Fréttir

LISTIN: AÐ MUNA — Hugleiðing á alþjóðlegum degi listarinnar árið 2020 eftir Sjón

Hver ertu? Hvaðan kemurðu? Hvert ætlarðu?

Þessar þrjár spurningar liggja til grundvallar mannlegri tilveru og því hljóta þær einnig að vera helsta viðfangsefni allra lista. Yfirleitt hvíla þær í djúpinu og þorri almennings þarf ekki hefja daginn á því að spyrja þeirra, þarf ekki að staldra við um hádegið og spyrja þeirra aftur, né þarf hann að spyrja þeirra fyrir svefninn. Hversdagurinn er þá stöðugur og hver iðjar við sitt. Samfélagið tifar áfram í sínum brokkgenga takti, með þeim friði og hvíld sem bjóðast og þeim rökræðum og átökum sem eðlileg eru, og engin krefjandi ástæða er til þess að þreyta sig á heilabrotum um þessar gömlu tilvistarspurningar. Við lifum með þeim jafn auðveldlega og við bægjum frá okkur meðvitundinni um dauðleika mannsins.

Um leið eru þær allt í kringum okkur frá morgni til kvölds. Það ómar af þeim í allri tónlist, við sjáum fólk á valdi þeirra í kvikmyndum og leikritum, lesum þær úr ljóðum og sögum, þær eru í þögninni milli ramma teiknimyndasögunnar, við erum umlukin þeim í verkum fatahönnuða og arkitekta, berum þær á fingrum okkar og berum þær að vörum okkar, við fylgjum þeim í hreyfingum dansarans og greinum mark þeirra á efniviði myndlistarmannsins, svo fáein dæmi séu tekin. Því listafólk kemst aldrei undan spurningunum þremur. Og tilraunir þess til að svara þeim eru jafn bundnar í verk þess og mannlífið sem þau eru hluti af. Þannig geyma öll listaverk minningu um hvernig það var að vera manneskja á þeim tíma sem þau voru sköpuð.

Svo haldið sé áfram með spurningar. Ein af þeim spurningum sem oft eru uppi þegar listirnar eru annars vegar er sú hvers virði þær séu í mannlegu samfélagi. En þvert á það sem maður gæti haldið þá er það listafólkið sjálft sem spyr hennar oftar en nokkrir aðrir. Glíman við efann um eigin tilgang og ágæti er eitt helsta eldsneyti þeirra sem fást við að skapa. Ég held því að margt listafólk sé snortið af hversu mikið hefur verið leitað í verk þess til afþreyingar og andlegs styrks á þeim erfiðleikadögum sem við lifum núna — að landsmenn mundu að þar var sjóður sem mátti sækja í.

Þegar hættan líður hjá verður það meðal annars í hreyfingum dansarans sem við munum þekkja aftur innilokunina, í hraða tölvuleiksins sem við rifjum upp óttann, í söngröddinni sem við syrgjum þá sem létust, í ljóðinu sem við finnum vonina.

Listirnar munu áfram hjálpa okkur að muna hvaðan við komum, hver við erum og hvert við ætlum. Þær eru sameiginlegt minni okkar um hvað það er að vera sú brothætta og sí spyrjandi lífvera, manneskjan.

Samþykktir Aðalfundar

Það hefur dregist að birta samþykktir aðalfundar BÍL  sem haldinn var 29. febrúar. Ástæður þess eru einfaldar, skömmu eftir aðalfund og í því ferli að ganga frá gögnum fundarins brast á með samkomubanni og starfsumhverfi listamanna umbreyttist á einni nóttu og stjórnarmenn hafa verið róið lífróðri til bjargar störfum og kjörum listamanna í landinu,  Þvi birtast þær fyrst núna.

Laugardaginn 29. febrúar hélt Bandalag íslenskra listamanna aðalfund sinn í Iðnó. Aðalfund BÍL sitja fulltrúar samtaka listamanna í landinu, alls 15 talsins.

Á fundinum voru samþykktar ályktanir sem félög listamanna vilja beina til ráðamanna er varða umhverfi listgreina og listmenntunar í landinu.

1. Endurskipulagning Mennta- og menningarmálaráðuneytis

Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna 2020 vekur athygli á þeirri stöðu sem nýleg úttekt á starfsháttum og skipulagi mennta- og menningarmálaráðuneytisins dregur upp. Af henni má álykta að verulega skorti á fagmennsku og skilvirkni í afgreiðslu mála í þeim veigamiklu málaflokkum sem á hendi ráðuneytisins eru. Fundurinn hvetur til að nýtt skipurit leiði til gagngerrar endurskoðunar á stjórnsýslu lista og menningarmála, í anda gagnsæis og skilvirkni. Í því sambandi minnir fundurinn á þá kröfu Bandalags íslenskra listamanna að komið verði á fót sjálfstæðu menningarráðuneyti sem leiði fram nýja skipan menningarmála, einkum í ljósi þeirra stórvægilegu verkefna sem ráðuneyti menntamála þarf að taka til á komandi áratugum.

