfiðara hefur reynst að fá stjórnvöld til að tryggja eðlilega fjölgun mánaða milli ára. BÍL hefur árum saman barist fyrir því að í gildi sé, á hverjum tíma, áætlun um fjölgun mánaða í sjóðunum og í ljósi áforma ríkisstjórnarinnar nú um eflingu bæði starfslaunasjóða og verkefnasjóða standa vonir til að bjartari tímar séu framundan hvað þetta varðar. Til þess að svo verði þarf að endurskoða lög um launasjóði listamanna nr. 57/2009 og telur BÍL inntak breytinganna þurfa að vera fjölgun launamánuða að lágmarki í 2000 og að mánaðargreiðslan taki mið af meðallaunum háskólamenntaðra stétta. Síðast var lögunum breytt 2009 þegar launamánuðum var fjölgað úr 1200 í 1600 á árabilinu 2010 – 2012. Í sáttmála nýrrar ríkisstjórnar eru uppi áform um styrkingu starfslaunasjóða listamanna sem BÍL fagnar og treystir að slík vinna fari fram í samstarfi við samtök listafólks.

Verkefnatengdir sjóðir
Framlag til verkefnatengdra sjóða á listasviðinu er tilgreint í einni tölu í fjárlagafrumvarpinu og þó okkur hafi skilist að birta eigi á vef mennta- og menningarmálaráðuneytis samantekt um safnliði með sundurliðun ráðuneytisins til einstakra sjóða, þá er engar slíkar upplýsingar að finna fyrir fjárlagaárið 2018. Þetta er óásættanlegt sérstaklega í ljósi yfirlýstra markmiða nýrra laga um opinber fjármál þar sem gagnsæi er eitt af lykilhugtökunum.

Hugmyndir BÍL um þróun opinberra framlaga til verkefnatengdra sjóða eru eftirfarandi:

  • Hér að framan er lýst hugmyndum BÍL um breytingu á lögum um launasjóði listamanna. Við þær breytingar telur BÍL eðlilegt að farið verði að kröfu sviðslistafólks um að launasjóður sviðslistafólks verði sameinaður verkefnatengdum sjóði sviðslista og fái í heildina tvöfalt framlag á við það sem nú er, enda hafa sviðslistirnar setið eftir í þeim úrbótum sem annars hafa verið gerðar á starfsumhverfi listafólks upp á síðkastið. Samkvæmt því þyrfti sameinaður sjóður sviðslista að hafa úr að spila 320 milljónum króna árlega.
  • Framlag til Kvikmyndasjóðs er bundið í samningi, sem gerður var 26. október 2016. honum ætti framlagið í sjóðinn 2018 að vera kr. 994,7 milljónir auk 125 milljóna króna viðbótarframlagi, sem hvergi sér stað í fyrirliggjandi frumvarpi. Það er mat BÍL að nauðsynlegt sé að gera nýja áætlun um eflingu Kvikmyndasjóðs þannig að framlagið til hans nái 2 milljörðum króna 2020.
  • Í samræmi við átakið „Borgum myndlistarmönnum“, sem gengur út á að söfn og sýningarými, sem rekin eru alfarið eða að stórum hluta fyrir opinbert fé, greiði myndlistarmönnum sanngjarna þóknun fyrir að sýna, verði framlagið til þeirra safna og sýningarýma sem í hlut eiga, aukið um kr. 100 milljónir. Til viðbótar við þetta er nauðsynlegt að  framlagið til Myndlistarsjóðs verði hækkað í 100 milljónir króna.
  • Á síðustu tveimur árum hafa orðið nokkrar úrbætur á starfsumhverfi tónlistarmanna, þar sem stofnaðir hafa verið tveir nýjir sjóðir; Útflutningssjóður og Hljóðritunarsjóður, auk þess sem samþykkt hefur verið endurgreiðsluáætlun vegna upptöku tónlistar í hljóðverum hér á landi. En sá verkefnasjóður sem settur var á með lögum nr. 76/2004, Tónlistarsjóður, hefur ekki þróast með þeim hætti sem æskilegt væri, því hefur BÍL lagt til að framlag til hans verði hækkað í 80 milljónir króna.
  • Mikilvægt er að stjórnvöld taki þátt í að auka veg nýsköpunar á vettvangi tónlistarleikhúss og óperu, sem skortir fjárhagslegan grundvöll. Hvorki tónlistarsjóður né sviðslistasjóður hafa getað sinnt þessu listformi, þar sem hér er um kostnaðarsöm verkefni að ræða og fjárhagur sjóðanna afar takmarkaður. Mögulega þarf að endurskilgreina hlutverk þessara sjóða og auka fjármagn til þeirra til muna eða stofna nýjan sjóð og byggja hann vel upp svo sterkur grundvöllur skapist fyrir þetta listform sem er vanrækt þannig að flestir íslenskir listamenn sem innan þess starfa þurfa að sækja störf utan landssteinanna.
  • Hönnunarsjóður var stofnaður 2013 og vistaður í mennta- og menningarmálaráðuneyti en þá höfðu hönnuðir og arkitektar barist lengi fyrir auknu fjármagni til þróunar, verkefna og útflutnings. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var sjóðurinn fluttur yfir til atvinnuvega – og nýsköpunarráðuneytis og hækkaður í 50 milljónir. Hópurinn, sem sækir fé í sjóðinn vinnur á breiðu sviði hönnunar og arktiektúrs og eru gild rök fyrir því að með auknum fjölda verkefna þurfi framlag til sjóðsins að hækka í 150 milljónir.
  • Áhersla menningarstefnu Alþingis er á barnamenningu, engu að síður var Barnamenningarsjóður lagður niður 2015, þvert ofan í mótmæli fagfélaga listafólks. BÍL telur eðlilegt að Barnamenningarsjóður verði endurreistur, hann starfræktur með sjálfstæðri stjórn og í hann lagðar 18 milljónir króna árlega. Slíkt væri í anda stefnunnar og myndi bæði auka fjölbreytni verkefna og mæta þörfinni fyrir stuðning við verkefni sem unnin eru með og af börnum.
  • Listskreytingarsjóður hefur aldrei haft nægilegt bolmagn til að sinna hlutverki sínu með reisn, en eftir hrun lækkaði framlag til sjóðsins úr 7,1 millj í 1,5 millj og hefur ekki hækkað síðan. BÍL hefur um árabil hvatt til þess að þörfin fyrir listskreytingar í því húsnæði sem fellur undir lögin um listskreytingasjóð verði metin og framlagið til sjóðsins verði hækkað til að mæta þeirri þörf.

Bandalag íslenskra listamanna
BÍL hefur síðan 1998 gert samning við mennta- og menningarmálaráðuneytið, til þriggja ára í senn, um ráðgjöf á vettvangi lista og menningar. Þegar endurnýja átti samninginn 2017 taldi mennta- og menningarmálaráðuneyti ný lög um opinber fjármál hamla því að hægt væri að gera nýjan þriggja ára samning svo 16. maí 2017 var undirritaður samningur til eins árs og var greiðslan á árinu ákveðin 4,5 milljónir. Skv. samningnum er aðilum gert að tilkynna um vilja sinn til endurnýjunar fyrir lok september 2017 og gerði BÍL ráðuneytinu viðvart 13. september sl. um sinn vilja í þeim efnum.  Enn hefur BÍL ekki borist formleg staðfesting á vilja ráðuneytisins til endurnýjunar samningsins eða upplýsingar um fjárhæð væntanlegs samnings. Til að efla starfsemi BÍL og gera samtökunum kleift að sinna verkefnum sínum af þeim krafti sem þörf er á þyrfti að lágmarki 6 milljónir króna í árlegt framlag. Með því myndu stjórnvöld sýna BÍL fram á að starf bandalagsins sé metið að verðleikum og gera BÍL kleift að halda upp á 90 ára afmæli sitt 2018, en það hyggst BÍL gera með veglegum hætti, t.d. er í skoðun að hefja undirbúning að útgáfu á sögu BÍL í áföngum.

Menningarstofnanir
Svo sem að framan greinir beinir BÍL sjónum að list- og menningartengdum stofnunum í umsögn sinni, enda um að ræða burðarstoðir lista og menningar sem skipta sköpum fyrir listamenn í atvinnulegu tilliti. Yfirlit yfir helstu stofnanir fylgir hér á eftir, þó er sneytt hjá söfnum, setrum og sýningum, sem engu að síður eru hluti þess vettvangs sem listafólk og hönnuðir starfar við. Megininntak þeirra ábendinga sem BÍL vill koma á framfæri við stjórnvöld fjallar um það hversu undirfjármagnaður list- og menningargeirinn er þegar á heildina er litið og þó reynt hafi verið að verja stofnanirnar að einhverju marki gegn alvarlegum afleiðingum langvarandi niðurskurðar, þá hníga gild rök að því að mikið skorti á að þeim hafi verið bættur að fullu sá niðurskurður sem átti sér stað í kjölfar efnahagshrunsins. Í því sambandi ber að hafa í huga samdrátt í opinberum framlögum til þeirra í aðdraganda hrunsins, þar sem stjórnvöld á þeim tíma hvöttu mjög til þess að stofnanirnar sæktu sér aukið fjármagn til fyrirtækja í einkageiranum, sem stofnanirnar gerðu samviskusamlega. Af þessum sökum varð skellurinn við niðurskurðinn eftir hrun hálfu verri þar sem einkafjármagnið hvarf úr geiranum á einni nóttu og a.m.k. 20% flatur niðurskurður á opinbera framlaginu fylgdi í kjölfarið, og af því að ekki er haldið með nægilega skilvirkum hætti utan um skráningu menningartölfræði er erfitt að sannreyna þessar „kenningar“, en líka ómögulegt að hafna þeim.

Íslenski dansflokkurinn
Íslenski dansflokkurinn er eini ríkisrekni dansflokkurinn á Íslandi og skv. árangurstjórnunar-samningi frá 2012 ber honum að þjóna svipuðu hlutverki ganvart danslistinni og Þjóðleikhús gagnart leiklist og Sinfóníuhljómsveit Íslands gagnvart tónlist; -að vera faglega leiðandi, stuðla að nýsköpun í innlendri listdanssköpun og efla þekkingu á danslistinni. Til að geta sinnt þessu hlutverki sínu þarf flokkurinn fjárhagslega burði, sem hann hefur ekki í dag. Á skrifstofu dansflokksins eru þrír starfsmenn, listrænn stjórnandi, framkvæmdastjóri og markaðsstjóri. Fastráðnir dansarar eru sjö talsins ásamt æfingastjóra, það er þremur færri en þegar flokkurinn var stofnaður 1973. Hjá erlendum sambærilegum dansflokkum (t.d. í Bergen) eru 15 dansarar á föstum samningum og 14 starfsmenn á skrifstofu. Til að geta fjölgað uppsetningum, tekið þátt í fleiri samstarfsverkefnum og sinnt fræðslustarfi þyrfti flokkurinn að lámarki 10 fastráðna dansara, tæknistjóra í fullu starfi auk verkefnastjóra á skrifstofu en til þess þyrfti að auka fjárveitingu Íd að lágmarki um 35 m.kr. á ári. Dansflokkurinn hefur alla tíð haft lítið svigrúm til að greiða listamönnum, t.d. danshöfundum, tónskáldum, búninga- og leikmyndahönnuðum, markaðslaun fyrir vinnu við uppfærslur flokksins og hefur greitt talsvert lægri laun en aðrar stofnanir greiða fyrir slíka þætti. Til að bæta úr þessu þyrfti að auka fjárveitingu Íd um 15 m.kr. að lágmarki. Starfsaðstaða flokksins í Borgarleikhúsinu er ekki ákjósanleg; skrifstofa og búningsherbergi eru í dimmu og óloftræstu rými í kjallara hússins, æfingasalur er á fjórðu hæð og þarf að ganga gegnum hann til að komast í búningageymslu Borgarleikhússins. Þá er skipulag sýninga algjörlega háð skipulagi leiksýninga í húsinu og mæta oft afgangi. Flokkurinn á fulltrúa í vinnuhópi sem kannar nú möguleika á stofnun danshúss og er það von flokksins að hagsmunaaðilar samtímadans á höfuðborgarsvæðinu nái að fjármagna sérútbúið húsnæði fyrir flutning dansverka með æfingaaðstöðu með það að markmiði að efla danslistina og framþróun hennar hér á landi.

