Fréttir

Listirnar og lög um opinber fjármál

Kolbrún Halldórsdóttir forseti BÍL ritar grein í nýjasta hefti tímarits SÍM – STARA 2. tbl. 2017:

Nú eru liðnir rúmir 20 mánuðir síðan lög nr. 123/2015 um opinber fjármál voru samþykkt á Alþingi. Lögin breyta í grundvallaratriðum framsetningu fjáragafrumvarpsins og því sjónarmiði verður lýst í þessari grein að breytingin geri almenningi og ýmsum hagsmunaaðilum mun erfiðara fyrir við að kynna sér það sem liggur að baki fjárlögum ríkisins en var í tíð eldri laga um ríkisfjármál. Það stríðir gegn einu af yfirlýstum markmiðum laganna, sem er að tryggja virkt eftirlit með stjórn og ráðstöfun opinbers fjár.

Bandalag íslenskra listamanna hefur það hlutverk að gæta hagsmuna listamanna og hefur í því augnamiði sérhæft sig í að skoða fjárlög íslenska ríkisins m.t.t. framlaga til lista og menningar. Í því sambandi hefur BÍL átt árleg samskipti bæði við fjárlaganefnd Alþingis og við framkvæmdavaldið um mikilvægi þess að opinber framlög til list- og menningartengdra stofnana, sjóða og verkefna séu með þeim hætti að áform um eflingu lista og menningar gangi eftir. Umsagnir BÍL til fjárlaganefndar má finna á heimasíðu BÍL.

Áform um öfluga list- og menningartengda starfsemi eru ekki einasta hagsmunamál listamanna og félaga þeirra, heldur koma þau skýrt  fram í menningarstefnu sem Alþingi samþykkti 2013. Það atriði stefnunnar sem BÍL leggur mesta áherslu á varðar mikilvægi fjölbreytts listalífs og frumkvæðis á vettvangi listsköpunar. Til að þessir eiginleikar sköpunar fái notið sín í raun þurfa fjárframlög ríkisins til list- og menningarstofnana að endurspegla áformin, en ekki síður þarf að sinna af afli starfsemi utan stofnana, sem fjármögnuð er að stórum hluta gegnum opinbera sjóði og skilgreind verkefni.

Hvort tveggja á heima í fjárlögum íslenska ríkisins; framlög til stofnana, sem byggja framboð sitt á listviðburðum á framlagi listamana, og framlög til list- og meningartengdra sjóða þar sem listamenn sækja um starfslaun eða framlög til tilgreindra verkefna. Flestir sjóðirnir eru lögbundnir, t.d. starfslaunasjóðir listamanna, myndlistarsjóður, tónlistarsjóður, kvikmyndasjóður, bókasafnssjóður höfunda o.fl. Kerfi þetta er sambærilegt við það sem þekkist í nágrannalöndum okkar og ekkert alvarlegt að athuga við uppbyggingu þess eða hugmyndafræði, hins vegar hefur kerfinu verið haldið í spennitreyju takmarkaðra fjárframlaga allt of lengi.

Því hefur verið haldið fram af ábyrgum aðilum í stjórnkerfinu að framlög til lista og menningar hafi verið skorin um a.m.k. 20% eftir hrunið 2009 og hagsmunaaðilar innan listgreinanna hafa haldið því fram að niðurskurðurinn hafi ekki enn verið bættur nema að litlu leyti. Því sjónarmiði hefur ekki verði andmælt af stjórnvöldum. Að vísu má halda því fram að erfitt sé að afla upplýsinga um tölfræði lista og menningar þar sem henni er illa sinnt af opinberum aðilum á borð við stjórnarráðið og Hagstofu Íslands. Þar er gríðarlegt verk að vinna sem stjórnvöld og listamenn eru sammála um án þess að það hafi skilað sér í nægilega afgerandi aðgerðum stjórnvalda eða að fjárframlög hafi fylgt þeim vilja til úrbóta sem stjórnvöld hafa þó látið í veðri vaka.

Nýju lögin um opinber fjármál tóku gildi 1. janúar 2016 og þó markmiðið með þeim sé bætt stefnumótun til lengri tíma og tímasett töluleg markmið í fjármálum hins opinbera og efnahagsmálum almennt, þá hefur ekki tekist sérlega vel til með framsetningu þess hluta fjármálaáætlunar eða frumvarps til fjárlaga sem lítur að listum og menningu. Í fyrsta lagi eru áformin um eflingu lista og menningar, sem sett eru fram í fjármálaáætlun 2018 – 2022, ekki fjármögnuð að neinu marki í frumvarpi til fjárlaga 2018 auk þess sem upplýsingar um upphæðir til smærri stofnana, sjóða og tilgreindra verkefna,  sem fram koma í fylgiriti með fjárlagafrumvarpinu eru svo gloppóttar að furðu sætir. Þegar rennt er yfir yfirlitin í fylgiritinu virðist sem í tilfelli lista og menningar séu þau gloppóttari en í öðrum málaflokkum. Í öllu falli þá gagnast engan veginn þeim hagsmunaaðilum sem vilja veita stjórnvöldum hið virka eftirlit, sem skrifað er inn í lög um opinber fjármál.

Breytingarnar sem nýju lögin um opinber fjármál hafa í för með sér snerta Alþingi, ráðuneyti, stofnanir og almenning, og eru breytingarnar svo umfangsmiklar að líklegt er að þær þurfi nokkurn aðlögunartíma, en það er óásættanlegt að grundvallarupplýsingar um þennan brotakennda og viðkvæma málaflokk  listir og menning skuli ekki betur framsett en raun ber vitni. Það hlýtur að vera krafa hagsmunafla listamanna að úr þessu verði bætt á næstu vikum og hefur BÍL þegar sent erindi til mennta- og menningarmálaráðuneytisins þar sem óskað er upplýsinga um sundurliðun, sem ætti að vera til staðar í fylgiriti með fjárlagafrumvarpinu en er þar ekki. Þessi skilaboð eru einnig ætluð fjármála- og efnahagsráðuneytinu sem hefur haft yfirumsjón með innleiðingu laganna og lýsir því yfir í texta fjárlagafrumvarps 2018 (bls. 80) hversu víðtækt samráð þurfi að hafa við innleiðingu laganna um opinber fjármál ef vel eigi að takast. Bandalag íslenskra listamanna skorast ekki undan þeirri áskorun, við svörum erindum á netfanginu bil@bil.is

 

Starfsumhverfi listamanna í brennidepli

Kolbrún Halldórsdóttir, forseti Bandalags íslenskra listamanna, skrifar í KJARNANN þar sem hún hvetur stjórnmálamenn til að opna huga sinn fyrir mikilvægi listanna í samfélaginu og viðurkenna þær sem burðarstoðir í kraftmiklu og fjölbreyttu atvinnulífi um land allt.

Bandalag íslenskra listamanna er vettvangur sameiginlegra hagsmuna fagfélaga listafólks og hefur bandalagið átt í áralöngu samtali við stjórnvöld um þá hagsmuni. Í aðdraganda kosninga til Alþingis leggur stjórn BÍL sig eftir því að hitta forystufólk stjórnmálaflokkanna til að ræða helstu hagsmunamál listamanna og í síðustu viku fundaði stjórnin með fulltrúum þeirra flokka sem bjóða fram til þings á landsvísu, að undanskildum Miðflokknum og Flokki fólksins, sem ekki sendu fulltrúa til fundarins.

Í ljósi þess hve stutt er frá síðustu kosningum til Alþingis þá hafa málefnin sem listafólk óskar að ræða við stjórnmálamenn ekki breyst mikið frá samráðsfundum BÍL og frambjóðenda haustið 2016, enda komust málefnin sem þá brunnu á listamönnum hvergi á blað hjá fráfarandi ríkisstjórn. Til marks um það er stefnuyfirlýsinging þar sem talsverð áhersla var lögð á málefni tengd „skapandi greinum“ en ljóst af orðalagi og samhenginu að listirnar voru hvergi sjáanlegar í því mengi.