2. Innviðauppbygging næstu tíu ára

Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna 2020 beinir því til ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur að í nýbirtum áætlunum um stórsókn í enduruppbyggingu innviða verði ekki litið framhjá áralangri vanrækslu á nauðsynlegri fjárfestingu í menningarstofnunum þjóðarinnar, sem að auki hafa verið undirfjármagnaðar til margra ára. Við hreykjum okkur gjarna af árangri listamanna okkar á erlendri grund, en mikilvægastur er vettvangurinn heimavið, þar verða þau verðmæti til sem berast jafn víða og raun ber vitni. Mikilvægur hluti þess vettvangs eru stofnanir okkar, sem vegna aðstöðuleysis eru flestar illa í stakk búnar að sinna lögbundnu hlutverki sínu. Því er mikilvægt að hlutur lista- og menningarstofnana í endurnýjun innviða verði ekki fyrir borð borinn.

3.Listasafn Íslands

Í ljósi þeirrar hvatningar til ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur að stofnanir menningar og listgreina fái endurreisn í áætlunum um uppbyggingu innviða, vill BÍL að sett verði sem fyrst af stað áætlun um nauðsynlegar framkvæmdir til lausnar á húsnæðisvanda Listasafns Íslands. Listasafnið hefur búið við óviðunandi húsnæði um árabil, sem dugar hvorki til sýningahalds né varðveislu á myndlistararfi þjóðarinnar. Nauðsynlegt er að hefja strax vinnu við úrbætur svo safnið geti endurspeglað hið öfluga umhverfi sem íslenskur myndlistaheimur er.

 4. Listaháskóli íslands – LHÍ

Bandalag íslenskra listamanna vill líka benda á þá staðreynd að enn á eftir að koma Listaháskóla Íslands undir þak. Allt frá stofnun skólans 1998 hafa stjórnvöld haft uppi áform um að koma allri starfseminni fyrir undir einu þaki, án þess að þau áform næðu fram að ganga. Nú verður vart lengur við það unað að sú stofnun sem ein sinnir menntun í listgreinum á háskólastigi, stundar listrannsóknir og vinnur að eflingu listmennta meðal almennings, skuli þurfa að sætta sig við að starfa á fjórum stöðum í borginni og víða í húsnæði sem ekki er boðlegt til að sinna sérhæfðu hlutverki sínu. Nú er lag að ljúka því verki. BÍL hefur auk þess verið þeirrar skoðunar að rekstrarform LHÍ sé bókstaflega rangt, að eini listaháskólinn Íslandi skuli settur út fyrir garð í samfélagi íslenskra háskóla, með allt öðru rekstrarfyrirkomulagi. Með því fríar ríkið sig ábyrgð á listnámi á háskólastigi.

5. Staða Hörpu

Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna 2020 beinir til borgarstjórnar Reykjavíkur og ríkisstjórnar Íslands að fundinn verði nýr grundvöllur fyrir rekstri tónlistarhússins Hörpu. Ef fram fer sem horfir er rekstur Hörpu drepinn í dróma rangs og óskynsamlegs samkomulags eigenda um rekstur hússins. Sú krafa eigenda að húsið sé sjálfbært, eða rekið með hagnaði, hamlar allri eðlilegri starfsemi stofnunar sem þessarar. Fundurinn telur nauðsynlegt að tryggja húsinu rekstarumhverfi sem hæfir svo því menningarhlutverki sem til var stofnað.

6. Listnám

Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna beinir því til mennta- og menningarmálaráðuneytis að efla til muna listnám í grunnskólum landsins. Síðustu áratugi hefur það verið markmið við hverja endurskoðun námskrár grunnskóla að efla listnám. Reyndin er hins vegar sú, að á sama tíma hefur verulega dregið úr þeim tíma sem varið er til listnáms í grunnskólum og víða á landsbyggðinni er nú orðið engum tíma varið til listnáms í efri bekkjum grunnskóla, góð lisgreinakennsla er einn mikilvægast þáttur í menningarlegu uppeldi ungmenna. Bandalagið leggur mikla áherslu á að þessari þróun verði snúið við strax; að ráðuneytið leggi sig allt fram við að skapa aðstæður fyrir eflingu listnáms í öllum grunnskólum landsins.

7. Bíó Paradís

Bandalag íslenskra listamanna lýsir yfir áhyggjum af þeirri alvarlegu stöðu sem framtíð Bíó Paradísar er komin í. Bíó Paradís hefur skapað sér sérstöðu í menningarlífi borgarinnar sem vettvangur frumkvöðla og grasrótar íslenskrar kvikmyndagerðar. Bíó Paradís er eina kvikmyndahúsið hér á landi sem rekið er sem „Art House“ kvikmyndahús. Tilgangur slíkra húsa er að sýna og sinna kvikmyndaforminu á mun breiðari grunni en almennt gerist. Þetta hefur tekist með miklum ágætum í Bíó Paradís og fullyrða má að í dag sé Bíó Paradís einn heitasti reiturinn í menningarlífi borgarinnar. Það sem skapar þessa óvissu um framtíð kvikmyndahússins eru hagsmunir og verðmætamat, krafa um peninga og arð af fasteignum. Hin raunverulegu verðmæti verða til í starfseminni, mannlífinu sem umhverfi kvikmyndalistarinnar hefur skapað innan veggja kvikmyndahússins. Sú starfsemi á eftir að skila okkur umtalsvert meiri arði í framtíðinni. Að bera ekki skynbragð á þau verðmæti ber vott um mikla skammsýni. Stjórn Bandalags íslenskra listamanna skorar því á stjórnvöld að leita allra leiða til að tryggja framtíð Bíó Paradísar.