Íslenska óperan
Íslenska óperan er lykilstofnun í flutningi óperutónlistar á Íslandi. Óperan hefur undanfarið glímt við talsverða fjárhagserfiðleika og eftir hrun var niðurskurður hins opinbera fjárframlags til ÍÓ meiri dæmi voru um hjá öðrum stofnunum í listageiranum. Enn er lækkunin ekki gengin til baka að fullu. Óperan flutti úr eigin húsnæði í Gamla bíó í Hörpu árið 2011 að frumkvæði mennta- og menningarmálaráðuneytisins. Andvirði Gamla bíós sem var selt hefur verið greitt sem meðlag með ÍÓ í Hörpu en nú er það upp urið og mikilvægt að opinber stuðningur við starfsemina verði efldur svo hægt sé að mæta skuldbindingum stofnunarinnar og þeim væntingum sem til hennar eru gerðar, gera langtímaáætlanir og halda þeim listrænu gæðum sem stofnunin hefur sýnt undanfarin ár en flestar sýningar hennar hafa fengið 5 stjörnu dóma bæði í innlendum og erlendum miðlum.  Íslenska óperan flutti starfsemi sína í Hörpu í trausti þess að henni yrði skapaður rekstrargrundvöllur í húsinu en stór hluti framlagsins fer nú í að greiða háa húsaleigu á kostnað listrænnar starfsemi. Mikilvægt er að hækka opinbert framlag til Óperunnar í 250 m kr sem er sambærilegt við raunvirði framlagsins fyrir hrun. Þá er algjört lykilatriði að vísitölutengja framlagið þar sem bæði leigukostnaður Óperunnar í Hörpu og öll laun eru vísitölutengd en ekki framlagið sem lækkar þá að raungildi frá ári til árs.

Listasafn Íslands
Sem þjóðarlistasafni Íslendinga og höfuðsafni á sviði myndlistar ber Listasafni Íslands að safna íslenskri myndlist, frá öllum tímum, af eins mikilli kostgæfni og því er unnt hverju sinni – varðveita hana, rannsaka og miðla upplýsingum og fræðslu um hana innanlands sem utan. Þessu lögbundna hlutverki hafa löngum verið settar skorður af þrenns konar völdum: Skorti á raunhæfum fjárframlögum, takmörkuðum mannafla og naumum húsakosti. Húsnæði safnsins við Fríkirkjuveg var tekið í notkun fyrir rúmum 30 árum og þótti stórglæsilegt. Í dag þarfnast húsnæðið endurbóta í takt við nýja tíma. Köfur til öryggismála safna hafa aukist og breyst gríðarlega, vaxandi eftirspurn er eftir fræðslu og miðlun til almennings  sem er mikilvægur þáttur í endurskilgreindu þjónustuhlutverki safnsins. Þetta ásamt breyttum áherslum í sýningahaldi kallar á gagngera endurskoðun á þeirri aðstöðu sem safnið býr við. Í raun þyrfti fjárframlag hins opinbera til Listasafns Íslands að vera að minnsta kosti tvöfalt hærra en tíðkast hefur undanfarin ár. Ef mæta á óskum safnsins um mikilvægar úrbætur á húsakostinum þyrfti framlagið að þrefaldast og nema þá tæpum 800 milljónum. Áætlað framlag samkvæmt fjárlagafrumvarpi 2018, 266,3 milljónir, hrekkur ekki fyrir föstum kostnaðarliðum á borð við öryggiskerfi, gagnavarðveislu, né heldur sýningum, útgáfum, fræðsluefni eða kynningarmálum fyrir þær fjórar starfstöðvar sem safnið rekur. Héraðslistasafnið Aros í Árósum hefur verið fyrirmynd í faglegri umsýslu og stefnumótun Listasafns Íslands, enda þjónar það samfélagi sem er að mörgu leyti sambærilegt. Sýningar og viðburðardagskrá Aros vekur mikla athygli og dregur að sér fjölda gesta á hverju ári. En þegar opinber framlög til Aros eru borin saman við framlög til Listasafns Íslands er samanburðurinn verulega óhagstæður. Sóknartækifæri Listasafns Íslands blasa við, fái safnið aukna fjármuni, íslenskri myndlist til vegsemdar og virðingar, innanlands sem utan.

Ríkisútvarpið
BÍL hefur ævinlega litið svo á að Ríkisútvarpið sé ein af mikilvægustu menningarstofnunum þjóðarinnar. Það er þjóðareign, órjúfanlegur hluti íslenskrar menningar og á því hvíla skyldur umfram aðra fjölmiðla. Því er ætlað með lögum að halda utan um menningararfinn, tunguna, söguna, listina og lífið í landinu. Samkvæmt þeim lögum eru stjórnvöld skuldbundin til gera stofnuninni kleift að sinna hlutverki sínu af metnaði. Á undanförnum árum hefur útvarpsgjald ítrekað verið skorið niður og nú er svo komið að framlag til dagskrárgerðar hefur verið skert svo rækilega að dagskráin ber þess merki. Forsvarsmenn RÚV hafa eftir getu forgangsraðað í þágu innlendrar dagskrár, menningarefnis, dagskrárgerðar fyrir börn og vinna nú að því að stórauka þátttöku í íslenskri kvikmyndagerð. Ljóst er að öflugri þátttaka RÚV í kvikmyndagerð getur haft margþætt margfeldisáhrif. Til að áform RÚV nái fram að ganga telur BÍL nauðsynlegt að útvarpsgjaldið verði hækkað þannig að það verði samanburðarhæft við það sem gengur og gerist hjá frændþjóðum okkar, Norðurlöndunum og Bretlandi. Einnig telur BÍL tímabært að skoðað verði hvort létta mætti af stofnuninni lífeyrisskuldbindingum, sem ólíklegt er að hún muni nokkurn tíma geta staðið undir. Í samræmi við það sem að framan greinir leggur BÍL til að fjárlaganefnd leiti leiða til að hluti þeirrar skerðingar sem RÚV hefur þurft að sæta á undanförnum árum gangi til baka í fjárlagafrumvarpi ársins 2017 og fjárveiting til RÚV verði hækkuð um 250 millj. króna. 

Sinfóníuhljómsveit Íslands
Sinfóníuhljómsveit Íslands starfar við kjöraðstæður eftir að hljómsveitin fluttist í Hörpu fyrir sex árum. Frá árinu 2005, þegar hljómsveitin starfaði í Háskólabíói hefur fjöldi tónleikagesta ríflega tvöfaldast eða úr 40.894 í 86.256 árið 2016. Umfang starfseminnar hefur jafnframt aukist og nú stendur hljómsveitin að jafnaði fyrir um 100 tónleikum og öðrum viðburðum sem er um 23% aukning í starfsemi hljómsveitarinnar frá því í Háskólabíói. Þetta er í samræmi við þær auknu kröfur sem gerðar eru til hljómsveitarinnar í nýju starfsumhverfi. Þá hefur ímynd SÍ styrkst umtalsvert á síðustu árum sem kemur m.a. fram í góðri útkomu úr mælingum Gallup. Þrátt fyrir þetta hefur flutningur hljómsveitarinnar í Hörpu haft töluverð áhrif á rekstur hljómsveitarinnar. Þótt að aðsókn og áskriftarsala hafi aukist mikið hefur nýtt rekstrarumhverfi einnig haft í för með sér aukinn kostnað. Frá upphafi var gert ráð fyrir því að framlag ríkisins myndi aukast í samræmi við hærri húsaleigu en nú er komið í ljós að annar kostnaður jókst um tugi prósenta, svo sem tækni- og miðasölukostnaður. Stærsti hluti rekstrakostnaðar hljómsveitarinnar er fastur kostnaður á borð við launakostnað og húsaleigu. Hlutfall launakostnaðar í heildar rekstrarkostnaði hefur aukist hægt og bítandi síðustu ár þrátt fyrir að fjöldi starfsmanna hafi haldist svipaður.  Breytilegur kostnaður hljómsveitarinnar snýr nær eingöngu að framleiðslukostnaði við tónleika. Eina leiðin til að spara í rekstri er því að draga úr kostnaði við tónleika og stýra verkefnavali þannig að ekki þurfi að stækka hljómsveitina. Þetta má glöggt sjá á rekstrarreikningi hljómsveitarinnar. Árið 2010 var kostnaður við tónleika töluvert hærri en húsaleigan. Síðan hljómsveitin flutti í Hörpu hefur hlutfallið hins vegar snúist við þannig að kostnaður við tónleika er um helmingur af kostnaðinum við húsaleiguna í Hörpu.
Að endingu er nauðsynlegt að nefna að launaumhverfi hljómsveitarinnar er í engu samræmi við þær gríðarlegu listrænu kröfur sem gerðar eru til hennar. Því er nauðsynlegt að hljómsveitin fái fjárhagslegt svigrúm til að endurnýja kjarasamninga við hljóðfæraleikara. Sinfóníuhljómsveit Íslands starfar í alþjóðlegu umhverfi og stenst fyllilega samanburð við bestu þjóðarhljómsveitir, sem er sterkur vitnisburður Íslendingum í hag. Það er hins vegar afar mikilvægt að viðhalda þeirri stöðu og skapa hljómsveitinni þannig rekstrarumhverfi að hún geti haldið áfram að vaxa og dafna sem eitt helsta flaggskip þjóðarinnar.

Þjóðleikhúsið
Fjárveiting til starfsemi Þjóðleikhússins hefur allt frá opnun þess verið ákvörðuð frá ári til árs í fjárlögum. Í kjölfar efnahagshrunsins var fjárveiting til leikhússins skorin verulega niður þrjú ár í röð (2010, 2011 og 2012). Brugðist var við því með samstilltu átaki starfsfólks, skapandi hugsun og hugviti ásamt ýmsum rekstrarlegum aðgerðum. Rekstur leikhússins hefur því verið í járnum og mikið álag einkennt allt starfið á síðustu árum. Eðlilegar sveiflur í aðsókn leiksýninga eru byggðar inn í áætlanagerð leikhússins, en á rekstrarárinu 2014 dalaði aðsókn meira en gert hafði verið ráð fyrir og nam rekstrarhalli það ár 53 millj.kr. sem greiða þurfti niður 2015 og 2016 sem jók enn á álagið.  Meðan þetta ástand varir er starfsemi hússins í raun háð því að hver einasta sýning sem frumsýnd er laði til sín áhorfendur í ríkum mæli og það þótt leikhúsið hafi tæplega burði til að auglýsa sýningarnar. Slíkt er óraunhæft, ekki síst þegar horft er til þess mikilvæga hlutverks sem leikhúsinu er falið með lögum; að stunda frumsköpun og sýna listrænan metnað í listsköpun sinni. Þjóðleikhúsið hefur fengið tímabundna hækkun á fjárlögum síðustu tveggja ára til að hefja bráðnauðsynlega endurnýjun tækjabúnaðar, verkefni sem mun kosta að lágmarki 300 milljónir króna. En til að gera Þjóðleikhúsinu kleift að standa undir lögbundnu hlutverki sínu sem burðarstoð íslenskrar leiklistar þyrfti almennt rekstrarframlag á fjárlögum að hækka sem nemur 100 milljónum á ári næstu þrjú ár, þar til það næði 1.200 milljónum króna 2020. Þjóðleikhúsið er leiðandi stofnun á sviði leiklistar í landinu og leitast við að vera til fyrirmyndar hvað listrænan metnað varðar. Leikhúsið hefur alla burði til að sinna þessu forystuhlutverki sínu en með styrkari fjárhagsgrunni væri því gert kleift að standa betur undir þeim kröfum sem til þess eru gerðar af samfélaginu, listamönnum og stjórnkerfinu.