Málin sem stjórn BÍL leggur mesta áherslu á fyrir þessar kosningar eru eftirfarandi:
–  BÍL telur tímabært að stofna sjálfstætt ráðuneyti lista og menningar og ef það nær ekki fram að ganga þá er óhjákvæmilegt að setja á stofn formlegan samráðsvettvang þeirra fimm ráðuneyta sem með núverandi skiptingu stjórnarmálefna fara með mál tengd listum og menningu. Slíkur vettvangur þyrfti að starfa samkvæmt vel skilgreindri áætlun með mælanlegum markmiðum og tímasettum aðgerðum.
–  Þá telur BÍL nauðsynlegt að efna til formlegs samstarfs um stefnumótun í málefnum lista og menningar til 2022, en stjórn BÍL hefur unnið sóknaráætlun sem gæti orðið góður grunnur að því starfi. Þar er mælt fyrir um aukna áherslu á list- og menningartengt starf og forgangsröðun í þágu stofnana, sjóða og einstakra verkefna á listasviðinu. Í núgildandi fjármálaáætlun 2018 – 2022 virðist sem blása eigi til slíkrar sóknar en þegar grannt er skoðað þá er sáralítið að marka þau áform, þar sem þeim fylgir ekkert fjármagn auk þess sem þau eru sett fram án alls samráðs við geirann.
–  Loks leggur BÍL áherslu á baráttumál listamanna, bæði höfunda og flytjenda, að skatthlutfall vegna tekna af höfunda- og rétthafagreiðslum verði hið sama og vegna annarra eignatekna t.d. fjármagnstekna, enda er höfundaréttur eignarréttur og því um sambærilegar greiðslur að ræða.

Fundarmenn sýndu þessum áherslum BÍL skilning og töldu samtalið af hinu góða, án þess að miklu væri lofað. Reyndar má segja að allir hafi þeir tekið undir mikilvægi þess að færa skattlagningu tekna af höfundagreiðslum til þess horfs sem BÍL leggur til. Einnig virtust menn sammála um nauðsyn þess að skýra merkingu hugtaksins „skapandi greinar“ enda ekki nægilega góður bragur á því að það nái einungis yfir greinar sem geta orðið andlag vörusölu eða sölu á þjónustu t.d. í hugverka- og þekkingariðnaði eða hugbúnaðar- og tæknigreinum, eins og raunin er í stefnuyfirlýsingu fráfarandi ríkisstjórnar, en þar eru listirnar bara nefndar á einum stað í langri upptalningu í kaflanum um menntamál.

Fyrir þessar kosningar hvetur listafólk stjórnmálamenn til að opna huga sinn fyrir mikilvægi listanna í samfélaginu og viðurkenna þær sem burðarstoðir í kraftmiklu og fjölbreyttu atvinnulífi um land allt. Bandalag íslenskra listamanna er tilbúið í samstarf við stjórnvöld um átak í starfsumhverfi listafólks, sem leitt geti til þess að listum og menningu verði bættur sá niðurskurður sem varð á opinberum framlögum til geirans eftir hrun og blásið verði til sóknar í þágu lista og menningar á öllum sviðum.

 

Lifað af listinni – Höfundaréttarstefna – Til hvers…?

BÍL heldur áfram að fjalla um höfundaréttarmálefni og hefur nú blásið til málþings undir yfirskriftinni Lifað af listinni. Málþingið er haldið í samstarfi við samstarfshóp höfundaréttarsamtaka og fjallar um nauðsyn þess að móta stefnu í málefnum höfundaréttar, á sama hátt og mótuð hefur verið stefna í málefnum hugverkaréttar, en hún leit dagsins ljós um mitt ár 2016. Málþingið er hið þriðja í röð funda um málefni tengd höfundarétti, sem BÍL og samstarfshópurinn skipuleggja. Nú er spurt: Höfundaréttarstefna – Til hvers…? Málþingið verður haldið í Norræna húsinu 22. september nk.  Dagskráin verður sem hér segir:

Kl. 13:00    Setning og inngangserindi
Rán Tryggvadóttir formaður höfundaréttarnefndar

Kl. 13:20    Hugverkastefna á sviði iðnaðar 2016
Brynhildur Pálmarsdóttir lögfræðingur í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti

Kl. 13.40     Höfundaréttarstefna – Markmið og leiðir
Kolbrún Halldórsdóttir forseti Bandalags íslenskra listamanna

Kl. 13.50     Kaffihlé

Kl. 14:10     Vinnuhópar; unnið verður á borðum og skiptast þátttakendur í  grófum dráttum eftir listgreinum

Kl. 14.50     Niðurstaða vinnuhópa kynnt

Kl. 15:15     Hringborðsumræður; viðbrögð við niðurstöðum hópanna.
Þátttakendur: Jón Vilberg Guðjónsson skrifstofustjóri í mennta- og menningarmálaráðuneyti, Guðrún Björk Bjarnadóttir framkvæmdastjóri STEFs og Brynhildur Pálmarsdóttir ásamt Vilhjálmi Árnasyni og Andrési Inga Jónssyni þingmönnum frá allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis.

Kl. 16:00     Þingslit

Fundarstjóri verður Rán Tryggvadóttir

BIL hittir ráðherra iðnaðar, nýsköpunar og ferðamála

Samráðsfundur 30. ágúst – Minnisblað
BÍL fagnar áherslu ríkisstjórnarinnar á uppbyggingu innviða samfélagsins m.a. í þágu kraftmikils atvinnulífs um land allt, en vekur jafnframt athygli á því að orðið „listir“ kemur einungis einu sinn fyrir í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, í langri upptalningu í kaflanum um menntamál. Augljós er áherslan á það sem kallað er „skapandi greinar“, en þegar rýnt er í textann virðist sú áhersla og áhersla á nýsköpun einungis eiga við tækni- og hugbúnaðargreinar (farskipta-, tölvu-, upplýsinga- og þjónustufyrirtæki), sem framleiða eitthvað sem getur orðið andlag vörusölu eða þjónustu og þannig orðið til að bæta samkeppnishæfni Íslands. Listirnar lúta öðrum lögmálum og virðast því ekki tilheyra menginu „skapandi greinar“. En í samræmi við forsetaúrskurð um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta hefur stjórn BÍL nú óskað eftir fundi með ráðherra skapandi greina og ritar minnisblað þetta í aðdraganda fundarins.

Sjálfstætt menningarmálaráðuneyti
Eins og málum er fyrir komið í stjórnarráðinu nú þá heyra málefni lista og menningar undir fjögur ráðuneyti auk fjármálaráðuneytis. Undir ráðherra ferðamála, iðnaðar og nýsköpunar heyra almenn starfsskilyrði og stuðningsumhverfi atvinnulífsins, þ.á.m. stuðningur ríkisins við rannsóknir, þróunarstarf og nýsköpun í atvinnugreinunum, málefni hönnunar og handiðnaðar, hugverkaréttindi og tilteknir þættir tónlistar og kvikmyndagerðar, auk skapandi greina í þágu atvinnuþróunar. Undir sveitarstjórnarráðherra heyrir fjármögnun verkefna á vettvangi lista og menningar utan höfuðborgarinnar og uppbygging starfa í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og sóknaráætlanir landshlutanna. Undir utanríkisráðherra heyrir kynning á íslenskri list og menningu erlendis og menningarsamstarf sendiráða Íslands. Annað tengt listunum, sem er auðvitað stærsti hlutinn, heyrir undir mennta- og menningarmálaráðherra, sem jafnframt er ráðherra norrænnar samvinnu þ.m.t. menningarsamstarfs Norðurlandanna. Það er mat stjórnar BÍL að jafn viðkvæmur málaflokkur og listirnar þoli illa svo dreifða stjórnsýslu enda nánast ógerningur að koma á virku samtali milli ólíkra ráðuneyta um hagsmuni listgreinanna. BÍL telur nauðsynlegt að skoða kosti þess að stofna sjálfstætt ráðuneyti lista og menningar, sambærilegt þeim sem við þekkjum á hinum Norðurlöndunum, slík ráðstöfun sé til þess fallin að styrkja stjórnsýslu lista og skapandi greina og um leið efla málaflokkinn í heild.