 

 

 

Dagskrá Aðalfundar BÍL 2020

  1. janúar síðastliðinn var aðildarfélögum BÍL sent fundarboð aðalfundar 2020. Fundurinn verður haldin í Iðnó laugardaginn 29. Febrúar og hefst klukkan 14:00.

Dagskrá:

  1. Kosning fundarstjóra og fundarritara
  2. Lögmæti fundarins kannað og staðfest
  3. Fundargerð síðasta aðalfundar
  4. Skýrsla forseta um starf BÍL 2019
  5. Ársreikningar 2019
  6. Lagabreytingar
  7. Kosning forseta
  8. Kosning tveggja skoðunarmanna reikninga
  9. Starfsáætlun 2020
  10. Önnur mál

 

Ekki liggja fyrir fundinum neinar tillögur að lagbreytingu.

Aðalfund BÍL fer fram skv. lögum Bandalagsins, sem eru aðgengileg á heimasíðunni. Minnt er á að auk stjórnarmanns getur hvert aðildarfélag tilnefnt fjóra fulltrúa til setu á aðalfundinum með atkvæðisrétt, þannig að hvert aðildarfélag fer með fimm atkvæði. Sambandsfélag getur að auki tilnefnt einn fulltrúa fyrir hvert sjálfstætt starfandi félag innan sambandsins. Allir félagsmenn hafa seturétt á aðalfundi og er hvatt til þess að aðildarfélögin augýsi og hvetji félagsmenn til að mæta.

Samkvæmt lögum BÍL skal á aðalfundi annað hvert ár kjósa forseta og skoðunarmenn reikninga. Framboð/tillögur til þessara embætta þurfa að hafa borist stjórn eigi síðar en viku fyrir boðaðan aðalfund.

Fundarboð – Aðalfundar BÍL 2020

Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna 2020, verður haldinn laugardaginn 29. Febrúar í Iðnó og hefst hann kl. 14:00.

 

Aðalfundur fer fram skv. lögum BÍL og eru þau aðgengileg á heimasíði Bandalagsins.

http://bil.is/um-bil/log-fyrir-bil

 

Minnt er á að auk stjórnarmanns getur hvert aðildarfélag tilnefnt fjóra fulltrúa til setu á aðalfundinum með atkvæðisrétt . Hvert aðildarfélag fer því með fimm atkvæði. Sambandsfélag getur auk þess tilnefnt einn fulltrúa fyrir hvert sjálfstætt starfandi félag innan sambandsins. Tilkynning um fulltrúa á fundinn þarf að berast forseta viku fyrir fundinn, en rétt að árétta að allir félagsmenn aðildarfélaganna hafa rétt til setu á fundinum með málfrelsi og tillögurétt. Því er hvatt til þess að aðildarefélögin auglýsi fundinn á heimasíðum sínum.

 

Dagskrá fundarins, tilllaga stjórnar að lagabreytingum og starfsáætlun mun verða send út tveim vikum fyrir fund.

 

Tilkynning um fundinn hefur verið sett á heimasíðu BÍL

 

Virðingarfyllst

Erling Jóhannesson

Forsetil Bandalags ísl. listamana

Evrópu þingið samþykkir lög um höfundarrétt

Þing Evrópusambandsins hefur samþykkt lög sem vernda höfundarétt á netinu. Þetta er gríðarlega mikilvægur áfangi í réttindabaráttu listamann fyrir sjálfsögðum greiðslum fyrir vinnu sína. Athygglisvert er að í umfjöllun fjölmiðla hér á landi hefur öll áherslan verið á hversu umdeild þessi lagasetning er og einörð andstaða ákveðinna stjórnmálaafla, sem hafa fylkt sér um hagsmuni stórfyrirtækja til dreifingar á höfundarvörðu efni, frekar en sjálfsögðum rétti listamanna að fá tekjur af verkum sínum. Það má lesa nánar um lögin hér.

Fyrsta úthlutun Barnamenningarsjóðs

Barnamenningarsjóður Íslands var stofnaður á Þingvöllum í tilefni aldarafmælis fullveldisins18. júlí 2018.

Hlutverk sjóðsins er að styðja fjölbreytta starfsemi á sviði barnamenningar með áherslu á sköpun, listir og virka þátttöku barna í menningarlífi. Verkefni, sem auk ofangreindra þátta, stuðla að lýðræðislegri virkni barna í samfélaginu eða taka að öðru leyti mið af inntaki Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna hafa sérstakt vægi. Einnig þau verkefni sem unnin eru í nánu samstarfi aðila, svo sem menningarstofnana, skóla, listafólks og félagasamtaka.

Einungis er veitt úr sjóðnum einu sinni á ári. Næsti umsóknarfrestur verður í lok mars 2020.

Umsóknum og lokaskýrslum skal skila á rafrænu formi.

Umsóknarfrestur rennur út 1. apríl 2019 kl. 16.00.

Upplýsingar og umsóknargögn er að finna á síðu Barnamenningarsjóðs

Dagskrá aðalfundar BÍL 2019

Reykjavík 1. Febrúar 2019

Aðalfundarboð BÍL 2019

  1. janúar síðastliðinn var aðildarfélögum BÍL sent fundarboð aðalfundar 2019. Fundurinn verður haldin í Iðnó laugardaginn 16. Febrúar og hefst klukkan 11:00. Í kjöfar fundarins stendur BÍL fyrir málþingi um menningar og listumfjöllun í fjölmiðlum. Stjórnandi þess er Guðni Tómasson dagskrárgerðarmaður á RUV.