Kvikmyndamiðstöð Ísland
Kvikmyndamiðstöð Íslands hefur sérstöðu samanborið við aðrar miðstöðvar listgreina og hönnunar því um hana gilda lög nr. 137/2001 og hefur hún því stöðu ríkisstofnunar. Verksvið miðstöðvarinnar hefur aukist gríðarlega á undanförnum árum og hafa framlög til hennar ekki fylgt auknu álagi sem hlýst af þeirri athygli sem íslenskar myndir, ekki síst sjónvarpsefni, hafa notið að undanförnu samhliða niðurskurði í rekstri í kjölfar hrunsins. Verksvið KMÍ er víðtækt svo sem sjá má í 1. gr. laganna, auk þess að vera umsýslustofnun Kvikmyndasjóðs, sem er þungamiðja starfseminnar, þá gegnir hún lykilhlutverki við að koma kvikmyndum íslenskra höfunda á framfæri á erlendum hátíðum og mörkuðum. Hún sinnir skráningarhlutverki varðandi innlendar kvikmyndir, hönnun kynningarefnis og heldur úti öflugri heimasíðu um íslenskar myndir (þó hún sé úr sér gengin tæknilega). Þá veitir hún ráðgjöf á vettvangi kvikmynda, bæði til innlendra kvikmyndagerðarmanna og erlendra dreifingaraðila íslenskra mynda. Loks annast KMÍ umsýslu umsókna um endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar samkv. samningi við atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið. Hjá KMÍ starfa 5 starfsmenn í u.þ.b. 4,5 stöðugildum og hefur það umfang verið óbreytt frá 2003 (kvikmyndaráðgjafar eru verktakar í hlutastörfum sem leggja listrænt mat á styrkumsóknir, sbr. reglugerð og ekki taldir með hér). Á síðasta ári fjallaði KMÍ um rúmlega 200 umsóknir um styrki úr Kvikmyndasjóði. Umsóknirnar eru viðamiklar, oft um og yfir 200 bls. hver og í samræmi við 11. gr. reglugerðar um Kvikmyndasjóð þarf að leggja nákvæmt mat á um 25 efnisþætti í hverri umsókn. Á síðasta ári voru íslenskar myndir sendar á 425 hátíðir auk þess sem íslenskar myndir voru í sérstökum brennidepli á átta hátíðum. Til marks um álagið á starfsmenn KMÍ má geta þess að í sambærilegum stofnunum í Eistlandi og Lettlandi eru 11 starfsmenn og 15 í Litháen, þó eru umsvif þessara miðstöðva ekki eins mikil og hjá KMÍ sem skýrist aðallega af minni velgengni, enn sem komið er. Norðurlöndin standa svo enn betur að vígi og óraunhæft að nota þau til samanburðar, enda hver stofnun þar með um og yfir 150 starfsmenn sem sinna mun burðugra styrkjakerfi en okkar. Finnar eru þó nálægt okkur hvað uppbyggingu varðar en þar eru 26 starfsmenn sem sjá um styrkveitingar og kynningar. Málefni KMÍ þarfnast sérstakrar skoðunar af hálfu stjórnvalda og nægir viðleitni fjárlagafrumvarpsins 2018 engan veginn í því efni. 

Miðstöð Íslenskra bókmennta
Starfsemi Miðstöðvar íslenskra bókmennta er hornsteinn bókmenningar og bókaútgáfu í landinu, en eitt af meginhlutverkum hennar samkvæmt lögum er að úthluta styrkjum til útgáfu innanlands sem og þýðinga á íslensku og erlend mál. Auk þess styður miðstöðin við kynningu og útbreiðslu íslenskra bókmennta erlendis og rennir þannig um leið styrkari stoðum undir innlenda bókmenningu. Miðstöð íslenskra bókmennta er eini sjóðurinn sem útgefendur geta leitað í vegna útgáfu innlendra ritverka og skiptir meðal annars miklu að styrkir vegna útgáfu á stórvirkjum bókmenntanna og bókum sem hafa ótvírætt menningarlegt gildi verði efldir verulega. Fjárhagslega hefur miðstöðinni verið afar þröngur stakkur skorinn, en framlag á fjárlögum er sama krónutala í ár og þegar miðstöðin var sett á stofn árið 2013 (92 mkr). Til að tryggja íslenskri bókaútgáfu og bókmenningu traustari grunn og til að mæta auknum kröfum og umsvifum miðstöðvarinnar á öllum sviðum, sem birtist m.a. í eftirspurn eftir íslenskum bókmenntum erlendis, ört vaxandi fjölda styrkumsókna í öllum flokkum og fleira, þarf nauðsynlega að efla miðstöðina með að minnsta kosti 50% hækkun á árlegu framlagi til hennar.

Miðstöðvar lista og skapandi greina
Kynning á íslenskri list og hönnun utan landssteina er að stórum hluta sinnt af miðstöðvum sem starfræktar eru af hverjum geira fyrir sig. Þær leika lykilhlutverk í að koma listamönnum og hönnuðum í samband við alþjóðlegan markað, t.d. gegnum hátíðir og margskonar tengslanet. Þær sinna jafnframt mikilvægu ráðgjafarhlutverki, bæði innanvert hver á sínu sviði en einnig út á við gagnvart stjórnvöldum og erlendum systurstofnunum. Miðstöðvarnar gegna mikilvægu hlutverki í hnattvæddu samfélagi, bæði beint og óbeint. Þær auðvelda listamönnum og hönnuðum að koma sköpun sinni á framfæri, en einnig virkar starfsemi þeirra sem segull á ferðamenn, þar sem kveikjan að Íslandsferðum er oft forvitni fólks um listir og hönnun. Rekstrarform miðstöðvanna og staða er ólík innbyrðis, sérstaða Kvikmyndamiðstöðvar og Miðstöðvar íslenskra bókmennta er nokkur en rekstur þeirra byggir á lögum, en hinar byggja á samningum við stjórnvöld, þó að undanskilinni sviðslistamiðstöð sem enn hefur ekki verið stofnuð þrátt fyrir áralöng áform þar um. Á yfirstandandi fjárlagaári fengu miðstöðvarnar samanlagt framlag frá mennta- og menningarmálaráðuneyti að upphæð kr. 83,4 milljónir (sbr svar frá mmrn til BÍL 29.09.17, en að auki voru flestar þeirra með einhvers konar samninga við önnur ráðuneyti um tiltekin verkefni. Þar er helst um að ræða atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og utanríkisráðuneyti. Af þessum sökum er hvergi að finna upplýsingar um heildarframlög hins opinbera til miðstöðvanna og framsetning fjárlagafrumvarpsins hjálpar ekki í þeim efnum.

Hönnunarmiðstöð Íslands
Hönnunarmiðstöð er rekin samkvæmt samningi við atvinnuvega- og nýsköpunar-ráðuneyti og mennta- og menningarmálaráðuneyti. Framlag til Hönnunarmiðstöðvar á fjárlögum 2017 er að finna undir hatti þessara tveggja ráðuneyta; kr. 30 milljónir í rekstrarframlag auk 15 milljóna í innleiðingu hönnunarstefnu frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og 10 milljóna króna rekstrarframlag frá mennta- og menningarmálaráðuneyti. Hönnunarsjóður að upphæð kr. 50 milljónir er vistaður undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og skv. samningi annast Hönnunarmiðstöð umsýslu hans. Þá annast Hönnunarmiðstöð innleiðingu hönnunarstefnu, en kostnaður við það verkefni hefur ekki verið greindur með fullnægjandi hætti enn sem komið er. Til að treysta mikilvægar stoðir Hönnunarmiðstöðvar þyrfti  að gera nýjan samning til fimm ára, sem væri í anda nýrra laga um opinber fjármál. Framlagið til málaflokksins þyrfti að taka mið af þeim árangri sem náðst hefur, umfangi starfseminnar og möguleikum til atvinnusköpunar. Hönnunarmiðstöð hefur fært rök fyrir því að árlegt rekstrarframlag þyrfti að vera 50 milljónir króna auk þess sem tryggja þyrfti svipaða upphæð í verkefnafé fyrir innlend verkefni og alþjóðleg. Þá þyrft Hönnunarsjóður að hafa til ráðstöfunar fjárhæð sem næmi 150 milljónum, slíkt mætti framkvæma í áföngum á næstu árum.

Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar – KÍM
KÍM sinnir kynningu á íslenskri myndlist erlendis þ.m.t. þátttöku íslenskra myndlistarmanna á fjölbreytilegum sýningum stórum sem smáum, auk þess er hún í samstarfi við sendiráð Íslands erlendis um kynningu á samtímalist í sendiráðum og sendiherrabústöðum og skipuleggur sýningar þar með verkum eftir íslenska myndlistarmenn. Stærsta einstaka verkefni KÍM er að annast þátttöku Íslands í Feneyjatvíæringnum, sem hefur vakið verðskuldaða athygli á íslenskum listamönnum og menningu þjóðarinnar á undanförnum árum. Kostnaður við þátttöku í Feneyjatvíæringnum er um 50 milljónir og þyrfti KÍM því árlegt framlag að upphæð 25 milljónir króna til að standa undir þeim kostnaði, en fær einungis 12 milljónir. Rekstrarframlagið sem KÍM fær með samningi við mennta- og menningarmálaráðuneytið er 25 milljónir, en þyrfti að hækka í 35 milljónir til að geta staðið undir þremur stöðugildum þar sem 15% af rekstrarframlagi menntamálaráðuneytisins fer skv. stofnskrá KÍM í styrki til myndlistarmanna.

Útflutningsskrifstofa íslenskrar tónlistar – ÚTÓN
ÚTÓN er í raun viðskipta- og markaðsskrifstofa Íslenskrar tónlistar í víðum skilningi. Tilgangur hennar er að leita tækifæra til að efla og skapa sóknarfæri til handa rétthöfum íslenskrar tónlistar innanlands sem utan og auka möguleika íslenskra fyrirtækja og einstaklinga í tónlistarútrás til að ná árangri í alþjóðlegum viðskiptum með tónlist. Þá sinnir ÚTÓN fjölbreyttu ráðgjafarhlutverki og tengslamyndun innan tónlistargeirans en einnig gagnvart stjórnvöldum ÚTÓN annast umsýslu útflutningsjóðs tónlistarinnar, heldur úti tveimur heimasíðum, heldur fræðslukvöld og gefur út fréttabréf. Starfsemi ÚTÓN er rekin fyrir fé frá samtökum tónlistarfélaga á Íslandi og samning við mennta- og menningarmálaráðuneyti, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og utanríkis-ráðuneyti. Framlag ráðuneytanna til rekstrarins er 28 milljónir á yfirstandandi fjárlagaári. Í ljósi þess hversu mikill árangur hefur náðst í starfi skrifstofunnar er orðin veruleg þörf fyrir fleiri hendur á dekk, en til að geta bætt við stöðugildi þyrfti árlegt rekstrarframlag til ÚTÓN að vera 38 milljónir króna.