Menningarstefna
Alþingi samþykkti fyrstu opinberu menningarstefnuna í mars 2013. BÍL hefur lýst stuðningi við stefnuna, en stjórnvöldum hefur ekki lánast að semja aðgerðaáætlun á grundvelli hennar, svo erfiðlega hefur gengið að innleiða hana. Ekki tókst síðustu ríkisstjórn að blása til þeirrar sóknar í listum og skapandi greinum, sem þó var áformuð skv. stjórnarsáttmála hennar. Í febrúar 2015 kynnti BÍL stjórnvöldum tillögu sína að sóknaráætlun, sem hlaut því miður ekki hljómgrunn. BÍL hefur ýmislegt fram að færa til að tryggja framgang áformanna sem tíunduð eru í menningarstefnunni, t.d. reynsluna af stefnumótunarvinnu hjá menningar- og ferðamálasviði Reykjavíkur, og vill gjarnan taka þátt í slíkri vinnu með stjórnvöldum.
Menningarstefnan geymir m.a. ákvæði um bætt starfsumhverfi sjálfstætt starfandi listamanna á sviði skattamála, almannatrygginga og sjúkratrygginga, en ekkert hefur hreyfst í þeim efnum þau rúm fjögur ár sem liðin eru frá samþykkt hennar. Ekki hefur heldur náðst árangur í áformum um listrannsóknir, sem sést best á því að í nýútgefinni stefnu Vísinda- og tækniráðs 2017 – 2019 eru listir einungis nefndar einu sinni á nafn og það í inngangi stefnunnar. Þá má nefna að Listaháskóli Íslands hefur enn ekki hlotið skilning stjórnvalda á þörfinni fyrir aukin framlög til listrannsókna. Allt þetta skiptir máli þegar stuðningur við nýsköpun, rannsóknir og þróun er til umfjöllunar.

Fjármálaáætlun 2018 – 2022
Í nýrri fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar 2018 – 2022 eru uppi áform um eflingu málaflokksins listir og menning, en upphæðirnar sem ætlaðar eru til þess uppbyggingarstarfs eru ekki í neinu samræmi við fjárþörf stofnana og annarra sem bera uppi starfið í geiranum. Í áætluninni er einnig gert ráð fyrir eflingu nýsköpunar og rannsóknarstarfs undir hatti Vísinda- og tækniráðs og Nýsköpunarmiðstöðvar. BÍL tekur heilshugar undir áformin, en lýsir yfir áhyggjum af því hversu óraunsæ þau virðast út frá fjárhagslegu sjónarmiði, a.m.k. þau sem tíunduð eru undir yfirskriftinni „listir og menning“. BÍL lýsir yfir áhuga á að taka þátt í vinnu við að semja aðgerðaáætlun í málefnum lista og menningar á grunni þess vilja ríkisstjórnarinnar sem birtist í fjármálaáætlun og hefur þeim  vilja verið komið á framfæri við mennta- og menningarmálaráðherra, en líklegt er að atbeina fleiri ráðherra þurfi til að slík vinna skili tilætluðum árangri.

Tölfræði lista og skapandi greina
Nú eru bráðum sjö ár síðan stjórnvöld birtu skýrslu um hagræn áhrif skapandi greina (des. 2010). Talsvert vantaði uppá að sú skýrsla veitti fullnægjandi upplýsingar og þá strax voru gefin fyrirheit um áframhaldandi þróun slíkrar kortlagningar, sem því miður hafa ekki gengið eftir. Engu að síður settu stjórnvöld í framhaldinu á laggirnar starfshóp sem fékk það verkefni að greina stöðu lista og skapandi greina og koma með tillögur um aðgerðir sem hægt væri að byggja á framtíðasýn fyrir greinarnar. Hópurinn skilaði skýrslunni „Skapandi greinar – Sýn til framtíðar“ í september 2012, þar sem meðal annars voru tillögur um skilgreiningar og skráningu talnaefnis um greinarnar, en engar af tillögum starfshópsins hvað þetta varðar hafa náð fram að ganga. Þó gekkst mennta- og menningarmálaráðuneytið fyrir ráðstefnu um menningartölfræði haustið 2015, Menningarlandið 2015, þar sem unnið var með tillögur að skráningu talnaefnis um greinarnar en skýrsla ráðstefnunnar hefur aldrei verið birt með formlegum hætti og ekkert gert með niðurstöður vinnunnar.
Samstarfsráðherrar Norðurlandanna samþykktu 2014 að sameina krafta sína við að safna upplýsingum um tölfræði norrænna menningarmála. Sænskri stofnun Myndigheden for kulturanalys var falið verkefnið, en þrátt fyrir eftirgrennslan hefur BÍL ekki tekist að fá upplýsingar um hvar það starf er á vegi statt, en ljóst er að Ísland er mikill eftirbátur nágrannalandanna í skráningu menningartölfræði. Það sýna nýlegar skýrslur (norsk og sænsk) um störf listamanna og starfsskilyrði.

Endurgreiðslur framleiðslukostnaðar
Nú er komin nokkur reynsla á lögin um tímabundnar endurgreiðslur hluta framleiðslukostnaðar vegna kvikmyndagerðar og á þeirri reynslu m.a. byggja sambærileg lög um tímabundnar endurgreiðslur vegna hljóðritunar tónlistar. BÍL hefur stutt framgang beggja lagasetninganna, en bendir jafnframt á þá þróun sem er að verða í nágrannalöndum okkar þar sem hlutfall endurgreiðslu hefur farið hækkandi á undanförnum árum. Það er mat BÍL að mikilvægt sé að gera rannsókn á því hvernig þessi lög nýtast innlendri framleiðslu og hver skiptingin er milli innlendra og erlendra verkefna, einnig hver skiptingin er milli ólíkra tegunda efnis. Slík greining gæti verið undanfari endurskoðunar laganna hvað varðar hækkað endurgreiðsluhlutfall.

Störf listamanna utan höfuðborgar
BÍL hefur reynt að vekja athygli stjórnvalda á því hversu misráðið það var að sameina menningarsamninga ríkisins og landshlutasamtaka sveitarfélaga vaxtasamningum, eins og gert var 2015. Við þessa ráðstöfun voru störf menningarfulltrúa landshlutasamtakanna lögð niður og úthlutun fjármuna til menningartengdra verkefna var drepið á dreif. Í skýrslu starfshóps byggðastofnunar um sóknaráætlanirnar frá 2015 kemur fram að skráningu verkefna og tölfræði sá ábótavant, t.d. sé líklegt að fjöldi verkefna, bæði umsókna og styrkja, sem flokkast sem „menningarstarfsemi“ séu í raun ferðaþjónustuverkefni. Þetta telur BÍL öfugþróun og telur að endurvekja beri menningarsamningana og skipa á ný í störf menningarfulltrúa á landsbyggðinni, slíkt sé forsenda þess að hið fjölbreytta atvinnulíf, sem ríkisstjórnin stefnir að um land allt, verði að veruleika.

Málþing um atvinnutækifæri listamanna utan höfuðborgarinnar

 

 

 

 

 

Leiklistarhátíðin ACT ALONE og Bandalag íslenskra listamanna  halda málþing um atvinnutækifæri listamanna utan höfuðborgarinnar á Suðureyri við Súgandafjörð  föstudag 11. águst 2017, kl. 16:00 – 18:00 

Þegar fjallað er um atvinnulífið í opinberum skýrslum eða rannsóknum félagsvísindanna koma oftar en ekki í ljós veikleikar sem flestir virðast sammála um að þurfi að lagfæra. Þar er áberandi einhæfni atvinnulífsins, sérstaklega á dreifbýlli svæðum, og lögð áhersla á mikilvægi þess að aukið verði við fjölbreytnina, enda almennt talið að kraftmikið og fjölbreytt atvinnulíf sé grundvöllur þess að ungt fólk vilji setjast að á landsbyggðinni.

En viðleitni stjórnvalda til að hafa áhrif á kraftinn og fjölbreytnina í atvinnulífinu hefur ekki skilað ásættanlegum árangri fram til þessa. Ýmsar leiðir til úrbóta hafa verið kannaðar og undanfarið hefur mátt greina sameiginlegar áherslur stjórnvalda, bæði ríkis og sveitarfélaga, þar sem horft hefur verið til möguleika nýsköpunar, rannsókna og þróunar. Í því sambandi er oftar en ekki vísað til þess geira atvinnulífsins sem kallaður hefur verið SKAPANDI GREINAR. Listamenn hafa staldrað við framsetningu stjórnvalda á hugmyndum um eflingu SKAPANDI GREINA og telja óljóst hvort LISTIRNAR tilheyri því mengi sem þar er vísað er til. En í öllu falli blasir það við að kraftmikið og fjölbreytt atvinnulíf er sameiginlegt viðfangsefni stjórnvalda og atvinnulífsins og í ljósi þess að listamenn bera uppi hluta þess geira sem telst til SKAPANDI GREINA hafa Bandalag íslenskra listamanna og leiklistarhátíðin ACT ALONE ákveðið að efna til málþings þar sem horft verður til listgreinanna sem burðarstoða í fjölbreyttu atvinnulífi og skoðaðir möguleikar listamanna til að starfa á atvinnugrundvelli utan höfuðborgarsvæðisins.