Dagskrá:

  1. Kosning fundarstjóra og fundarritara
  2. Lögmæti fundarins kannað og staðfest
  3. Fundargerð síðasta aðalfundar
  4. Skýrsla forseta um starf BÍL 2018
  5. Ársreikningar 2018
  6. Lagabreytingar
  7. Kosning forseta
  8. Kosning tveggja skoðunarmanna reikninga
  9. Starfsáætlun 2018
  10. Önnur mál

 

Ekki liggja fyrir fundinum neinar tillögur að lagbreytingu.

Aðalfund BÍL fer fram skv. lögum Bandalagsins, sem eru aðgengileg á heimasíðunni. Minnt er á að auk stjórnarmanns getur hvert aðildarfélag tilnefnt fjóra fulltrúa til setu á aðalfundinum með atkvæðisrétt, þannig að hvert aðildarfélag fer með fimm atkvæði. Sambandsfélag getur að auki tilnefnt einn fulltrúa fyrir hvert sjálfstætt starfandi félag innan sambandsins. Allir félagsmenn hafa seturétt á aðalfundi og er hvatt til þess að aðildarfélögin augýsi og hvetji félagsmenn til að mæta.

Málþingið um menningar og listumfjöllun fjölmiðla verður keynnt freka þegar nær dregu með sér tilkynningum og auglýsingu.

Stúlka með greiðu.

Erindi sent Seðlabanka íslands vegna safneignar bankans, umgengni og vörslu.

Bandalag íslenskra listamanna lýsir yfir furðu sinni á þeirri ákvörðun Seðlabanka Íslands að fjarlægja verk Gunnlaugs Blöndal úr almenningsrými og koma því fyrir í geymslum bankans.

 

Þessi ákvörðun vekur margar spurningar, bæði hvað varðar safneign, umgengni og vörslu listaverka stofnunarinnar og ekki síður þá undarlegu tímaskjekkju puritanisma að ritskoða list með þessum hætti.

 

Skilningur okkar á hugmyndaheimi hvers tíma byggir að stórum hluta á verkum listamanna, skáldskap, tónlist og myndlist. Frá upphafi menningarsögu okkar hefur nakið og berskjaldað form mannslíkamans verið eitt af helstu viðfangsefnum listamanna, hefur tjáð trúarlega, pólitíska eða tilvistarlega afstöðu. Um þetta vitna mörg stærstu og mikilvægustu verk listasögunnar. Þetta verk Gunnlaugs Blöndal stendur sterkt í þessari hefð listarinnar, nærgöngul en um leið ljóðræn, djúp og falleg mynd. Mikið er það undarlegt að vera stödd á þessum stað í umræðunni í upphafi tuttugustu og fyrstu aldarinnar. Að vanvirða svo þetta fallega verk með tepruskap og puritanískum viðbrögðum.

 

Það er svo sem ekkert nýtt að listin takist á við valdið um hvað sé viðeigandi og hvað ekki. Oftast hafa þessi átök speglast í baráttu listarinnar við kirkjuna og trúarlegar hugmyndir, en kannski segir það eitthvað um samtímann að þessi tiltekna ritskoðun skuli upp sprottin í Seðlabanka Íslands, sem afleiðing af nafnlausum athugasemdum.

 

Einnig hljóta að vakna spurningar um hvernig á því standi að í geymslur Seðlabanka Íslands skuli safnast myndlist engum aðgengileg án faglegrar umsjónar. Ef það er skilningur Seðlabankans að hann eigi að sinna menningarlegu hlutverki verður það hlutverk að byggjast á faglegum grunni. Ef bankinn er að safna þjóðargersemum í hirslur sínar ætti það að gerast með formlegri stofnun listasafns, ráðningu fagfólks, skráningu og aðgengi almennings. Geti bankinn ekki sinnt þeirri menningarlegu skyldu sinni hlýtur Bandalag íslenskra listamanna að gera þá kröfu að hann komi verkunum í vörslu og umsjá Listasafns íslands.

 

Að því sögðu fer Bandalag íslenskra listamanna fram á upplýsingar um fjölda verka í safni bankans, hverjir eru höfundar þeirra verka og hvenær þau komu í eigu bankans?

 

Virðingarfyllst

 

Erling Jóhannesson

Forseti Bandalags íslenskra listamanna

Aðalfundur BÍL 2019

Fundarboð – Aðalfundar BÍL 2018

Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna 2019, verður haldinn laugardaginn 16. febrúar í Iðnó og hefst hann kl. 11:00.

Aðalfundur fer fram skv. lögum BÍL og eru þau aðgengileg á heimasíði Bandalagsins.

http://bil.is/um-bil/log-fyrir-bil

Minnt er á að auk stjórnarmanns getur hvert aðildarfélag tilnefnt fjóra fulltrúa til setu á aðalfundinum með atkvæðisrétt . Hvert aðildarfélag fer því með fimm atkvæði. Sambandsfélag getur auk þess tilnefnt einn fulltrúa fyrir hvert sjálfstætt starfandi félag innan sambandsins. Tilkynning um fulltrúa á fundinn þarf að berast forseta viku fyrir fundinn, en rétt að árétta að allir félagsmenn aðildarfélaganna hafa rétt til setu á fundinum með málfrelsi og tillögurétt. Því er hvatt til þess að aðildarefélögin auglýsi fundinn á heimasíðum sínum.