Tónverkamiðstöð
Hlutverk tónverkamiðstöðvar snýr aðallega að tónhöfundum þar sem miðstöðin safnar öllum íslenskum tónverkum, skannar þau, skráir og gengur frá þeim til varðveislu í Landsbókasafni Íslands. Í safni miðstöðvarinnar eru nú um 10.000 tónverk, sem hægt er að skoða á vef miðstöðvarinnar. Tónverkamiðstöð hefur því sambærilegu hlutverki að gegna gagnvart tónlist og Listasafn Íslands gegnir fyrir myndlist. Nú er svo komið að mun meira berst til miðstöðvarinnar af tónverkum en hún annar að skrá, t.d. liggja nú óskráð um 400 tónverk Atla Heimis Sveinssonar og fleiri stór söfn mætti nefna sem bíða skráningar. Tónverkamiðstöð sinnir einnig kynningarmálum sígildrar- og samtímatónlistar og veitir tónskáldum og flytjendum á Íslandi stuðning eftir bestu getu með miðlun fræðslu og ráðgjöf.  Ef miðstöðin ætti að geta annað eftirspurn eftir þeirri þjónustu sem hún veitir þyrfti hún að geta bætt við sig tveimur stöðugildum, en nú eru stöðugildin 1,6 á launum langt undir því sem teljast eðlileg dag. Til að bæta úr því þyrfti að hækka framlagið til miðstöðvarinnar um helming að lágmarki. Samningur Tónverkamiðstöðvar við mennta- og menningarmálaráðuneyti gildir til 2018 og gerir ráð fyrir 15 milljóna króna árlegu framlagi, en ef vel ætti að vera þyrfti framlagið að vera helmingi hærra eða 30 milljónir.

Kynningarmiðstöð íslenskra sviðslista – KÍS
Íslensk sviðslistamiðstöð er óstofnuð enn, en Sviðslistasamband Íslands hefur stefnt að stofnun slíkrar miðstöðvar um árabil. Á vordögum árið 2016 skilaði starfshópur af sér skýrslu með stefnumótun ásamt tillögum að rekstrarumhverfi og starfsreglum. Fjárhagsáætlun hópsins gerir ráð fyrir stofnframlagi frá ríkinu og árlegu rekstarframlagi til ársins 2020. Þó ekki hafi enn orðið af stofnun miðstöðvarinnar, bindur Sviðslistasamband Íslands miklar vonir við að þetta verði að veruleika 2018.   Ef fjárhagsáætlunin frá 2016 er uppfærð til núverandi verðlags þarf stofnframlag ríkisins að vera kr. 22.000.000.- og árlegt framlag vegna reksturs til ársins 2022 kr. 27.500.000.-. Stofnun Kynningarmiðstöðvar íslenskra sviðslista helst í hendur við nýja löggjöf um sviðslistir, sem hefur verið kynnt á Alþingi nokkrum sinnum á undanförnum árum og er á málaskrá nýrrar ríkisstjórnar, eins og hún hefur raunar verið hjá síðustu þremur ríkisstjórnum. Einnig hefur verið settur á laggirnar starfshópur á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytis sem fengið hefur það verkefni að yfirfara hlutverk og samstarf miðstöðva lista og hönnunar, þ.m.t. sviðslista þó sú miðstöð sé enn óstofnuð. Það bendir því allt til þess að ríkir vilji sé fyrir því að stofna miðstöð íslenskra sviðslista, en fjármagn til þess verkefnis hefur ekki enn fengist og því miður eru engin merki um að það sé að finna í fjárlagafrumvarpi 2018.

Dansverkstæðið
Frá stofnun Dansverkstæðisins árið 2010 hefur það gegnt mikilvægu og vaxandi hlutverki sem húsnæði fyrir sjálfstætt starfandi danshöfunda og dansara auk þess sem aðrir sviðslistamenn hafa nýtt sér aðstöðuna. Dansverkstæðið hefur verið heimili danslistarinnar, vettvangur fyrir skapandi vinnu, þjálfun, félagsstarf, fundi og ráðstefnur um fagið. Starfsemin var rekin í lélegu húsnæði við Skúlagötu fram á mitt ár 2017, en þurfti þá að fara þaðan vegna byggingarframkvæmda á reitnum. Fyrir milligöngu Reykjavíkurborgar hefur tekist að tryggja starfseminni nýtt húsnæði á Hjarðarhaga 47-49, þar sem öll aðstaða verður til fyrirmyndar. Þar með verður bætt úr brýnni þörf danslistamanna og sviðslistahópa fyrir æfinga- og þjálfunarhúsnæði auk þess sem Íslenska óperan áformar að nýta það sem æfingahúsnæði. Nýja húsnæðið er þrisvar sinnum stærra en það gamla og að sama skapi dýrara, en Reykjavíkurborg gerir þetta kleift með því að hækka árlegt framlag sitt úr 2 milljónum í 15 milljónir. Það dugar þó ekki til og hafa forsvarsmenn Dansverkstæðis óskað eftir því við mennta- og menningarmála-ráðuneytið að framlagið frá ríkinu verði hækkað úr núverandi 2 milljónum í 7 milljónir á ári og að gerður verði samstarfsamningur til ársins 2020.

 List fyrir alla
List fyrir alla er barnamenningarverkefni á vegum mennta og menningarmálaráðuneytisins, stofnsett 2016. Verkefninu er ætlað að miðla listviðburðum til barna og ungmenna um land allt og jafna þannig aðgengi barna á grunnskólaaldri að fjölbreyttum og vönduðum listviðburðum óháð búsetu og efnahag. Höfuðáhersla er lögð á list fyrir börn og list með börnum. Á síðastliðnum vetri 2016 – 2017 heimsóttu 12 listverkefni 107 grunnskóla og sýndu fyrir samtals 6325 börn auk þess sem boðið var upp á kennsluvefefni á vegum Norræna hússins sem var aðgengilegt öllum grunnskólum landsins rafrænt. Um 60 verkefni sóttu um þátttöku síðastliðið vor og voru 17 verkefni valin til að heimsækja alla grunnskóla landsins yfir veturinn. Þó verkefninu sé ætlað að ná til allra grunnskólanema þá er langt í land að því marki verði náð, en tölur benda til að verkefni Listar fyrir alla hafi náð til 15% grunnskólabarna sl. vetur. Hugmyndir um þróun verkefnisins eru skýrar en til að þær nái fram að ganga þarf að koma til aukið framlag. Til að tryggja að öll börn og ungmenni á Íslandi (líka leikskólabörn og ungmenni á framhaldsskólaaldri) hafi aðgang að listviðburðum í hæsta gæðaflokki óháð búsetu og efnahag þarf að hækka framlagið til verkefnisins úr 18,5 milljónum sem það fær 2017 í 45 milljónir á næstu fimm árum. Það mætti gera með því að hækka framlagið um 5 milljónir á ári fram til 2022, eða sem nemur gildistíma fyrirliggjandi fjármálaáætlunar.

Listaháskóli Íslands
Sú menntastofnun á háskólastigi, sem ber uppi menntun listamanna og hönnuða, er Listaháskóli Íslands, sem hefur þá sérstöðu í flóru listaháskóla að ein og sama stofnunin sinnir menntun á fræðasviði lista ólíkt því sem tíðkast í löndunum sem við berum okkur saman við. Hugmyndin með stofnun skólans á grunni gömlu sérskólanna (Leiklistarskóla Íslands og Myndlista- og handíðaskóla Íslands) var sú framsækna hugsun að framfara væri að vænta í háskólastofnun þar sem ólíkar list- og hönnunargreinar nytu nálægðar hver við aðra. Því miður hefur orðið bið á að sú hugmynd samlegðar næði fram að ganga þar sem skólinn er enn, tæpum tuttugu árum síðar, rekinn á fimm stöðum í borginni. Húsnæði skólans er í slæmu ástandi, sumar byggingarnar eru heilsuspillandi en aðrar óhentugar, engin þeirra er byggð sem skólahúsnæði. Þrátt fyrir þær aðstæður sem listnámi á háskólastigi eru búnar fékk LHÍ hæstu mögulegu einkunn í síðustu úttekt gæðaráðs íslenskra háskóla, sem fór fram 2015. Skólinn hefur glímt við rekstrarerfiðleika, eins og allir háskólar í landinu og í frumvarpi til fjárlaga 2018 er nokkur hækkun á rekstrarframlagi til skólans, sem ber að fagna. Einnig er það ánægjuefni að áform um úrbætur á húsnæðismálum skólans skuli að finna í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar. Það er von BÍL að ekki þurfi að bíða eftir að vinna við þau mál fari af stað og mikilvægt að ríkisstjórn og Alþingi leggist saman á árarnar við að fjármagna það verk.

Lokaorð
Eitt mikilvægasta verkefnið sem list- og menningargeirinn stendur  frammi fyrir er að hefja vinnu við kortlagningu list- og menningartengdrar starfsemi. Afla þarf upplýsinga um fjármögnun og efnahagsleg áhrif lista og menningar, en ekki síst þurfum við að átta okkur á starfsumhverfi listamanna. Eins og stendur getum við ekki tekið þátt í Norrænum rannsóknum um listageirann t.d. varðandi samanburð á starfsumhverfi norrænna listamanna, vegna þess að tölfræðin hér á landi er svo ófullkomin. Af þessum sökum fagnar BÍL sérstaklega áformum sem fram koma í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar um gerð hagvísa lista og menningar og lýsir yfir vilja til að koma að því verki.

Af öðru því sem sáttmáli nýrrar ríkisstjórnar nefnir og BÍL horfir til er ákvörðun um niðurfellingu virðisaukaskatts af bókum og tónlist. Vissulega olli það nokkrum vonbrigðum að þess skyldi ekki sjá stað í því fjárlagafrumvarpi sem nú liggur fyrir Alþingi, en vonir BÍL standa til þess að strax á nýju ári verði gerð áætlun um það með hvaða hætti stjórnvöld ætla að nálgast það verkefni og að framkvæmdin verði ekki dregin úr hömlu. Einnig má nefna áform nýrrar ríkisstjórnar um eflingu starfslaunasjóða listamanna og verkefnatengdra sjóða. Það er mikilvægt að stjórnvöld þekki sjónarmið fagfélaga listamanna þegar vinnan við það langþráða verkefni hefst og að áætlun um þá eflingu verði kynnt sem fyrst á nýju ári.

Að lokum er þess óskað, þó skammur tími sé þar til þingið þarf að afgreiða fjárlög, að stjórn BÍL fái að senda fulltrúa á fund fjárlaganefndar til að svara spurningum þeim sem nefndarmenn kunna að hafa um málefni þau sem hér eru til umfjöllunar.

Virðingarfyllst,
f.h. stjórnar BÍL – Bandalags íslenskra listamanna

Kolbrún Halldórsdóttir, forseti

Lifað af listinni – greinargerð málþings

Grg_lifad_af_listinni_22.09.17

22. september sl. gekkst BÍL fyrir þriðja málþinginu um höfundarrétt, í samstarfi við Höfundaréttarráð, STEF, RSÍ, IHM og Myndstef. Var í þetta sinn fjallað um þörfina á opinberri stefnu í málefnum höfundarréttar. Málþingið var haldið í Norræna húsinu og var fundarstjóri Rán Tryggvadóttir formaður Höfundaréttarráðs.