Frummælendur á málþinginu verða
Jón Páll Eyjólfsson leikhússtjóri hjá Leikfélagi Akureyrar,
Karna Sigurðardóttir forstöðumaður​ Menningarstofu Fjarðabyggðar og
Einar Þór Gunnlaugsson leikstjóri.
Auk þeirra verða þátttakendur í pallborðsumræðum
Teitur Björn Einarsson allþingismaður og
Elfar Logi Hannesson leikari og stjórnandi hátíðarinnar Act Alone.
Bæjarstjóri Ísafjarðarbæjar Gísli H. Halldórsson setur þingið og fundarstjóri er
Kolbrún Halldórsdóttir, forseti Bandalags íslenskra listamanna.

BÍL hittir fjármálaráðherra

Stjórn BÍL átti fund með fjármálaráðerra í dag um málefni lista og menningar. Til grundvallar umræðunni lá minnisblað frá stjórn BÍL: 

Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna er lögð áhersla á að byggja upp innviði samfélagsins; samgöngur, heilbrigðis- og menntakerfi, kraftmikið og samkeppnishæft atvinnulíf fyrir íbúa um land allt.  Í mörgu tilliti geta listirnar lagt lið í þeirri uppbyggingu, eins og fram kemur á einum stað í yfirlýsingunni, þar sem segir að þekking, menning, listir, nýsköpun og vísindi skipti sköpum við uppbyggingu atvinnulífs og eflingu lífsgæða. En þetta er eini staðurinn í yfirlýsingunni þar sem listir eru nefndar á nafn. Hins vegar er nokkuð víða fjallað um „skapandi greinar“ en af samhengi textans að ráða virðast listirnar ekki tilheyra því mengi. Samhengið er ævinlega tengt verðmætasköpun og þróun í nýsköpun og hugvitsgreinum. BÍL leggur til við ríkisstjórnina að frekar verði hugað að listunum og hlut þeirra í innviðauppbyggingu komandi missira og lýsir yfir áhuga á að koma að því starfi.

Fjármálaáætlun 2018 – 2022
Í nýrri fjármálaáætlun 2018 – 2022 eru uppi áform um eflingu málaflokksins listir og menning, en upphæðirnar sem ætlaðar eru til þess uppbyggingarstarfs eru ekki í neinu samræmi við fjárþörf stofnana og annarra sem bera uppi starfið í geiranum. BÍL tekur heilshugar undir áformin, en lýsir yfir áhyggjum af því hversu óraunsæ þau virðast út frá fjárhagslegu sjónarmiði. Áformin ganga út á að

– auðvelda öllum landsmönnum, konum og körlum, að njóta menningar og lista
– jafna og bæta aðstöðu til menningar- og listastarfsemi í landinu
– efla stöðu íslenskrar tungu í samfélaginu með viðeigandi hætti á grundvelli íslenskrar málstefnu
– stuðla að því að íslensk tunga verði notuð á öllum sviðum íslensks samfélags með sérstakri áherslu á máltækniverkefni og í listum og menningarstarfi
– endurskoða stofnana- og stuðningskerfi ríkisins í málefnum menningar og lista
– einfalda stjórnsýslu og efla þjónustu safna, menningarstofnana, miðstöðva listgreina og sjóða á málefnasviðinu og búa þeim hagstæð skilyrði til að sinna verkefnum sínum svo landsmenn og gestir eigi óháð búsetu aðgang að öflugu menningar- og listalífi sem byggir á menningarlegri fjölbreytni
– stuðla enn frekar að því að efla og jafna tækifæri til nýsköpunar innan allra sjóða sem veita styrki til verkefna á sviði menningar og lista, einkum með aðgengi ungs listafólks í huga
– lögð er áhersla á að nýsköpun á sviði menningar og lista búi við hagstæð fjárhagsleg skilyrði og eigi möguleika á að ná til almenning
– greina stöðu og þörf menningarstofnana fyrir húsnæði og búnað og gera áætlun um uppbyggingu
– útfæra og hrinda í framkvæmd ánægjuvog, könnun á nýtingu þeirrar þjónustu sem sótt er til menningarstofnana
– bjóða upp á listviðburði í grunnskólum sem og í menningarhúsum víða um land
– skilgreina árangursvísa og setja viðmið í samráði við hagsmunaaðila
– skapa betri skilyrði fyrir fjölbreytni, nýsköpun og frumkvæði í íslenskum listum og menningu. Umgjörð stuðnings við menningu og listir verður einfölduð með sameiningu og samhæfingu sjóða og stuðningskerfa. Stuðningsumhverfi listafólks verði eins gott og kostur er. Tækifæri til nýsköpunar innan allra listgreina verða jöfnuð og efld með mótun stefnu um skiptingu framlaga til launa- og verkefnasjóða og slíkri stefnu hrint í framkvæmd. Í henni verði staða ungs listafólks, kvenna og karla, í stoðkerfi listanna skoðuð sérstaklega
– efla íslenska kvikmyndagerð og kvikmyndamenningu. Stuðlað verður að því að konur og karlar fái jöfn tækifæri á sviði kvikmyndagerðar. Um stuðning við kvikmyndagerð er m.a. vísað til markmiðs um innlenda dagskrárgerð og framboð af íslensku barna- og menningarefni í málaflokknum fjölmiðlun.

Listi þessi er í ágætum samhljómi við menningarstefnu sem Alþingi samþykkti 2013 og þ.a.l. góður grunnur fyrir aðgerðaáætlun þeirrar stefnu, en slík áætlun hefur aldrei verið unnin. BÍL lýsir yfir áhuga á að taka þátt í vinnu við að semja aðgerðaáætlun til 2022 á grunni þessa vilja ríkisstjórnarinnar.  Þeim vilja hefur verið komið á framfæri við mennta- og menningarmálaráðherra.

Skattlagning höfundagreiðslna
Tæp 20 ár eru síðan BÍL sendi stjórnvöldum fyrst bænaskjal um breytingar á skattlagningu höfundagreiðslna, sem miðuðu við að slíkar greiðslur fengju sambærilega skattalega meðferð og fjármagnstekjur, enda um sambærilegar greiðslur að ræða. Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna er áhersla lögð á sanngjarnt skattaumhverfi og í stefnuskrá flokks fjármálaráðherra er þetta atriði sérstaklega tíundað. Mikilvægt er fyrir BÍL að vita hvort ráðherra muni beita sér fyrir því að þessi áratuga gamla krafa listafólks verði loksins að veruleika.

Skapandi greinar – Sýn til framtíðar
Starfshópur á vegum þriggja ráðuneyta (mennta- og menningar, atvinnuvega- og nýsköpunar og utanríkis) skilaði skýrslu til stjórnvalda 2012 með áætlun um aðgerðir til eflingar listum og skapandi greinum. Enn hafa stjórnvöld ekki brugðist formlega við tillögum skýrslunnar, þrátt fyrir tilraunir BÍL til að halda stjórnvöldum við efnið. Skýrslan er aðgengileg á vef mennta- og menningarmálaráðuneytis: https://www.menntamalaraduneyti.is/media/MRN-pdf/Skapandi-greinar-syn-til-framtidar.pdf

Það sem mikilvægast er að hrinda í framkvæmd af tillögum skýrslunnar er skráning tölfræði lista og menningar, en þar erum við miklir eftirbátar nágrannalandanna og sú tölfræði sem birt er í alþjóðlegum samanburði er fullkomlega ómarktæk hvað Ísland varðar. BÍL leggur mikla áherslu á að þarna verði gripið til aðgerða sem feli í sér faglega skráningu tölfræði greinanna, enda er slíkt grundvöllur rannsókna um hinn skapandi geira.