Dagskrá fundarins, tilllaga stjórar að lagabreytingum og starfsáætlun mun verða send út tveim vikum fyrir fund.

Tilkynning um fundinn hefur verið sett á heimasíðu BÍL

Virðingarfyllst

Erling Jóhannesson

Forsetil Bandalags ísl. listamana

Umsögn Bandalags íslenskra listamanna um Fjárlög 2019

Umsögn Bandalags íslenskra listamanna um fjárlög Alþingis 2019

 Inngangur

Umhverfi lista og skapandi greina er gríðarlega viðamikill málaflokkur. BÍL hefur samkvæmt samningi sínum við Menningar- og menntamálaráðuneytið ráðgefandi stöðu gagnvart opinberum aðilum um vetvang listarinnar. BÍL mun því tæpa á ýmsum þáttum í þessari greinagerð um fjárlagafrumvarpið er varða menningu og listsköpun í landinu. Starfsvetvangur listamanna í landinu er víðfemur hann nær bæði til stofnana hins opinber og sjálfstæðra listsköpunar sem borin er upp af starfslaunum listamanna og verkefnasjóða. Í þessari greinagerð munum við þó frekar horfa til sjálfstæða kima menningargeirans. Að því sögðu er sjálfsagt að því sé haldið til haga að okkar helstu stofnanir eru í ákaflega þröngri stöðu og stóla meira og meira á sjálfsaflafé sem stefnir listrænu sjálfstæði þeirra í hættu. Okkar helstu menningarstofnanirnar, Þjóðleikhús, Listasafn Íslands og Sinfóníuhljómsveit íslands, hafa það lögbundna hlutverk að flytja okkur klassik, sinna þjóðararfinum auk þess að stunda frumsköpun og endurnýjun. Þetta eru menningarstofnanir sem eiga að standa í stafni og gera það með réttu, en í dag hefst það eingöngu með því að listamennirnir hlaupa hraðar og lengur. Í engu er breyting á þessari stöðu í núverandi frumvarpi. Í greinagerð með fjárlagafrumrpi síðasta árs tíundaði BÍL ítarlega hversu þröng staða þessara stofnan var og er tilefni til að árétta þá gagnrýni hér.

Megin atriði: Uppsöfnuð alvarleg staða stofnana sem hefur verið óbreytt í allt of langan tíma

Stjórnsýsla Menningarmála

Bandalag íslenskra listamanna hefur lengi verið þeirrar skoðunar að stofna eigi sérstakt ráðuneyti menningarmála og mun halda þeim málflutningi sínum áfram. Málefni menningar, lista og skapandi greina hefur oft lent í hlutverki hornkerlingar í ráðuneyti sem heldur utan um svo viðamikinn og mikilvægan málaflokk sem menntamálinn eru. Nú hefur Evrópusambandi gefið listum og skapandi greinum sérstakt og aukið vægi í áætlunum sínum, samkvæmt tölum EU er umhverfi skapandi greina þriðja stærsti atvinnuveitandinn á Evrópska efnahgssvæðinu, um 12 milljónir manna skila fullum vinnudegi í skapandi greinum, sem er um 7,5% atvinnuafls á svæðinu. Heildar velta greinanna á Evrópusvæðinu er 509 milljarðar Evra. Það er allveg ljóst að þau lönd sem leggja meiri áherslu á að rækta þessa auðlind verða samkeppnishæfari í framtíðinni. Í heimi sem hefur farið jafn illa með auðlindir sínar og raunin er, munu þær þjóðir sem leggja áherslu á sjálfbæra atvinnustarfsemi, leggja áherslu á þekkingu sem byggir á hugviti, standa betur í náinni framtið. Það sem er líka svo dásamlegt við þessa auðlind skapandi hugsunar er að samfélelög uppsker í hlutfalli við það sem þau leggja inní greinarnar. Það er því mikilvægt að koma þessum greinum, fyrr en síðar, í sjálfstætt ráðuneyti það mun auka veg listarinnar og sjálfstæði skapandi greina sem atvinnugreinar. Nú horfir til betri tíðar þar sem Hagstofan hefur uppi áform um reglulega skráningu hagvísa. BÍL leggur á það áherslu að sú skráning sé samanburðarhæf við það umhverfi sem við berum okur saman við svo við getum borið okkur saman við nágrannalönd okkar.

Megin atriði: Sérstak ráðuneyti lista og skapandi greina, til að auka og samkeppnisfærni íslands í framtíð og breyttum heimi.