Kveikjan að málþinginu var sú að haustið 2014 skipaði ráðherra iðnaðar- og viðskipta starfshóp sem fékk það verkefni að móta framtíðarsýn um hugverkaréttindi á Íslandi. Hópurinn skilaði tillögu að fullbúinni stefnu um hugverkaréttindi og var hún gefin út í júní 2016 sem opinber Hugverkastefna 2016-2022 undir heitinu „Hugverkaréttindi sem verðmæti og viðskiptatæki“.

Það er mat Höfundaréttarráðs og samstarfshóps höfundarréttarsamtaka að nauðsynlegt sé að halda áfram á þessari braut og hefja vinnu við að móta svipaða framtíðarsýn um höfundarétt. Fyrirkomulag málþingsins var þannig að haldin voru tvö innlegg um grundvallaratriði höfundaréttarstefnu og leitað rökstuðnings fyrir mikilvægi slíkrar stefnu, auk þess sem kynnt var vinnan við hugverkastefnuna. Síðan var boðið upp á vinnu í hópum, þar sem þátttakendur skiptu sér á borð eftir listgreinum og gafst kostur á að setja sitt mark á væntanlega stefnu, bæta við rökstuðningi og sjónarmiðum. Markmiðið var að málþingið skilaði efniviði sem Höfundaréttarráð gæti byggt á endanlega tillögu að Höfundaréttarstefnu 2018 – 2024. Greinargerð málþingsins, sem m.a. hefur að geyma efniviðinn sem varð til í hópavinnunni, var sendi mennta- og menningarmálaráðuneytinu í lok nóvmber og er aðgengileg hér í pdf-skjali.

Listirnar og lög um opinber fjármál

Kolbrún Halldórsdóttir forseti BÍL ritar grein í nýjasta hefti tímarits SÍM – STARA 2. tbl. 2017:

Nú eru liðnir rúmir 20 mánuðir síðan lög nr. 123/2015 um opinber fjármál voru samþykkt á Alþingi. Lögin breyta í grundvallaratriðum framsetningu fjáragafrumvarpsins og því sjónarmiði verður lýst í þessari grein að breytingin geri almenningi og ýmsum hagsmunaaðilum mun erfiðara fyrir við að kynna sér það sem liggur að baki fjárlögum ríkisins en var í tíð eldri laga um ríkisfjármál. Það stríðir gegn einu af yfirlýstum markmiðum laganna, sem er að tryggja virkt eftirlit með stjórn og ráðstöfun opinbers fjár.

Bandalag íslenskra listamanna hefur það hlutverk að gæta hagsmuna listamanna og hefur í því augnamiði sérhæft sig í að skoða fjárlög íslenska ríkisins m.t.t. framlaga til lista og menningar. Í því sambandi hefur BÍL átt árleg samskipti bæði við fjárlaganefnd Alþingis og við framkvæmdavaldið um mikilvægi þess að opinber framlög til list- og menningartengdra stofnana, sjóða og verkefna séu með þeim hætti að áform um eflingu lista og menningar gangi eftir. Umsagnir BÍL til fjárlaganefndar má finna á heimasíðu BÍL.

Áform um öfluga list- og menningartengda starfsemi eru ekki einasta hagsmunamál listamanna og félaga þeirra, heldur koma þau skýrt  fram í menningarstefnu sem Alþingi samþykkti 2013. Það atriði stefnunnar sem BÍL leggur mesta áherslu á varðar mikilvægi fjölbreytts listalífs og frumkvæðis á vettvangi listsköpunar. Til að þessir eiginleikar sköpunar fái notið sín í raun þurfa fjárframlög ríkisins til list- og menningarstofnana að endurspegla áformin, en ekki síður þarf að sinna af afli starfsemi utan stofnana, sem fjármögnuð er að stórum hluta gegnum opinbera sjóði og skilgreind verkefni.

Hvort tveggja á heima í fjárlögum íslenska ríkisins; framlög til stofnana, sem byggja framboð sitt á listviðburðum á framlagi listamana, og framlög til list- og meningartengdra sjóða þar sem listamenn sækja um starfslaun eða framlög til tilgreindra verkefna. Flestir sjóðirnir eru lögbundnir, t.d. starfslaunasjóðir listamanna, myndlistarsjóður, tónlistarsjóður, kvikmyndasjóður, bókasafnssjóður höfunda o.fl. Kerfi þetta er sambærilegt við það sem þekkist í nágrannalöndum okkar og ekkert alvarlegt að athuga við uppbyggingu þess eða hugmyndafræði, hins vegar hefur kerfinu verið haldið í spennitreyju takmarkaðra fjárframlaga allt of lengi.

Því hefur verið haldið fram af ábyrgum aðilum í stjórnkerfinu að framlög til lista og menningar hafi verið skorin um a.m.k. 20% eftir hrunið 2009 og hagsmunaaðilar innan listgreinanna hafa haldið því fram að niðurskurðurinn hafi ekki enn verið bættur nema að litlu leyti. Því sjónarmiði hefur ekki verði andmælt af stjórnvöldum. Að vísu má halda því fram að erfitt sé að afla upplýsinga um tölfræði lista og menningar þar sem henni er illa sinnt af opinberum aðilum á borð við stjórnarráðið og Hagstofu Íslands. Þar er gríðarlegt verk að vinna sem stjórnvöld og listamenn eru sammála um án þess að það hafi skilað sér í nægilega afgerandi aðgerðum stjórnvalda eða að fjárframlög hafi fylgt þeim vilja til úrbóta sem stjórnvöld hafa þó látið í veðri vaka.

Nýju lögin um opinber fjármál tóku gildi 1. janúar 2016 og þó markmiðið með þeim sé bætt stefnumótun til lengri tíma og tímasett töluleg markmið í fjármálum hins opinbera og efnahagsmálum almennt, þá hefur ekki tekist sérlega vel til með framsetningu þess hluta fjármálaáætlunar eða frumvarps til fjárlaga sem lítur að listum og menningu. Í fyrsta lagi eru áformin um eflingu lista og menningar, sem sett eru fram í fjármálaáætlun 2018 – 2022, ekki fjármögnuð að neinu marki í frumvarpi til fjárlaga 2018 auk þess sem upplýsingar um upphæðir til smærri stofnana, sjóða og tilgreindra verkefna,  sem fram koma í fylgiriti með fjárlagafrumvarpinu eru svo gloppóttar að furðu sætir. Þegar rennt er yfir yfirlitin í fylgiritinu virðist sem í tilfelli lista og menningar séu þau gloppóttari en í öðrum málaflokkum. Í öllu falli þá gagnast engan veginn þeim hagsmunaaðilum sem vilja veita stjórnvöldum hið virka eftirlit, sem skrifað er inn í lög um opinber fjármál.

Breytingarnar sem nýju lögin um opinber fjármál hafa í för með sér snerta Alþingi, ráðuneyti, stofnanir og almenning, og eru breytingarnar svo umfangsmiklar að líklegt er að þær þurfi nokkurn aðlögunartíma, en það er óásættanlegt að grundvallarupplýsingar um þennan brotakennda og viðkvæma málaflokk  listir og menning skuli ekki betur framsett en raun ber vitni. Það hlýtur að vera krafa hagsmunafla listamanna að úr þessu verði bætt á næstu vikum og hefur BÍL þegar sent erindi til mennta- og menningarmálaráðuneytisins þar sem óskað er upplýsinga um sundurliðun, sem ætti að vera til staðar í fylgiriti með fjárlagafrumvarpinu en er þar ekki. Þessi skilaboð eru einnig ætluð fjármála- og efnahagsráðuneytinu sem hefur haft yfirumsjón með innleiðingu laganna og lýsir því yfir í texta fjárlagafrumvarps 2018 (bls. 80) hversu víðtækt samráð þurfi að hafa við innleiðingu laganna um opinber fjármál ef vel eigi að takast. Bandalag íslenskra listamanna skorast ekki undan þeirri áskorun, við svörum erindum á netfanginu bil@bil.is

 

Starfsumhverfi listamanna í brennidepli

Kolbrún Halldórsdóttir, forseti Bandalags íslenskra listamanna, skrifar í KJARNANN þar sem hún hvetur stjórnmálamenn til að opna huga sinn fyrir mikilvægi listanna í samfélaginu og viðurkenna þær sem burðarstoðir í kraftmiklu og fjölbreyttu atvinnulífi um land allt.

Bandalag íslenskra listamanna er vettvangur sameiginlegra hagsmuna fagfélaga listafólks og hefur bandalagið átt í áralöngu samtali við stjórnvöld um þá hagsmuni. Í aðdraganda kosninga til Alþingis leggur stjórn BÍL sig eftir því að hitta forystufólk stjórnmálaflokkanna til að ræða helstu hagsmunamál listamanna og í síðustu viku fundaði stjórnin með fulltrúum þeirra flokka sem bjóða fram til þings á landsvísu, að undanskildum Miðflokknum og Flokki fólksins, sem ekki sendu fulltrúa til fundarins.

Í ljósi þess hve stutt er frá síðustu kosningum til Alþingis þá hafa málefnin sem listafólk óskar að ræða við stjórnmálamenn ekki breyst mikið frá samráðsfundum BÍL og frambjóðenda haustið 2016, enda komust málefnin sem þá brunnu á listamönnum hvergi á blað hjá fráfarandi ríkisstjórn. Til marks um það er stefnuyfirlýsinging þar sem talsverð áhersla var lögð á málefni tengd „skapandi greinum“ en ljóst af orðalagi og samhenginu að listirnar voru hvergi sjáanlegar í því mengi.

Málin sem stjórn BÍL leggur mesta áherslu á fyrir þessar kosningar eru eftirfarandi:
–  BÍL telur tímabært að stofna sjálfstætt ráðuneyti lista og menningar og ef það nær ekki fram að ganga þá er óhjákvæmilegt að setja á stofn formlegan samráðsvettvang þeirra fimm ráðuneyta sem með núverandi skiptingu stjórnarmálefna fara með mál tengd listum og menningu. Slíkur vettvangur þyrfti að starfa samkvæmt vel skilgreindri áætlun með mælanlegum markmiðum og tímasettum aðgerðum.
–  Þá telur BÍL nauðsynlegt að efna til formlegs samstarfs um stefnumótun í málefnum lista og menningar til 2022, en stjórn BÍL hefur unnið sóknaráætlun sem gæti orðið góður grunnur að því starfi. Þar er mælt fyrir um aukna áherslu á list- og menningartengt starf og forgangsröðun í þágu stofnana, sjóða og einstakra verkefna á listasviðinu. Í núgildandi fjármálaáætlun 2018 – 2022 virðist sem blása eigi til slíkrar sóknar en þegar grannt er skoðað þá er sáralítið að marka þau áform, þar sem þeim fylgir ekkert fjármagn auk þess sem þau eru sett fram án alls samráðs við geirann.
–  Loks leggur BÍL áherslu á baráttumál listamanna, bæði höfunda og flytjenda, að skatthlutfall vegna tekna af höfunda- og rétthafagreiðslum verði hið sama og vegna annarra eignatekna t.d. fjármagnstekna, enda er höfundaréttur eignarréttur og því um sambærilegar greiðslur að ræða.