List- og menningargeirinn undirfjármagnaður
Eins og fram kemur í umsögn BÍL um frumvarp til fjárlaga 2017 þá er list- og menningartengd starfsemi, sem rekin er af ríkinu eða reiðir sig á fjármuni úr opinberum sjóðum, stórlega undirfjármögnuð: http://bil.is/fjarlagafrumvarpid-2017-umsogn-bil

Eftir niðurskurð í kjölfar hrunsins hefur verið farið í markvissar aðgerðir til að endurheimta fyrri styrk opinberrar starsemi almennt, í þeim aðgerðum hefur list- og menningargeirinn setið eftir. Stjórnvöld hafa gengist við því að opinber framlög til lista og menningar hafi rýrnað um 20%  við hrunið og fullyrðingar geirans um að sá niðurskurður hafi ekki verið bættur hafa ekki verið hraktar. Þó verður að hafa þann vara á að talnaefni um þróun framlaga til einstakra liða og samanburður milli ára er af skornum skammti. Það er ósk BÍL að stjórnvöld bregðist við þessum málefnanlegu athugasemdum um undirfjármögnun með formlegum hætti og geri markvisst átak í að leiðrétta hlut list- og menningartengdrar starfsemi í fjárlögum næstu ára.

Húsnæðismál Listaháskóla Íslands
BÍL hefur áhyggjur af stöðu húsnæðismála Listaháskóla Íslands og hefur ályktað um þá stöðu árum saman. Nú hafa mál þróast þannig að húsnæði tónlistardeildar skólans hefur verið lokað vegna raka og myglu. Í kjölfar þess hefur verið farið í aðgerðir til að koma starfseminni í húsnæði til bráðabirgða. Það er mat stjórnar BÍL að endalausar bráðabirgðalausnir í húsnæðismálum skólans hafi kostað hið opinbera fjármuni sem skynsamlegara hefði verið að veita í uppbyggingu varanlegs húsnæðis. Stjórn BÍL sendir stjórnvöldum ákall um að tryggja fjármuni til að koma starfsemi Listaháskóla Íslands undir eitt þak í samræmi við áformin þegar skólinn var stofnaður fyrir tæpum 20 árum og finna þeim fjármunum stað í fjármálaáætlun þessarar ríkisstjórnar.

Þekkingin í geiranum – samstarf um breytingar
Meðal listamanna er til staðar yfirgripsmikil þekking á þörfum listgreinanna, bæði innan stofnanakerfis hins opinbera en ekki síður í hinum sjálfstæða geira. BÍL hvetur stjórnvöld til að nýta sér þá þekkingu í öllum áformum um breytingar á stoðkerfi greinanna, sem áformuð eru skv. samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, ella er líklegt að betur sé heima setið en af stað farið.

BÍL hittir ráðherra sveitarstjórnarmála

Minisblað fyrir fund fulltrúa stjórnar BÍL með Jóni Gunnarssyni samgöngu- og sveitastjórnarráðherra  24. maí 2017

BÍL fagnar áherslu ríkisstjórnarinnar á uppbyggingu innviða samfélagsins m.a. í þágu kraftmikils atvinnulífs um land allt, en vekur jafnframt athygli á því að óljóst er hvort listirnar séu taldar með í menginu „skapandi greinar“.

Málefni lista og menningar heyra undir 4 ráðuneyti auk fjármálaráðuneytis. Undir sveitarstjórnarráðherra heyrir fjármögnun verkefna á vettvangi lista og menningar utan höfuðborgarinnar, uppbygging starfa í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og sóknaráætlanir landshlutanna. Minnt er á að menningarsamningarnir sem stofnað var til í upphafi sóknaráætlana hafa nú verið lagðir inn í uppbyggingasamninga og vísbendingar eru um að fjármunirnir sem úthlutað er til list- og menningartengdra verkefna séu í raun ferðaþjónustuverkefni.

Tilvitnun í skýrslu stýrihóps stjórnarráðsins, nóv. 2016:
Það sem vekur helst athygli í töflu 8 er fjöldi verkefna, bæði umsókna og styrkja, sem flokkast sem „menningar-, íþrótta- og tómstundastarfsemi“. Undir þann atvinnugreinaflokk falla meðal annars skapandi listir og afþreying, starfsemi safna og önnur menningarstarfsemi. Ekki liggur fyrir fullnægjandi sundurliðun á verkefnunum fyrir árið 2015, en ætla má að mörg verkefni tengd ferðaþjónustu séu í þessum flokki.

BÍL á aðild að Austurbrú, sameinaðri stoðstofnun á vettvangi sveitarstjórnarmála á Austurlandi. Það samstarf hefur reynst farsælt og stendur hugur listamanna til að eiga svipaða aðild að uppbyggingarstarfi í öðrum landshlutum. Á döfinni er málþing um uppbyggingu starfa í skapandi greinum sem haldið verður í samstarfi við leiklistarhátíðina ACT ALONE á Suðureyri við Súgandafjörð 11. ágúst nk. Ráðherrann og embættismenn ráðuneytisins eru velkomnir.

Gera þarf átak í skráningu tölfræði lista og menningar um land allt. Í því sambandi þurfa stjórnvöld að beita sér fyrir því að sveitarfélögin og landshlutasamtökin samræmi skráningu sína. Einnig að Hagstofa Íslands fái skilgreint hlutverk við samantekt tölfræði skapandi greina og að tryggð sé úrvinnsla talnaefnis t.d. með því að fela rannsóknarsetri skapandi greina  við hagfræðideild Háskóla Íslands slíkt verkefni.

Menningarstefnan sem Alþingi samþykkti 2013 er góð og gild, en nauðsynlegt er að vinna aðgerðaáætlun til að innleiða alla þá uppbyggingu sem hún tilgreinir. BÍL hefur ýmislegt fram að færa í þeim efnum, t.d. reynsluna af stefnumótunarvinnu hjá menningar- og ferðamálasviði Reykjavíkur, og vill gjarnan taka þátt í slíkri vinnu með stjórnvöldum.

Ávarp forseta BÍL á samráðsfundi

Hér fer á eftir ávarp Kolbrúnar Halldórsdóttur forseta BÍL, sem hún hélt á samráðsfundi stjórnar BÍL með mennta- og menningarmálaráðherra 16. maí sl.

Þó uppsetning fundarins gefi til kynna að hér séu komnar saman tvær fylkingar, sem sitji hvor sínu megin borðs (gráar fyrir járnum), þá lítur stjórn BÍL ævinlega svo á að samráðsfundir þessir séu samstarfsfundir, hugsaðir til að stilla saman strengi og blása til sameiginlegrar sóknar í málefnum lista og menningar. Á það leggjum við mikla áherslu.

Listir og menning eru mikilvægar heilbrigði samfélagsins og ein af máttarstoðum fjölbreytts atvinnulífs í landinu, auk þess sem listirnar skera úr um það hvort okkar aldagamla tungumál lifir eða deyr. Í því sambandi þarf að hafa hugfast að listir og menning þrífast einungis í virku samstarfi grasrótar, menningarstofnana og stjórnvalda.

Til að slíkt samstarf skili árangri þarf að móta stefnu og tímasetja aðgerðir á grundvelli hennar. Alþingi samþykkti í fyrsta sinn menningarstefnu vorið 2013. Enn hefur ekki verið unnin aðgerðaáætlun á grunni hennar. Úr því þarf að bæta. BÍL hefur lagt fram tillögu að sóknaráætlun, sem tekur mið af sambærilegum áætlunum í nágrannalöndum okkar og  við teljum raunhæfa. Þó stjórnvöld hafi aldrei brugðist við þeirri tillögu þá teljum við hana enn góðan samstarfsgrundvöll og myndum gjarnan vilja að ný ríkisstjórn tæki hana til skoðunar og kallaði til áframhaldandi vinnu við mótun hennar.

Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er þess getið að listir og menning séu meðal þess sem skiptir sköpum fyrir uppbyggingu þess fjölbreytta atvinnulífs sem stefna beri að og fyrir þá eflingu lífsgæða sem stjórnvöld vilja beita sér fyrir. BÍL vill leggja stjórnvöldum til starfskrafta og hugmyndir til að þessi áform gangi eftir. Meðal þess sem við höfum lagt til í þeim efnum er málþing sem haldið verður 11. ágúst nk. á Suðureyri við Súgandafjörð í samstarfi  við leiklistarhátíðina ACT ALONE og við vonum sannarlega að ráðherra taki boði forsvarsmanna hátíðarinnar um að vera þar með okkur og setji þingið.