Fagnaðarefni

Í núverandi frumvarpi og stjórnarsáttmála ríkisstjórnar eru nokkur atriði sem ber að fagna og hafa verið baráttumál listamanna í þó nokkurn tíma. Fyrst er að telja stofnun barnamenningarsjóð. Þetta er gríðarlega mikill áfangi og ber BÍL þá von í brjósti framkvæmdin miði að því að hér sé um framtíðar fyrirkomulag að ræða og ekki verði tjaldað til einnar nætur. Fyrir er ákaflega vel heppnað verkefni “List fyrir alla”. Sem hefur virkað griðarlega vel en liðið fyrir fjármagnsskort. Með þá reynslu og aukið fjármagn getum við byggt upp öflugan barnamenningarsjóð til framtíðar. Það er mjög mikilvægt að vel takist til og við þurfum ekki að fara í annað átak til að efla barnamenningu eftir nokkur ár, heldur að við náum að að byggja upp til framtíðar og þessi sjóður verði einn af grunnstoðum menningarstarfs til framtíðar.

Bókafrumvarpið er önnur aðgerð í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og í greinagerð með því frumvarpi stendur “Markmið þessa frumvarps er að efla bókaútgáfu vegna mikilvægis  hennar í  verndun og styrkingu íslenskunnar” BÍL tekur undir hvert orð sem lítur að áhyggjum af þróunn íslenskunnar og mögulegra ógna sem steðja að okkar litla en verðmæta málsamfélagi. Bandalagið fagnar því allri viðleitni til að létta undir með útgáfu íslenskra bókmennta.

BÍL vill þó árétta að það verður ekki tekist á við hina alvarlegu stöðu í okkar litla og viðkvæma málsamfélagi nema með verulegri leiðréttingu á aðstöðu og kjörum skálda, rithöfunda, fræðimanna, þýðenda og allra þeirra sem vinna með tungumálið. Möguleikar íslenskunnar til að lifa af í heimi, þar sem landamæri menningar eru sífellt að verða óljósari, felast í því að eiga lifandi málsamfélag. Styrkleikar tungumálsins felst í fjölbreytileika þess og þeim mannauði sem helgar sig skáldskap og því að halda tungumálinu lifandi. Fólkið sem segir okkur sögurnar, skráir samtímann með nákvæmlega sömu verkfærum og forfeður okkar. Það eru nokkur vonbryggði að sjá ekki í frumvarpinu viðleitni til að höfundar njóti þess með beinum hætti. Ein tillaga gæti verið á þá leið að endurgreiðslan væri skilyrt með þeim hætti að höfundur ætti rétt á sínum hlut endurgreiðslunar frá útgefanda. Þannig myndi þó allavega einhverjir aurar skila sér til upphafsins. Nýleg kjarakönnun sem RSÍ hefur gert meðal félagsmanna sinna varpar ljósi á mjög alvarlega stöðu kjara, í henni kemur bókstaflega fram að með örfáum undantekningum eru okkar afkastamesstu og fremstu ritöfundar langt frá því að ná lágmarkslaunum. Þetta er veruleiki sem endurspeglast í gegnum allar greinar listarinnar.

Megin atriði: Barnamenningarsjóður er mikilvægur áfangi en ekki má tjalda til einnar nætur. Sama á við um bókafrumvarpið, en kjörum þeirra sem skrifa bækurnar eru ekki tryggð betri afkoma með því.

Starfslauna- og verkefnasjóðir

Grunnurinn, frumsköpun og fyrsti áfanginn í listsköpun í landinu á sér stað í verkefna og launasjóðum listamanna. Starfslaun listamanna eru grundvölluð á langri hefð sem rekja má aftur til þar skáldalauna frá lokum nítjándu aldar. Umhverfi listamannalauna í dag byggir á lögum frá 1991 og hafa verið óbreytt í grunninn síðan þá. 2009 voru síðustu uppfærslur á lögunum auk þess sem bætt var í og launin færð upp í 1600 mánaðarlaun úr 1200 á árunum 2010 -12. Síðan hafa launin staðið í stað. Það hefur verið baráttumál BÍL að starfslaunin endurspegli launakjör sambærilegra stétta í samfélaginu. Í dag eru þau ákveðin einhliða af ráðuneytinu 377.000 kr. Verktakagreiðsla án allra launaréttinda og skilgreind sem 65% starf. Þessi kjör gera það að verkum að listamenn sem ganga úr launuðum störfum til að helga sig frumsköpun tímabundið afsala sér öllum almennum réttindum launamanna og þeir listamenn sem hafa notið þeirrar gæfu að þiggja starfslaunum í lengri tíma eiga engin réttindi sem sjálfsögð þykja við starfslok. Kjarakönnun RSÍ sem vitnað er í hér að framan sýnir svart á hvítu að staðan í þessum málum er grafalvarleg. Tengsl Starfslauna og verkefnasjóða eru nokkur, þó mismunandi eftir greinum. BÍL hefur hafið stefnumótunarvinnu um næstu skref í þróun þessara sjóða og starfslauna og í samræmi við yfirlýsingar í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar gerum við okkur vonir um að þetta umhverfi fái forgang í stefnumótun í listsköpun í landinu. Fjölga þarf starfslaunum og færa þau til almennra kjara. Í núverandi frumvarpi er hefðbundin 4% hækkun á milli ára en miða við stöðnun frá 2012 þarf mánuðum að fjölga í það minnsta upp í 2000 mánuði til þess eins að halda í horfinu.