Fundarmenn sýndu þessum áherslum BÍL skilning og töldu samtalið af hinu góða, án þess að miklu væri lofað. Reyndar má segja að allir hafi þeir tekið undir mikilvægi þess að færa skattlagningu tekna af höfundagreiðslum til þess horfs sem BÍL leggur til. Einnig virtust menn sammála um nauðsyn þess að skýra merkingu hugtaksins „skapandi greinar“ enda ekki nægilega góður bragur á því að það nái einungis yfir greinar sem geta orðið andlag vörusölu eða sölu á þjónustu t.d. í hugverka- og þekkingariðnaði eða hugbúnaðar- og tæknigreinum, eins og raunin er í stefnuyfirlýsingu fráfarandi ríkisstjórnar, en þar eru listirnar bara nefndar á einum stað í langri upptalningu í kaflanum um menntamál.

Fyrir þessar kosningar hvetur listafólk stjórnmálamenn til að opna huga sinn fyrir mikilvægi listanna í samfélaginu og viðurkenna þær sem burðarstoðir í kraftmiklu og fjölbreyttu atvinnulífi um land allt. Bandalag íslenskra listamanna er tilbúið í samstarf við stjórnvöld um átak í starfsumhverfi listafólks, sem leitt geti til þess að listum og menningu verði bættur sá niðurskurður sem varð á opinberum framlögum til geirans eftir hrun og blásið verði til sóknar í þágu lista og menningar á öllum sviðum.

 

Pétur Gunnarsson: Hugleiðing um heiðurslaun o.fl.

Í lögum um heiðurslaun listamanna sem tóku gildi 1. september 2012 segir í 3. gr.: „Forseti Alþingis skal skipa nefnd þriggja manna sem allsherjar- og menntamálanefnd leitar umsagnar hjá um þá listamenn sem til greina kemur að njóti heiðurslauna Alþingis. Skal einn tilefndur af ráðherra menningarmála, einn af Bandalagi íslenskra listamanna og einn af samstarfsnefnd háskólastigsins.“

Umrædd nefnd var aðeins einusinni kölluð saman frá því hún var skipuð, en í henni sátu Sigríður Dúna Kristmundsdóttir skipuð af ráðherra, Hulda Stefánsdóttir af samstarfsnefnd háskólastigsins og undirritaður var fulltrúi BÍL. Þessi eini fundur átti sér stað þann 21. desember sl. og átti að skila tillögum „eigi síðar en kl. 19:00 í kvöld“, eins og sagði í tölvupósti frá starfsmanni þingsins.

Það gefur augaleið að þetta vinnulag er vanvirðing bæði við þá sem eiga að vinna verkið og eins hina sem komu til umsagnar og talar sínu máli um þá takmörkuðu virðingu sem heiðurslaunin hafa notið hjá hinu háa Alþingi.

Engu að síður reyndi nefndin eftir bestu getu að vinna það verk sem henni var falið  og vill undirritaður í framhaldi af því láta eftirfarandi í ljós:

  1. Í fyrsta lagi var oft á tíðum óljóst hvernig þær tillögur sem bárust væru til komnar. Í sumum tilvikum virtust þær komnar frá einstaklingum úti í bæ sem höfðu hug á að mæla með sér til heiðurslauna. Í því sambandi vaknar spurningin um hlutverk nefndarinnar. Í ljósi þess hve þær tillögur sem bárust virtust handahófskenndar og í sumum tilfellum ó- eða illa rökstuddar, lá í hlutarins eðli að nefndi bætti þar um betur. Og nýtti sér þá yfirsýn sem nefndarmenn töldu sig hafa yfir flóru íslenskra listamanna og hverju þeir hefðu áorkað á sinni starfsævi.

 

  1. En er það hlutverk nefndarinnar eins og hún er skilgreind í lögunum? Þar er einungis talað um að hún eigi að vera umsagnaraðili um þær tillögur sem berast frá allsherjar- og menntamálanefnd. Ef sú hefði verið raunin að þessu sinni hefði nefndin ekki haft úr miklu að moða. Kveða þarf skýrar á um þetta atriði í skipunarbréfinu.

 

  1. Það er skoðun undirritaðs að tillögur að verðugum þiggjendum heiðurslauna eigi alfarið að vera í höndum nefndar sem skipuð sé fulltrúum úr röðum listamanna og fræðasamfélagsins, auk fulltrúa ráðherra. Að sjálfsögðu gæti hver sem væri sent nefndinni tillögur, en að lokum væri það nefndin ein sem tæki rökstudda ákvörðun um þá sem til álita kæmu og síðan væri endanleg ákvörðun í höndum þingsins – á grunni tillagna nefndarinnar. Með þeim hætti væru meiri líkur á að valið væri vandað og stutt rökum.

Hugleiðing utan efnis og þó innan:

Engum blandast hugur um að íslensk menning siglir nú krappari sjó en oft áður. Valda því m.a. augljósar lífsháttabreytingar samfara tæknibyltingum við miðlun efnis. Háværar viðvörunarbjöllur klingja um þessar mundir varðandi stöðu íslenskrar tungu sem jafnframt telst vera líftaugin í sjálfri tilvist þjóðarinnar. Fulltrúar úr fræðasamfélagi og lista eru dögum oftar leiddir fram til að lýsa þessari þróun og benda á hættumerkin. Vandinn er að slíkir viðmælendur tengjast í vitund almennings of mjög þeim hagsmunum sem eiga undir högg að sækja hverju sinni. Við gerum t.a.m. ráð fyrir því að málfræðingur tali út frá hagsmunum fræðigreinarinnar, myndlistarmaður út frá sínu fagi, rithöfundur sínu, tónlistarmaður … o.s.frv. Það skortir sárlega vettvang sem stæðið ofar og þann vettvang hef ég leyft mér að kalla „Íslenska akademíu“. Ég sé fyrir mér að meðlimir hennar væru heiðurslistamenn á hverjum tíma. Í nær öllum tilvikum er þetta fólk sem hefur að mestu lokið sínu æviverki, stendur að minnsta kosti ekki í hagsmunabaráttu við aðra listamenn eða aðrar listgreinar og býr yfir ómetanlegri reynslu og yfirsýn. Orð frá þeim ættuð hefðu þar af leiðandi þyngri vikt og meira vægi.

Að sjálfsögðu þyrfti slík akademía sitt utanumhald, Þjóðmenningarhúsið væri hennar kjörni fundarstaður og á hennar snærum væri starfsfólk sem skipulegði af færni og myndarskap ráðstefnur og málþing um íslenska menningu.

Á komandi ári eru 100 ár síðan Ísland hlaut sjálfstæði. „Íslensk akademía“ væri verðug gjöf þjóðarinnar til sjálfrar sín af því tilefni.

Gjört í Reykjavík þ. 14. september 2017

Pétur Gunnarsson

Lifað af listinni – Höfundaréttarstefna – Til hvers…?

BÍL heldur áfram að fjalla um höfundaréttarmálefni og hefur nú blásið til málþings undir yfirskriftinni Lifað af listinni. Málþingið er haldið í samstarfi við samstarfshóp höfundaréttarsamtaka og fjallar um nauðsyn þess að móta stefnu í málefnum höfundaréttar, á sama hátt og mótuð hefur verið stefna í málefnum hugverkaréttar, en hún leit dagsins ljós um mitt ár 2016. Málþingið er hið þriðja í röð funda um málefni tengd höfundarétti, sem BÍL og samstarfshópurinn skipuleggja. Nú er spurt: Höfundaréttarstefna – Til hvers…? Málþingið verður haldið í Norræna húsinu 22. september nk.  Dagskráin verður sem hér segir:

Kl. 13:00    Setning og inngangserindi
Rán Tryggvadóttir formaður höfundaréttarnefndar

Kl. 13:20    Hugverkastefna á sviði iðnaðar 2016
Brynhildur Pálmarsdóttir lögfræðingur í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti

Kl. 13.40     Höfundaréttarstefna – Markmið og leiðir
Kolbrún Halldórsdóttir forseti Bandalags íslenskra listamanna

Kl. 13.50     Kaffihlé

Kl. 14:10     Vinnuhópar; unnið verður á borðum og skiptast þátttakendur í  grófum dráttum eftir listgreinum

Kl. 14.50     Niðurstaða vinnuhópa kynnt

Kl. 15:15     Hringborðsumræður; viðbrögð við niðurstöðum hópanna.
Þátttakendur: Jón Vilberg Guðjónsson skrifstofustjóri í mennta- og menningarmálaráðuneyti, Guðrún Björk Bjarnadóttir framkvæmdastjóri STEFs og Brynhildur Pálmarsdóttir ásamt Vilhjálmi Árnasyni og Andrési Inga Jónssyni þingmönnum frá allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis.

Kl. 16:00     Þingslit

Fundarstjóri verður Rán Tryggvadóttir

BIL hittir ráðherra iðnaðar, nýsköpunar og ferðamála

Samráðsfundur 30. ágúst – Minnisblað
BÍL fagnar áherslu ríkisstjórnarinnar á uppbyggingu innviða samfélagsins m.a. í þágu kraftmikils atvinnulífs um land allt, en vekur jafnframt athygli á því að orðið „listir“ kemur einungis einu sinn fyrir í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, í langri upptalningu í kaflanum um menntamál. Augljós er áherslan á það sem kallað er „skapandi greinar“, en þegar rýnt er í textann virðist sú áhersla og áhersla á nýsköpun einungis eiga við tækni- og hugbúnaðargreinar (farskipta-, tölvu-, upplýsinga- og þjónustufyrirtæki), sem framleiða eitthvað sem getur orðið andlag vörusölu eða þjónustu og þannig orðið til að bæta samkeppnishæfni Íslands. Listirnar lúta öðrum lögmálum og virðast því ekki tilheyra menginu „skapandi greinar“. En í samræmi við forsetaúrskurð um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta hefur stjórn BÍL nú óskað eftir fundi með ráðherra skapandi greina og ritar minnisblað þetta í aðdraganda fundarins.

Sjálfstætt menningarmálaráðuneyti
Eins og málum er fyrir komið í stjórnarráðinu nú þá heyra málefni lista og menningar undir fjögur ráðuneyti auk fjármálaráðuneytis. Undir ráðherra ferðamála, iðnaðar og nýsköpunar heyra almenn starfsskilyrði og stuðningsumhverfi atvinnulífsins, þ.á.m. stuðningur ríkisins við rannsóknir, þróunarstarf og nýsköpun í atvinnugreinunum, málefni hönnunar og handiðnaðar, hugverkaréttindi og tilteknir þættir tónlistar og kvikmyndagerðar, auk skapandi greina í þágu atvinnuþróunar. Undir sveitarstjórnarráðherra heyrir fjármögnun verkefna á vettvangi lista og menningar utan höfuðborgarinnar og uppbygging starfa í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og sóknaráætlanir landshlutanna. Undir utanríkisráðherra heyrir kynning á íslenskri list og menningu erlendis og menningarsamstarf sendiráða Íslands. Annað tengt listunum, sem er auðvitað stærsti hlutinn, heyrir undir mennta- og menningarmálaráðherra, sem jafnframt er ráðherra norrænnar samvinnu þ.m.t. menningarsamstarfs Norðurlandanna. Það er mat stjórnar BÍL að jafn viðkvæmur málaflokkur og listirnar þoli illa svo dreifða stjórnsýslu enda nánast ógerningur að koma á virku samtali milli ólíkra ráðuneyta um hagsmuni listgreinanna. BÍL telur nauðsynlegt að skoða kosti þess að stofna sjálfstætt ráðuneyti lista og menningar, sambærilegt þeim sem við þekkjum á hinum Norðurlöndunum, slík ráðstöfun sé til þess fallin að styrkja stjórnsýslu lista og skapandi greina og um leið efla málaflokkinn í heild.