Eins og minnisblaðið sem liggur til grundvallar þessum fundi gefur til kynna þá telur stjórn BÍL að ýmislegt megi betur fara í stjórnsýslu lista og skapandi greina, auk þess sem við teljum að samstarf ráðuneytis, menningarstofnana og grasrótar listamanna um hagsmunamál listgreinanna þurfi að vera virkara, -skila meiri árangri. Við vonum sannarlega að á grundvelli þess samtals, sem við nú hefjum við nýjan ráðherra, verði barið í brestina og blásið lífi í glæðurnar og lýsum yfir vilja og löngun til að takast á við þau verkefni sem við blasa og leiða þau til lykta í góðu samstarfi við ykkur.

Samráðsfundur BÍL og menningarmálaráðherra

Minnisblað fyrir samráðsfund BÍL með mennta- og menningarmálaráðherra 16. maí 2017
Það sem hvílir þyngst á stjórn BÍL um þessar mundir er sú staðreynd að ekki hefur reynst unnt að ná samkomulagi um áframhaldandi samstarf ráðuneytisins og BÍL um málefni lista og menningar til næstu þriggja ára.  Stjórn BÍL telur mikilvægt að vita ástæður þessa og telur ekki fullnægjandi að slegið sé fram ótilgreindum breytingum á lögum um opinber fjármál, heldur óskar nánari skýringa með tilvísun til lagaákvæða, sbr. erindi sent ráðherra 18.04.2017.

Fjármálaáætlun 2018 – 2022
Í nýrri fjármálaáætlun 2018 – 2022 eru gerðar þær breytingar á málaflokki 18 að íþrótta og æskulýðsmál eru færð undir málaflokkinn, en upphæðirnar til lista og menningar breytast lítið. Það er áhyggjuefni þegar litið er til þeirra list- og menningartengdu verkefna sem áætlunin gerir ráð fyrir:

– auðvelda öllum landsmönnum, konum og körlum, að njóta menningar og list
– jafna og bæta aðstöðu til menningar- og listastarfsemi í landinu
– efla stöðu íslenskrar tungu í samfélaginu með viðeigandi hætti á grundvelli íslenskrar málstefnu
– stuðla að því að íslensk tunga verði notuð á öllum sviðum íslensks samfélags með sérstakri áherslu á máltækniverkefni og í listum og menningarstarfi
– endurskoða stofnana- og stuðningskerfi ríkisins í málefnum menningar og lista
– einfalda stjórnsýslu og efla þjónustu safna, menningarstofnana, miðstöðva listgreina og sjóða á málefnasviðinu og búa þeim hagstæð skilyrði til að sinna verkefnum sínum svo landsmenn og gestir eigi óháð búsetu aðgang að öflugu menningar- og listalífi sem byggir á menningarlegri fjölbreytni
– stuðla enn frekar að því að efla og jafna tækifæri til nýsköpunar innan allra sjóða sem veita styrki til verkefna á sviði menningar og lista, einkum með aðgengi ungs listafólks í huga
– lögð er áhersla á að nýsköpun á sviði menningar og lista búi við hagstæð fjárhagsleg skilyrði og eigi möguleika á að ná til almenning
– greina stöðu og þörf menningarstofnana fyrir húsnæði og búnað og gera áætlun um uppbyggingu
– útfæra og hrinda í framkvæmd ánægjuvog, könnun á nýtingu þeirrar þjónustu sem sótt er til menningarstofnana
– bjóða upp á listviðburði í grunnskólum sem og í menningarhúsum víða um land
– skilgreina árangursvísa og setja viðmið í samráði við hagsmunaaðila
– skapa betri skilyrði fyrir fjölbreytni, nýsköpun og frumkvæði í íslenskum listum og menningu. Umgjörð stuðnings við menningu og listir verður einfölduð með sameiningu og samhæfingu sjóða og stuðningskerfa. Stuðningsumhverfi listafólks verði eins gott og kostur er. Tækifæri til nýsköpunar innan allra listgreina verða jöfnuð og efld með mótun stefnu um skiptingu framlaga til launa- og verkefnasjóða og slíkri stefnu hrint í framkvæmd. Í henni verði staða ungs listafólks, kvenna og karla, í stoðkerfi listanna skoðuð sérstaklega
– efla íslenska kvikmyndagerð og kvikmyndamenningu. Stuðlað verður að því að konur og karlar fái jöfn tækifæri á sviði kvikmyndagerðar. Um stuðning við kvikmyndagerð er m.a. vísað til markmiðs um innlenda dagskrárgerð og framboð af íslensku barna- og menningarefni í málaflokknum fjölmiðlun.

BÍL spyr hvort líta beri á fjármálaáætlunina sem aðgerðaáætlun á grunni menningarstefnu  sem Alþingi samþykkti í mars 2013, eða hvort vænta megi samstarfs um slíka aðgerðaáætlun sem samrýmdist betur nútímalegri aðferðafræði við stefnumótun.

Stefnuyfirlýsing stjórnarflokkanna
Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að forgangsraðað verði í þágu innviða samfélagsins. Meðal þess sem þar er nefnt er kraftmikið og samkeppnishæft atvinnulíf fyrir íbúa um land allt. BÍL fýsir að vita með hvaða hætti stjórnvöld hyggjast styrkja atvinnugrundvöll listamanna utan höfuðborgarsvæðisins?

Þá eru yfirlýsingunni áform um að móta sérstaka höfuðborgarstefnu í samvinnu við Reykjavík og önnur sveitarfélög. Hvar er það verkefni á vegi statt?

Óljóst er af orðalagi yfirlýsingarinnar hvort „listir“ séu með í menginu „skapandi greinar“, það þarf að skýra með einhverjum hætti. Hvaða sjónarmið hefur ráðherrann í þeim efnum?

Í kaflanum um menntamál er gengist við því að listir og menning séu meðal þess sem skiptir sköpum fyrir uppbyggingu atvinnulífs og eflingu lífsgæða í landinu, einnig er því heitið að öll skólastig verði efld í þágu þessara meginmarkmiða. Hvernig má þá skýra skeytingarleysi stjórnvalda gagnvart háskólamenntun í listum, sem einungis er hægt að stunda gegn háum skólagjöldum, auk þess sem aðstaðan sem listnemum er búin er óviðunandi?

BÍL hefur barist fyrir því að stjórnvöld viðurkenni hlut rannsókna í listum og að hlutur lista innan Vísinda- og tækniráðs verði aukinn, einnig að rannsóknarþátturinn í starfsemi Listaháskóla Íslands verði fullfjármagnaður með sama hætti og innan annarra háskóla. Hvernig er unnið að þessum málum innan ráðuneytisins, hvenær er ný stefna Vísinda- og tækniráðs væntanleg og hver verður staða listanna í henni?

Frá árinu 2006 hefur staðið til að breyta fyrirkomulagi listdansnáms innan skólakerfisins. Hvað líður reglugerð um nám í listdansi og hvaða breytinga er að vænta á næstunni varðandi fyrirkomulag listdansnámsins á grunn- og framhaldsstigi?

Tölfræði skapandi greina
Nú eru bráðum sjö ár síðan ráðuneytið birti skýrslu um hagræn áhrif skapandi greina (des. 2010). Talsvert vantaði uppá að sú skýrsla veitti fullnægjandi upplýsingar og þá strax voru gefin fyrirheit um áframhaldandi þróun slíkrar kortlagningar, sem ekki hafa gengið eftir. Hvers er að vænta í þessum efnum?