Verkefnasjóðirnirn standa allir í stað í þessu fjármálafrumvarpi, en í áætlun sem fylgir fyrir 2020 er merkjanleg hækkun í nokkrum þeirra og berum við þá von í brjósti að það þýði að ríkisstjórnin ætli að efna þau fyrirheit sem liggja fyrir í stjórnarsáttmálanum um eflingu starfslaunasjóða. Efling verkefnasjóða og launasjóða teljum við einhverja bestu aðgerð til að eflingar listsköpunar og skapandi greina. Uppbygging skapandi greina og auðugs listalífs er skógrækt, vilji maður eignast nýtilegan skóg í ófyrirséðri framtíð, hvort sem er til nytja eða yndis, þarf þolinmæði, trú og vinu við að koma græðlingunum í jörð.

Megin atriði: Lang mikilvægasti þáttur í uppbyggingu listgreinanna, starfslaunin og verkefnasjóðir, starfsalun þarf að tengja sambærilegum kjörum á almennum markaði og og fjölga þeim.

Kvikmyndasjóður og listskreytingasjóður

Af sjóðum er tilefni til að nefna sérstaklega Kvikmyndasjóð, Það hefur ekki farið framhjá nokkrum manni að undanfarin ár hefur kvikmyndageirinn verið að uppskera eftir vor sem hefur staðið árum saman. Kvikmyndir og sjónvarpsefni er framleitt sem aldrei fyrr. Hjálpast margt að, aukinn alþjóðlegur áhugi á sjónvarpsefni og kvikmyndum, margra ára frumkvöðlastarf kvikmyndagerðarfólks sem nú uppsker. Það er lag, þetta er augnablikið sem stjórnvöld geta lagst á árar með kvikmyndaumhverfinu og leggja verulega til málaflokksins. Sjónvarps og kvikmyndagerð er alþjóðlegur “bransi” það er fáar greinar sem tala jafn skýrt máli okkar alþjóðlega og kvikmyndir og sjónvarp. Árangur síðustu ára er stórkostlegur flestar myndir sem framleiddar voru á síðasta ári hafa notið alþjólegrar athyggli. Fremstar í flokki, Andið eðlilega og Kona fer í stríð sem hafa rakað til sín verðalunum bæði í Evrópu og Bandaríkjunum. Í árangurssamningi sem gerður var við Kvikmyndamiðstöð 2016-19 er gert ráð fyrir 1.084,7 millj. Framlagið lækkar því samkvæmt fjárlagafrumvarpinu um 10 milljónir. Kvikmyndagerð er líka starfsemi sem er langtíma vinna og krefst þess að það sé stöðugleiki í umhverfinu þessvegna þarf sá sjóður að hafa framtíðarsýn sem stenst svo sjóðurinn geti efnt þær skuldbindingar sem hann stofnar til.

Annnað er alvarlegt atrið er að í fjárlögum kemur hreinlega fram að Myndskreytinfgasjóður falli niður. Myndskreytingasjóður var skorinn við trog í kjölfar hrunsins og hefur aldrei náð vopnum sínum í staðin fyrir að endurreisa hann hefur greinilega verið tekin ákvörðun um að leggja hann af. Það er grafalvarlegt.

Megin efni: Aukinn stöðugleika í starfsemi Kvikmyndasjóðs og í ljósi velgenginnar þyrfti að auka verulega í sjóðinn sérstaklega með tilliti til aukinnar sjónvarpsframleiðslu. Endurreysa Myndskreytingarsjóð.

Íslenski dansflokkurin og Íslenska óperan

Ég nefndi hér í upphafi helstu menningarstofnanir. Íslenska óperan og Íslenski dansflokkurinn hafa ekki sömu stöðu og aðrar menningarstofnanir stjórnsýslulega. Það er nokkuð sérstakt því þessir tveir aðilar hafa þá stöðu í huga þjóðarinnar. Öll skilgreinum við bæði ÍD og ÍÓ sem hluta af grunnstoðum listsköpunar í landinu. En hvorugt starfsemin hefur stöðu í leiklistarlögum sem Þjóðar ópera eða þjóðardansflokkur, líkt og Þjóðleikhúsið og Sinfóníuhljómsveit íslands.

Íslenski dansflokkurinn starfar á grundvelli árangursstjórnunarsamnings frá 2012 og íslenska óperan er sjálfseignarstofnun með samstarfssamning við ríkið. Það er löngu tímabært að þessar tvær stofnanir sem bera nafn þjóðarinnar í nafni sínu fá stöðu við hlið Þjóðleikhúss og Sinfóníuhljómsveitar íslands í lögum um Sviðslistir.