Menningarstefna
Alþingi samþykkti fyrstu opinberu menningarstefnuna í mars 2013. BÍL hefur lýst stuðningi við stefnuna, en stjórnvöldum hefur ekki lánast að semja aðgerðaáætlun á grundvelli hennar, svo erfiðlega hefur gengið að innleiða hana. Ekki tókst síðustu ríkisstjórn að blása til þeirrar sóknar í listum og skapandi greinum, sem þó var áformuð skv. stjórnarsáttmála hennar. Í febrúar 2015 kynnti BÍL stjórnvöldum tillögu sína að sóknaráætlun, sem hlaut því miður ekki hljómgrunn. BÍL hefur ýmislegt fram að færa til að tryggja framgang áformanna sem tíunduð eru í menningarstefnunni, t.d. reynsluna af stefnumótunarvinnu hjá menningar- og ferðamálasviði Reykjavíkur, og vill gjarnan taka þátt í slíkri vinnu með stjórnvöldum.
Menningarstefnan geymir m.a. ákvæði um bætt starfsumhverfi sjálfstætt starfandi listamanna á sviði skattamála, almannatrygginga og sjúkratrygginga, en ekkert hefur hreyfst í þeim efnum þau rúm fjögur ár sem liðin eru frá samþykkt hennar. Ekki hefur heldur náðst árangur í áformum um listrannsóknir, sem sést best á því að í nýútgefinni stefnu Vísinda- og tækniráðs 2017 – 2019 eru listir einungis nefndar einu sinni á nafn og það í inngangi stefnunnar. Þá má nefna að Listaháskóli Íslands hefur enn ekki hlotið skilning stjórnvalda á þörfinni fyrir aukin framlög til listrannsókna. Allt þetta skiptir máli þegar stuðningur við nýsköpun, rannsóknir og þróun er til umfjöllunar.

Fjármálaáætlun 2018 – 2022
Í nýrri fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar 2018 – 2022 eru uppi áform um eflingu málaflokksins listir og menning, en upphæðirnar sem ætlaðar eru til þess uppbyggingarstarfs eru ekki í neinu samræmi við fjárþörf stofnana og annarra sem bera uppi starfið í geiranum. Í áætluninni er einnig gert ráð fyrir eflingu nýsköpunar og rannsóknarstarfs undir hatti Vísinda- og tækniráðs og Nýsköpunarmiðstöðvar. BÍL tekur heilshugar undir áformin, en lýsir yfir áhyggjum af því hversu óraunsæ þau virðast út frá fjárhagslegu sjónarmiði, a.m.k. þau sem tíunduð eru undir yfirskriftinni „listir og menning“. BÍL lýsir yfir áhuga á að taka þátt í vinnu við að semja aðgerðaáætlun í málefnum lista og menningar á grunni þess vilja ríkisstjórnarinnar sem birtist í fjármálaáætlun og hefur þeim  vilja verið komið á framfæri við mennta- og menningarmálaráðherra, en líklegt er að atbeina fleiri ráðherra þurfi til að slík vinna skili tilætluðum árangri.

Tölfræði lista og skapandi greina
Nú eru bráðum sjö ár síðan stjórnvöld birtu skýrslu um hagræn áhrif skapandi greina (des. 2010). Talsvert vantaði uppá að sú skýrsla veitti fullnægjandi upplýsingar og þá strax voru gefin fyrirheit um áframhaldandi þróun slíkrar kortlagningar, sem því miður hafa ekki gengið eftir. Engu að síður settu stjórnvöld í framhaldinu á laggirnar starfshóp sem fékk það verkefni að greina stöðu lista og skapandi greina og koma með tillögur um aðgerðir sem hægt væri að byggja á framtíðasýn fyrir greinarnar. Hópurinn skilaði skýrslunni „Skapandi greinar – Sýn til framtíðar“ í september 2012, þar sem meðal annars voru tillögur um skilgreiningar og skráningu talnaefnis um greinarnar, en engar af tillögum starfshópsins hvað þetta varðar hafa náð fram að ganga. Þó gekkst mennta- og menningarmálaráðuneytið fyrir ráðstefnu um menningartölfræði haustið 2015, Menningarlandið 2015, þar sem unnið var með tillögur að skráningu talnaefnis um greinarnar en skýrsla ráðstefnunnar hefur aldrei verið birt með formlegum hætti og ekkert gert með niðurstöður vinnunnar.
Samstarfsráðherrar Norðurlandanna samþykktu 2014 að sameina krafta sína við að safna upplýsingum um tölfræði norrænna menningarmála. Sænskri stofnun Myndigheden for kulturanalys var falið verkefnið, en þrátt fyrir eftirgrennslan hefur BÍL ekki tekist að fá upplýsingar um hvar það starf er á vegi statt, en ljóst er að Ísland er mikill eftirbátur nágrannalandanna í skráningu menningartölfræði. Það sýna nýlegar skýrslur (norsk og sænsk) um störf listamanna og starfsskilyrði.

Endurgreiðslur framleiðslukostnaðar
Nú er komin nokkur reynsla á lögin um tímabundnar endurgreiðslur hluta framleiðslukostnaðar vegna kvikmyndagerðar og á þeirri reynslu m.a. byggja sambærileg lög um tímabundnar endurgreiðslur vegna hljóðritunar tónlistar. BÍL hefur stutt framgang beggja lagasetninganna, en bendir jafnframt á þá þróun sem er að verða í nágrannalöndum okkar þar sem hlutfall endurgreiðslu hefur farið hækkandi á undanförnum árum. Það er mat BÍL að mikilvægt sé að gera rannsókn á því hvernig þessi lög nýtast innlendri framleiðslu og hver skiptingin er milli innlendra og erlendra verkefna, einnig hver skiptingin er milli ólíkra tegunda efnis. Slík greining gæti verið undanfari endurskoðunar laganna hvað varðar hækkað endurgreiðsluhlutfall.

Störf listamanna utan höfuðborgar
BÍL hefur reynt að vekja athygli stjórnvalda á því hversu misráðið það var að sameina menningarsamninga ríkisins og landshlutasamtaka sveitarfélaga vaxtasamningum, eins og gert var 2015. Við þessa ráðstöfun voru störf menningarfulltrúa landshlutasamtakanna lögð niður og úthlutun fjármuna til menningartengdra verkefna var drepið á dreif. Í skýrslu starfshóps byggðastofnunar um sóknaráætlanirnar frá 2015 kemur fram að skráningu verkefna og tölfræði sá ábótavant, t.d. sé líklegt að fjöldi verkefna, bæði umsókna og styrkja, sem flokkast sem „menningarstarfsemi“ séu í raun ferðaþjónustuverkefni. Þetta telur BÍL öfugþróun og telur að endurvekja beri menningarsamningana og skipa á ný í störf menningarfulltrúa á landsbyggðinni, slíkt sé forsenda þess að hið fjölbreytta atvinnulíf, sem ríkisstjórnin stefnir að um land allt, verði að veruleika.

Málþing um atvinnutækifæri listamanna utan höfuðborgarinnar

 

 

 

 

 

Leiklistarhátíðin ACT ALONE og Bandalag íslenskra listamanna  halda málþing um atvinnutækifæri listamanna utan höfuðborgarinnar á Suðureyri við Súgandafjörð  föstudag 11. águst 2017, kl. 16:00 – 18:00 

Þegar fjallað er um atvinnulífið í opinberum skýrslum eða rannsóknum félagsvísindanna koma oftar en ekki í ljós veikleikar sem flestir virðast sammála um að þurfi að lagfæra. Þar er áberandi einhæfni atvinnulífsins, sérstaklega á dreifbýlli svæðum, og lögð áhersla á mikilvægi þess að aukið verði við fjölbreytnina, enda almennt talið að kraftmikið og fjölbreytt atvinnulíf sé grundvöllur þess að ungt fólk vilji setjast að á landsbyggðinni.

En viðleitni stjórnvalda til að hafa áhrif á kraftinn og fjölbreytnina í atvinnulífinu hefur ekki skilað ásættanlegum árangri fram til þessa. Ýmsar leiðir til úrbóta hafa verið kannaðar og undanfarið hefur mátt greina sameiginlegar áherslur stjórnvalda, bæði ríkis og sveitarfélaga, þar sem horft hefur verið til möguleika nýsköpunar, rannsókna og þróunar. Í því sambandi er oftar en ekki vísað til þess geira atvinnulífsins sem kallaður hefur verið SKAPANDI GREINAR. Listamenn hafa staldrað við framsetningu stjórnvalda á hugmyndum um eflingu SKAPANDI GREINA og telja óljóst hvort LISTIRNAR tilheyri því mengi sem þar er vísað er til. En í öllu falli blasir það við að kraftmikið og fjölbreytt atvinnulíf er sameiginlegt viðfangsefni stjórnvalda og atvinnulífsins og í ljósi þess að listamenn bera uppi hluta þess geira sem telst til SKAPANDI GREINA hafa Bandalag íslenskra listamanna og leiklistarhátíðin ACT ALONE ákveðið að efna til málþings þar sem horft verður til listgreinanna sem burðarstoða í fjölbreyttu atvinnulífi og skoðaðir möguleikar listamanna til að starfa á atvinnugrundvelli utan höfuðborgarsvæðisins.

Frummælendur á málþinginu verða
Jón Páll Eyjólfsson leikhússtjóri hjá Leikfélagi Akureyrar,
Karna Sigurðardóttir forstöðumaður​ Menningarstofu Fjarðabyggðar og
Einar Þór Gunnlaugsson leikstjóri.
Auk þeirra verða þátttakendur í pallborðsumræðum
Teitur Björn Einarsson allþingismaður og
Elfar Logi Hannesson leikari og stjórnandi hátíðarinnar Act Alone.
Bæjarstjóri Ísafjarðarbæjar Gísli H. Halldórsson setur þingið og fundarstjóri er
Kolbrún Halldórsdóttir, forseti Bandalags íslenskra listamanna.

BÍL hittir fjármálaráðherra

Stjórn BÍL átti fund með fjármálaráðerra í dag um málefni lista og menningar. Til grundvallar umræðunni lá minnisblað frá stjórn BÍL: 

Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna er lögð áhersla á að byggja upp innviði samfélagsins; samgöngur, heilbrigðis- og menntakerfi, kraftmikið og samkeppnishæft atvinnulíf fyrir íbúa um land allt.  Í mörgu tilliti geta listirnar lagt lið í þeirri uppbyggingu, eins og fram kemur á einum stað í yfirlýsingunni, þar sem segir að þekking, menning, listir, nýsköpun og vísindi skipti sköpum við uppbyggingu atvinnulífs og eflingu lífsgæða. En þetta er eini staðurinn í yfirlýsingunni þar sem listir eru nefndar á nafn. Hins vegar er nokkuð víða fjallað um „skapandi greinar“ en af samhengi textans að ráða virðast listirnar ekki tilheyra því mengi. Samhengið er ævinlega tengt verðmætasköpun og þróun í nýsköpun og hugvitsgreinum. BÍL leggur til við ríkisstjórnina að frekar verði hugað að listunum og hlut þeirra í innviðauppbyggingu komandi missira og lýsir yfir áhuga á að koma að því starfi.