Ný sænsk skýrsla um stöðu listgreinanna þar í landi sýnir að 35.000 listamenn starfa í Svíþjóð, kortlagningin nær til 29 þús. þeirra, þ.a. eru 25 þús. á aldrinum 20 – 66 ára.,  stærsti hluti eldri listamanna starfar innan myndlistar og ritlistar, 50% listamanna býr í Stokkhólmi og 70% í þremur stærstu þéttbýlisstöðunum (Stokkhólmi, Gautaborg og Málmey), kynjaskiptingin innan geirans er nánast jöfn, 48% konur og 52% karlar, 3,8 listamenn eru á hverja 1000 íbúa í Svíþjóð og 16% þeirra eru af erlendum uppruna, menntunarstig listamanna er hærra en landsmeðaltal en tekjurnar lægri. Upplýsingar af þessu tagi liggja fyrir á öllum Norðurlöndunum nema á Íslandi. Telur ráðherra norrænnar samvinnu tímabært að Ísland verði með í tölfræði af þessu tagi og hvenær má gera ráð fyrir að svo verði?

Hvaða líður starfi Myndigheden for kulturanalys í Svíþjóð, sem samið hefur verið við um að safna upplýsingum um tölfræði norrænna menningarmála?

Hvers vegna hefur skýrsla um Menningarlandið 2015, sem fjallaði um tölfræði skapandi greina, ekki verið birt á vef ráðuneytisins og hvaða áform eru uppi um vinnu á grundvelli ráðstefnunnar og áframhald slíkra ráðstefna?

Eru einhver áform uppi um að styrkja hlut lista og menningar undir hatti sóknaráætlana landshlutanna? Í skýrslu starfshóps byggðastofnunar um sóknaráætlanirnar frá 2015 kemur fram að skráningu verkefna og tölfræði sá ábótavant, t.d. sé líklegt að fjöldi verkefna, bæði umsókna og styrkja, sem flokkast sem „menningarstarfsemi“ séu í raun ferðaþjónustuverkefni. Eru uppi áform um að bæta úr þessum vanköntum?

Myndlist, sviðslistamiðstöð og ferðaþjónusta
Myndlistarmenn hafa staðið í baráttu fyrir því að opinber söfn greiði myndlistarmönnum vinnuframlag og sanngjarna þóknun þegar verk þeirra eru tekin til sýninga. Hreyft hefur veirð hugmynd um sérstakan „þóknunarsjóð“. Þar að auki hafa myndlistarmenn sett fram hugmyndir um breytingar á myndlistarsjóði, m.a. að hann verði einungis opinn fyrir umsóknir frá myndlistarmönnum en ekki stofnunum á borð við söfn. Hvers er að vænta af hálfu ráðuneytisins varðandi þessi baráttumál?

Listskreytingasjóður hefur verið óstarfhæfur síðan 2011 þegar framlög til hans voru skorin úr 7 milljónum í 1,5. Hvenær er þess að vænta að sjóðurinn verði endurreistur og gerður fær um að sinna lögbundnu hlutverki sínu?

Myndlistarráð sendi ráðherra menningarmála tillögu að stefnu í málefnum myndlistarinnar 2015, sambærilega við gildandi hönnunarstefnu. Enn hafa engin viðbrögð borist við tillögunni. Er hún enn til skoðunar í ráðuneytinu eða hafa áform um hana verið lögð á ís?

Miðstöðvar listgreina og hönnunar vinna mikilvæg  störf í þágu sinna greina þegar kemur að kynningu og markaðssetningu erlendis. Sviðslistirnar eru einar um að eiga ekki bakland í slíkri miðstöð, sem þó hefur verið lengi í undirbúningi að stofna. Slíkt verður þó ekki gert án fulltingis stjórnvalda. Á hverju stendur?

Í inngangi að menningarstefnu sem Alþingi samþykkti 6. mars 2013 segir: Menningarlífið er […] lykilþáttur í uppbyggingu ferðaþjónustu. Undir það sjónarmið tekur BÍL en telur að móta þurfi stefnu um samstarf skapandi greina og ferðaþjónustunnar. BÍL á sæti í fagráði Íslandsstofu í listum og skapandi greinum, sem er mikilvægt en hefur sáralítið vægi í heildarsamhenginu. Hvernig sér ráðherrann fyrir sér samstarf menningarmálaráðuneytis og ferðamálaráðuneytis í þessu augnamiði?

Það sem út af stendur eftir síðasta samráðsfund
Í samskiptum stjórnar BÍL við ráðuneytið í framhaldi af síðasta samráðsfundi með ráðherra komu fram nokkur atriði sem óskað er frekari upplýsinga um. Því er haldið fram í bréfi ráðuneytisins til BÍL [MMR 16030181/12.11.0-] að áformað sé að skoða heildarstuðning ríkisins til tónlistarmála. Hvaða áform er um að ræða í því sambandi?

Í sama bréfi er sagt frá verkefnastjórn sem starfar á vegum ráðuneytisins með það að markmiði að gera tillögur um kvikmyndanám í grunn- og framhaldsskólum og að efla hlut kvenna í íslenskri kvikmyndagerð, sem er hluti  af samkomulagi kvikmyndagerðarmanna og stjórnvalda.  Mikilvægt er að stjórnvöld átti sig á því að þetta mikilvæga verkefni verður ekki leitt til lykta nema að auknu fjármagni verði veitt til Kvikmyndamiðstöðvar og Kvikmyndasjóður efldur. Það er því nauðsynlegt að óska upplýsinga um hvar er þessi vinna er á vegi stödd og hverjir skipa verkefnastjórnina?

Í fyrrgreindu erindi er fjallað um drög að skilagrein samstarfshóps sem starfar á grundvelli skýrslunnar frá 2012 „Skapandi greinar – sýn til framtíðar“. Hvenær er þess að vænta að skilagreinin verði tilbúin til dreifingar?

Að lokum; þrjú mikilvæg mál
Tæp 20 ár eru síðan BÍL sendi stjórnvöldum fyrst bænaskjal um breytingar á skattlagningu höfundagreiðslna, sem miðuðu við að slíkar greiðslur fengju sambærilega skattalega meðferð og fjármagnstekjur, enda um sambærilegar greiðslur að ræða. Mikilvægt er fyrir BÍL að vita hvort vænta megi stuðnings við þá kröfu hjá núverandi ríkisstjórn?

Í umsögn BÍL til fjárlaganefndar Alþingis vegna fjárlagafrumvarps 2017 er því haldið fram með nokkrum rökum að málaflokkurinn listir- og menning sé stórlega undirfjármagnaður. Gerð er nákvæm grein fyrir stöðu og fjárþörf helstu menningarstofnana og sjóða sem mynda grundvöll að starfsskilyrðum listafólks. Stjórn BÍL þykir mikilvægt að fá viðbrögð ráðherra við þeim sjónarmiðum sem þar er lýst.

Á síðustu árum hefur stjórnsýsla málaflokksins „listir og menning“ dreifst mikið og verið skipt niður á ólík ráðuneyti, þannig heyra málefni listanna nú undir 5 ráðherra, mennta- og menningarmála, atvinnuvega- og nýsköpunar, samgöngu- og byggðamála, utanríkis og fjármála. BÍL hefur sett fram óskir um að menningarmálin verði sameinuð undir nýtt ráðuneyti menningarmála, en ekki fengið hljómgrunn fyrir slíkri breytingu. Meðan sú staða er uppi leggur stjórn BÍL til að ráðherra hafi forgöngu um að hefja markvisst starf til efla samstarf milli ráðuneyta um málaflokkinn. Stjórn BÍL lýsir sig reiðubúna til að koma að slíku starfi og er raunar tilbúin að taka þátt í hverju því verkefni sem ráðherra myndi vilja hrinda af stað í þágu bættrar stjórnsýslu í málefnum lista og menningar með öflugt lista- og menningarlíf að leiðarljósi.

Samráðsfundur borgarstjóra og stjórnar BÍL í Höfða 8. maí 2017

Bandalag íslenskra listamanna hitti borgarstjóra á samráðsfundi í Höfða. Stjórn BÍL var nánast fullskipuð og stærsti hluti fulltrúa menningar- og ferðamálaráðs og starfsmanna sviðsins sat fundinn. Nýr sviðsstjóri menningar- og ferðamálaráðs Arna Schram, sat sinn fyrsta fund með stjórn BÍL og fundinn sat einnig sviðsstjóri skóla- og fríðstundasviðs, Helgi Grímsson, enda talsverð áhersla á stöðu listmenntunar í borginni hjá stjórn BÍL, ekki síst stöðu dansmenntunar og myndlistarmenntunar.