Íslenski dansflokkurinn hefur til margra ára deilt húsi með Borgarleikhúsinu. Fjórir starfsmenn sinna rekstri, listrænn stjórnandi, framkvæmdastjóri, æfingastjóri og markaðsstjóri, fastráðnir dansarar eru 7 ásamt lausráðnum dösnurum í einstök verkefni. Álag á þennan hóp listamanna er langt umfram það sem eðlilegt getur talist, sem helgast af árangri flokksins, sýningarálag er gríðarlegt og árlega hafnar flokkurinn tilboðum um alþjólega samsarf vegna mannekklu og fjármagnsskorts. Sambærilegir hópar erlendis, með svipaða starfsemi eru aldrei minni en 15-20. Aðstaða íslenska dansflokksins í Borgarleikháusinu er enganvegin ásættanleg, allar ákvarðanir og skipulag miðast að þörfum Borgarleikhussins og málmiðlanir gera flokknum erfitt fyrir með allt skipulag, æfingar, tæknivinnu og sýningar. ÍD hefur gríðarlega sterka stöðu í aljóðlegum heimi nútímadansins, að vinna og semja fyrir dansflokkinn er eftirsóknarvert og sýningar flokksins eftirsóttar á alþjóðavísu. Danslistin er ein þeirra greina listarinnar sem er hvað alþjóðlegust og til að halda þeirri stöðu sem dansflokkurinn hefur náð alþjóðlega verðum við að bæta verulega í, þessum árangri hefur flokkurinn náð á eigin verðleikum listfengi dugnaði listamanna og stjórnenda. Nú er það hlutverk ríkisins og fjárveitingavaldsins koma til móts við þann dugnað. Í Fjárlagafrumvarpi lækkar framlag til ÍD á milli ára um 11 milljónir sem er í engu samræmi við árangur ÍD á meðan hækkanir eru að jafnaði um 4% til annara stofnana og samningsaðila. Til þess að ÍD geti haldi stöðu sinni sem alþjóðlegur dansflokkur og verið það flaggskip danslistar sem við viljum, þarf að bæta í framlag til flokksins, varlega áætlað 250 millj, byrja strax að undirbúa uppbyggingu sérhæfðs danshúss og skilgreina ÍD sem eign íslensku þjóðarinnar.

Íslenska óperan er á sínu 40 starfsári í ár. Saga ÍÓ er kraftaverkasaga frumkvöðla og eldhuga sem byggðu upp íslensku óperuna við þröngan kost. ÍÓ fékk einn stærsta skellinn við efnahgshrunið og hefur aldrei náð að komast á sama stað hvað varðar fjárveitingu frá ríki síðan, ÍÓ lagði húsnæði sitt í Reykjavík inn í Hörpuna á sínum tíma og hefur síðan þá starfað þar. Að starfa í Hörpunni hefur ótvíræða kosti en Harpan er ekki óperuhús ÍÓ þarf að miðla málum í mörgu listrænt til að það gangi upp, auk allra þeirra praktisku þátta sem sambúðin með öðrum listviðburðum í húsinu skapar. Vera ÍÓ og samstarf hennar við Sinfóníuhljómsveit Íslands er einn þeirra þátta sem fær þetta til að ganga upp. Þessar tvær stofnanir eru líka hin stóru andlit Hörpunnar og bera uppi stærstu og metnaðrfyllstu viðburði þessa glæsilega húss. Því er það löngu tímabært að Íslenska óperan fái stöðu sem Þjóðarópera við hlið Þjóðleikhúss og Sinfóníuhljómsveitar íslands, það væri bragur á því og viðurkenning á starfi frumkvölana á afmælisári. Einn miklvægasti þáttur í skipulagi og rekstri jafn stórra verkefna eins og Óperu er stöðugleiki og framtíðarsýn. Þess vegna eru þessir samningar til skamms tíma í senn enganveginn boðlegir, en það leysist með viðurkenningu og stofnun Þjóðaróperu.

Megin efni: Íslenska óperan og Íslenski dansflokkurinn fái stöðu sem stofnanir við hlið Listasafns ísland, Sinfóníuhljómsveitar íslands og Þjóðleikhúss

Harpan

Og Harpan þetta glæsilega hús sem hýsir okkar glæsilegustu tónlistarviðburði og hefur sannað tilverurétt sinn sem andlit Reykjavíkurborgar og í auknum ferðamannastraumi, er einn helsti viðkomustaður allar ferðamanna. En tilgangur byggingarinnar er fyrst og fremst tónlistarhús. Ef húsinu tekst ekki að halda faglegri stöðu sinni tónlistarhúss er trúverðugleika þess viðbrugðið. verðmætin felast í því að Húsið sé vetvangur viðburða sem hæfir því. Í dag er kostnaðurinn við viðburði svo mikill að metnaðarfullir listviðburðir verða að leita annara kosta en standa fyrir sínum viðburðum í Hörpunni. Bæði Airwaves og Myrkir músikdagar eru farnir úr húsinu. Þrátt fyrir betri rekstur bæði Óperunnar og Sinfóníunnar er húsaleigu kostnaður of stór hluti rekstrarins. BÍL telur mikilvægt að sem fyrst verði fundin leið til að greina á milli rekstur hússins og starfseminnar, annars getur þetta til lengri tíma haft alvarlegar afleiðingar í för með sér.

Megin efni: Hörpunni verði fundinn rekstarlegur grundvöllur svo tónlistar og menningarstarfsemi hússins fái að blómstra,

 Lokaorð

Nú er fjárlagafrumvarpið fyrir þetta ár á lokametrunum en BÍL leggur á það áherslu að samtalið við fjárveitngarvaldið sé lifandi og lýsir yfir áhuga til að mæta fyir nefndina hvenær sem er til að ræða framtíðar skipan fjármála Menningar og listgeirans. Eins og fram kemur framar í þessari greinagerð er það skoðun okkar að framtíðar skipan í menningarstjórnun sé lykillinn að velsæld í landinu. Ekki bara eykur það samkeppnishæfni samfélaga að búa yfir menningarlegum fjölbreytileika, heldur eykur það lífsgæði, dýpkar skilning og innsæi.

Með kveðju

Fyrir hönd stjórnar – Bandalgs Íslanskra listamanna.

Erling Jóhannesson – Forseti.

Page 1 of 2812345...1020...Last »