Fjármálaáætlun 2018 – 2022
Í nýrri fjármálaáætlun 2018 – 2022 eru uppi áform um eflingu málaflokksins listir og menning, en upphæðirnar sem ætlaðar eru til þess uppbyggingarstarfs eru ekki í neinu samræmi við fjárþörf stofnana og annarra sem bera uppi starfið í geiranum. BÍL tekur heilshugar undir áformin, en lýsir yfir áhyggjum af því hversu óraunsæ þau virðast út frá fjárhagslegu sjónarmiði. Áformin ganga út á að

– auðvelda öllum landsmönnum, konum og körlum, að njóta menningar og lista
– jafna og bæta aðstöðu til menningar- og listastarfsemi í landinu
– efla stöðu íslenskrar tungu í samfélaginu með viðeigandi hætti á grundvelli íslenskrar málstefnu
– stuðla að því að íslensk tunga verði notuð á öllum sviðum íslensks samfélags með sérstakri áherslu á máltækniverkefni og í listum og menningarstarfi
– endurskoða stofnana- og stuðningskerfi ríkisins í málefnum menningar og lista
– einfalda stjórnsýslu og efla þjónustu safna, menningarstofnana, miðstöðva listgreina og sjóða á málefnasviðinu og búa þeim hagstæð skilyrði til að sinna verkefnum sínum svo landsmenn og gestir eigi óháð búsetu aðgang að öflugu menningar- og listalífi sem byggir á menningarlegri fjölbreytni
– stuðla enn frekar að því að efla og jafna tækifæri til nýsköpunar innan allra sjóða sem veita styrki til verkefna á sviði menningar og lista, einkum með aðgengi ungs listafólks í huga
– lögð er áhersla á að nýsköpun á sviði menningar og lista búi við hagstæð fjárhagsleg skilyrði og eigi möguleika á að ná til almenning
– greina stöðu og þörf menningarstofnana fyrir húsnæði og búnað og gera áætlun um uppbyggingu
– útfæra og hrinda í framkvæmd ánægjuvog, könnun á nýtingu þeirrar þjónustu sem sótt er til menningarstofnana
– bjóða upp á listviðburði í grunnskólum sem og í menningarhúsum víða um land
– skilgreina árangursvísa og setja viðmið í samráði við hagsmunaaðila
– skapa betri skilyrði fyrir fjölbreytni, nýsköpun og frumkvæði í íslenskum listum og menningu. Umgjörð stuðnings við menningu og listir verður einfölduð með sameiningu og samhæfingu sjóða og stuðningskerfa. Stuðningsumhverfi listafólks verði eins gott og kostur er. Tækifæri til nýsköpunar innan allra listgreina verða jöfnuð og efld með mótun stefnu um skiptingu framlaga til launa- og verkefnasjóða og slíkri stefnu hrint í framkvæmd. Í henni verði staða ungs listafólks, kvenna og karla, í stoðkerfi listanna skoðuð sérstaklega
– efla íslenska kvikmyndagerð og kvikmyndamenningu. Stuðlað verður að því að konur og karlar fái jöfn tækifæri á sviði kvikmyndagerðar. Um stuðning við kvikmyndagerð er m.a. vísað til markmiðs um innlenda dagskrárgerð og framboð af íslensku barna- og menningarefni í málaflokknum fjölmiðlun.

Listi þessi er í ágætum samhljómi við menningarstefnu sem Alþingi samþykkti 2013 og þ.a.l. góður grunnur fyrir aðgerðaáætlun þeirrar stefnu, en slík áætlun hefur aldrei verið unnin. BÍL lýsir yfir áhuga á að taka þátt í vinnu við að semja aðgerðaáætlun til 2022 á grunni þessa vilja ríkisstjórnarinnar.  Þeim vilja hefur verið komið á framfæri við mennta- og menningarmálaráðherra.

Skattlagning höfundagreiðslna
Tæp 20 ár eru síðan BÍL sendi stjórnvöldum fyrst bænaskjal um breytingar á skattlagningu höfundagreiðslna, sem miðuðu við að slíkar greiðslur fengju sambærilega skattalega meðferð og fjármagnstekjur, enda um sambærilegar greiðslur að ræða. Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna er áhersla lögð á sanngjarnt skattaumhverfi og í stefnuskrá flokks fjármálaráðherra er þetta atriði sérstaklega tíundað. Mikilvægt er fyrir BÍL að vita hvort ráðherra muni beita sér fyrir því að þessi áratuga gamla krafa listafólks verði loksins að veruleika.

Skapandi greinar – Sýn til framtíðar
Starfshópur á vegum þriggja ráðuneyta (mennta- og menningar, atvinnuvega- og nýsköpunar og utanríkis) skilaði skýrslu til stjórnvalda 2012 með áætlun um aðgerðir til eflingar listum og skapandi greinum. Enn hafa stjórnvöld ekki brugðist formlega við tillögum skýrslunnar, þrátt fyrir tilraunir BÍL til að halda stjórnvöldum við efnið. Skýrslan er aðgengileg á vef mennta- og menningarmálaráðuneytis: https://www.menntamalaraduneyti.is/media/MRN-pdf/Skapandi-greinar-syn-til-framtidar.pdf

Það sem mikilvægast er að hrinda í framkvæmd af tillögum skýrslunnar er skráning tölfræði lista og menningar, en þar erum við miklir eftirbátar nágrannalandanna og sú tölfræði sem birt er í alþjóðlegum samanburði er fullkomlega ómarktæk hvað Ísland varðar. BÍL leggur mikla áherslu á að þarna verði gripið til aðgerða sem feli í sér faglega skráningu tölfræði greinanna, enda er slíkt grundvöllur rannsókna um hinn skapandi geira.

List- og menningargeirinn undirfjármagnaður
Eins og fram kemur í umsögn BÍL um frumvarp til fjárlaga 2017 þá er list- og menningartengd starfsemi, sem rekin er af ríkinu eða reiðir sig á fjármuni úr opinberum sjóðum, stórlega undirfjármögnuð: http://bil.is/fjarlagafrumvarpid-2017-umsogn-bil

Eftir niðurskurð í kjölfar hrunsins hefur verið farið í markvissar aðgerðir til að endurheimta fyrri styrk opinberrar starsemi almennt, í þeim aðgerðum hefur list- og menningargeirinn setið eftir. Stjórnvöld hafa gengist við því að opinber framlög til lista og menningar hafi rýrnað um 20%  við hrunið og fullyrðingar geirans um að sá niðurskurður hafi ekki verið bættur hafa ekki verið hraktar. Þó verður að hafa þann vara á að talnaefni um þróun framlaga til einstakra liða og samanburður milli ára er af skornum skammti. Það er ósk BÍL að stjórnvöld bregðist við þessum málefnanlegu athugasemdum um undirfjármögnun með formlegum hætti og geri markvisst átak í að leiðrétta hlut list- og menningartengdrar starfsemi í fjárlögum næstu ára.

Húsnæðismál Listaháskóla Íslands
BÍL hefur áhyggjur af stöðu húsnæðismála Listaháskóla Íslands og hefur ályktað um þá stöðu árum saman. Nú hafa mál þróast þannig að húsnæði tónlistardeildar skólans hefur verið lokað vegna raka og myglu. Í kjölfar þess hefur verið farið í aðgerðir til að koma starfseminni í húsnæði til bráðabirgða. Það er mat stjórnar BÍL að endalausar bráðabirgðalausnir í húsnæðismálum skólans hafi kostað hið opinbera fjármuni sem skynsamlegara hefði verið að veita í uppbyggingu varanlegs húsnæðis. Stjórn BÍL sendir stjórnvöldum ákall um að tryggja fjármuni til að koma starfsemi Listaháskóla Íslands undir eitt þak í samræmi við áformin þegar skólinn var stofnaður fyrir tæpum 20 árum og finna þeim fjármunum stað í fjármálaáætlun þessarar ríkisstjórnar.

Þekkingin í geiranum – samstarf um breytingar
Meðal listamanna er til staðar yfirgripsmikil þekking á þörfum listgreinanna, bæði innan stofnanakerfis hins opinbera en ekki síður í hinum sjálfstæða geira. BÍL hvetur stjórnvöld til að nýta sér þá þekkingu í öllum áformum um breytingar á stoðkerfi greinanna, sem áformuð eru skv. samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, ella er líklegt að betur sé heima setið en af stað farið.

BÍL hittir ráðherra sveitarstjórnarmála

Minisblað fyrir fund fulltrúa stjórnar BÍL með Jóni Gunnarssyni samgöngu- og sveitastjórnarráðherra  24. maí 2017

BÍL fagnar áherslu ríkisstjórnarinnar á uppbyggingu innviða samfélagsins m.a. í þágu kraftmikils atvinnulífs um land allt, en vekur jafnframt athygli á því að óljóst er hvort listirnar séu taldar með í menginu „skapandi greinar“.

Málefni lista og menningar heyra undir 4 ráðuneyti auk fjármálaráðuneytis. Undir sveitarstjórnarráðherra heyrir fjármögnun verkefna á vettvangi lista og menningar utan höfuðborgarinnar, uppbygging starfa í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og sóknaráætlanir landshlutanna. Minnt er á að menningarsamningarnir sem stofnað var til í upphafi sóknaráætlana hafa nú verið lagðir inn í uppbyggingasamninga og vísbendingar eru um að fjármunirnir sem úthlutað er til list- og menningartengdra verkefna séu í raun ferðaþjónustuverkefni.

Tilvitnun í skýrslu stýrihóps stjórnarráðsins, nóv. 2016:
Það sem vekur helst athygli í töflu 8 er fjöldi verkefna, bæði umsókna og styrkja, sem flokkast sem „menningar-, íþrótta- og tómstundastarfsemi“. Undir þann atvinnugreinaflokk falla meðal annars skapandi listir og afþreying, starfsemi safna og önnur menningarstarfsemi. Ekki liggur fyrir fullnægjandi sundurliðun á verkefnunum fyrir árið 2015, en ætla má að mörg verkefni tengd ferðaþjónustu séu í þessum flokki.

BÍL á aðild að Austurbrú, sameinaðri stoðstofnun á vettvangi sveitarstjórnarmála á Austurlandi. Það samstarf hefur reynst farsælt og stendur hugur listamanna til að eiga svipaða aðild að uppbyggingarstarfi í öðrum landshlutum. Á döfinni er málþing um uppbyggingu starfa í skapandi greinum sem haldið verður í samstarfi við leiklistarhátíðina ACT ALONE á Suðureyri við Súgandafjörð 11. ágúst nk. Ráðherrann og embættismenn ráðuneytisins eru velkomnir.

Gera þarf átak í skráningu tölfræði lista og menningar um land allt. Í því sambandi þurfa stjórnvöld að beita sér fyrir því að sveitarfélögin og landshlutasamtökin samræmi skráningu sína. Einnig að Hagstofa Íslands fái skilgreint hlutverk við samantekt tölfræði skapandi greina og að tryggð sé úrvinnsla talnaefnis t.d. með því að fela rannsóknarsetri skapandi greina  við hagfræðideild Háskóla Íslands slíkt verkefni.

Menningarstefnan sem Alþingi samþykkti 2013 er góð og gild, en nauðsynlegt er að vinna aðgerðaáætlun til að innleiða alla þá uppbyggingu sem hún tilgreinir. BÍL hefur ýmislegt fram að færa í þeim efnum, t.d. reynsluna af stefnumótunarvinnu hjá menningar- og ferðamálasviði Reykjavíkur, og vill gjarnan taka þátt í slíkri vinnu með stjórnvöldum.

Page 2 of 2612345...1020...Last »