Fyrir fundinum lá minnisblað unnið á grundvelli menningarstefnu borgarinnar og aðgerðaáætlunar hennar og fer það hér á eftir. Kaflaheitin vísa til menningarstefnu Reykjavíkur sem er aðgengileg á vef borgarinnar ásamt aðgerðaáætlun.

  1. kafli – aðgerð í farvegi: Reykjavíkurborg hvetur til og hefur samstarf um rannsóknir á hagrænum áhrifum menningar og skapandi greina. Til framtíðar verði hagræn, menningarleg, félagsleg og umhverfisleg áhrif metin, vægi hvers þáttar og samspil þeirra á milli.

BÍL telur að grundvallaratriði í kortlagningu á áhrifum lista og menningar í borginni sé að gera úttekt á þróun framlaga til lista og menningar. Greint verði hvernig framlög hafa skipst milli stofnana og sjálfstæðrar starfsemi, milli hópa og einstakra listamanna,  milli hátíða og annars konar verkefna. BÍL telur frekari rannsóknir á vægi greinanna byggja á slíkri kortlagningu og að miða beri úttektina við árabilið 2009 – 2016.

  1. kafli – 5 ára áætlun: Verklagsreglur fyrir menningarstofnanir Reykjavíkurborgar mótaðar í samvinnu forstöðumanna þeirra og Bandalags íslenskra listamanna sem miða að því að réttur listamanna til launa fyrir vinnuframlag sitt sé virtur og höfundaréttur þeirra hafður í hávegum.

BÍL hefur sent erindi til Listasafns Reykjavíkur og óskað eftir að hafnar verði formlegar viðræður um verklagsreglur af því tagi sem hér um ræðir, með það að markmiði að hægt verði að innleiða þær á næstu tveimur árum. Skv. áætlunum Listasafns Reykjavíkur er gert ráð fyrir að tekjur af aðgangseyri nemi 60 milljónum 2017, en til að greiða myndlistarmönnum í samræmi við framlagssamning SÍM þyrfti einungis 6,5 milljónir vegna sýningardagskrár 2017. SÍM hefur sett fram hugmynd um sérstakan þóknunarsjóð, sem notaður verði til að standa straum af kostnaði við fjármögnun framlagssamnings. Mögulega mætti skoða samtarf ríkis, borgar og stærri sveitarfélaga um að koma á slíkum sjóði.

  1. kafli – 5 ára áætlun: Hvatt til áherslu á menningaruppeldi með því að efla fræðslustarfsemi menningarstofnana borgarinnar og að auka samstarf listamanna og skólafólks innan grunnskólans í nánu samstarfi við skóla- og frístundasvið.

Hér er lögð áhersla á samstarf listamanna og skólafólks. Á nýliðnum vetri var komið á laggirnar langþráðu verkefni mennta- og menningarmálaráðuneytisins „List fyrir alla“. Markmið verkefnisins fellur vel að þessum áherslum borgarinnar. Því vill stjórn BÍL leggja til að borgaryfirvöld leiti eftir samstarfi við ríkisvaldið um útvíkkun verkefnisins, til að tryggja reykvísku skólafólki (nemendum og kennurum) aðgang að því.

Stefna um tónlistarfræðslu – Tillögur starfshóps maí 2011: Tónlistarnám í Reykjavík tekur mið af þremur meginmarkmiðum aðalnámskrár tónlistarskóla: Uppeldislegum markmiðum, leikni- og skilningsmarkmiðum og samfélagslegum markmiðum. […] Gæðaviðmið taka mið af viðurkenndum gæðastuðlum, s.s. aðalnámskrá og öðrum sambærilegum alþjóðlegum viðmiðum. […] Reykjavíkurborg greiðir framlag til tónlistarkennslu samkvæmt lögum um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla 75/1985.

Tímamót eru nú í málefnum tónlistarnáms. Með stofnun menntaskóla tónlistarinnar og breyttri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga er mikilvægt að Reykjavík nýti það svigrúm, sem skapast við það að ríkið tekur að sér dýrustu nemendurna, til þess að endurreisa  kerfið og slá öflugum stoðum undir starfsemi þeirra skóla sem starfa innan þess. Mikilvægt er að greiðslur borgarinnar til skólanna haldist í hendur við umsamin laun og að skólunum sé gert kleift að standa við ákvæði aðalnámskráar varðandi það sem lítur að bóklegri kennslu og samspili meðfram einkakennslu. Fram til þessa hafa skólarnir þurft að hækka skólagjöld frá ári til árs til að brúa bilið milli framlaga borgarinnar og launa kennara. Þetta hefur m.a. leitt til þess að skólagjöld eru hærri í Reykjavík en í öðrum sveitarfélögum, sem fer á svig við forystuhlutverk Reykjavíkur sem höfuðborgar.

  1. kafli – Aðgerðir í farvegi: Fjölbreytt aðstaða til listsköpunar, listflutnings, sýninga og annarrar menningarstarfsemi hvort sem um er að ræða húsnæði í eigu borgarinnar eða annarra. Auk nýrra möguleika til aðstöðu gætu ýmis opin rými borgarinnar einnig komið til móts við þarfir listalífsins.

Samtök um Danshús hafa síðustu 7 ár rekið Dansverkstæðið – vinnustofur danshöfunda við Skúlagötu í Reykjavík. Nú stendur til að breyta skipulagi á svæðinu, sem verður til þess að í sumar missa samtökin húsnæði sitt. Dansverkstæðið hefur sinnt gríðarlega mikilvægu hlutverki fyrir danslistina síðustu ár og verið bæði vinnustaður, vinnuveitandi og félagsmiðstöð. Dansverkstæðið er eina æfingarýmið fyrir atvinnufólk í sviðslistum og bara á síðasta ári voru þar unnin og þróuð 16 ný íslensk verk. Auk þess er þar ávallt góður hópur gestalistamanna við rannsóknir og styður starfsemin þannig við mikilvæga uppbyggingu greinarinnar. Markmið Samtaka um Danshús er, eins og nafnið gefur til kynna, að koma á laggirnar  Danshúsi hér í borg sem sameinar alla atvinnustarfsemi í dansi; starfsemi grasrótarinnar, sjálfstæða geirans, Íslenska dansflokksins, hátíða og félagasamtaka í dansi. Þær breytingar sem óhjákvæmilega eru framundan í húsnæðismálum danslistamanna eru tækifæri til að finna framtíðarlausn – stofnun Danshúss í Reykjavík.

  1. kafli – 5 ára áætlun: Aukin aðkoma listamanna að skipulagi og mótun mannvirkja á vegum borgarinnar, í samræmi við markmið í aðalskipulagi Reykjavíkurborgar 2010-2030, ásamt áherslu á samþættingu lista við skipulag hverfa utan miðborgarinnar.

Stjórn BÍL hefur áður gert athugasemdir við það með hvaða hætti borgin framkvæmir samkeppnir í arkitektúr og skipulagi, þ.e. að undangengnu forvali. Það er mat AÍ að framkvæmd forvalsins hafi verið gölluð, m.a. vegna þess að ákvörðun um hverjir valdir eru til endanlegrar þátttöku byggir ekki á faglegu mati heldur heppni, þar sem dregin eru nöfn úr hatti en ekki tekið mið af faglegri hæfni þeirra sem þó standast matið. AÍ hefur rætt þessi mál formlega við borgaryfirvöld og telur að ákveðin skref hafi verið stigin í rétt átt. Þannig hafa sjónarmið AÍ um breyttar kröfur í forvalskeppnum náð eyrum borgaryfirvalda og þóknanir til keppenda í þeim virðast frara hækkandi, þó þær endurspegli ekki enn eiginlegt vinnuframlag. AÍ ítrekar þó mikilvægi þess að borgaryfirvöld bjóði upp á fleiri opnar samkeppnir til að auka jafnræði meðal keppenda og auka gagnsæi í ferlinu. Þá er mikilvægt að viðunandi verðlaunafé sé í boði, en það hefur mikil áhrif á þátttöku og leiðir á endanum til faglegri tillagna. Þátttaka í samkeppni kallar á a.m.k. 200 klst. vinnu arkitekts og allt upp í 6-700 klst., eftir umfangi verks. Hugmyndin að viðurkenningu er sú að upphæð fyrstu verðlauna dugi a.m.k. fyrir vinnu við tillögugerðina. Stjórn BÍL telur skynsamlegt að tekið sé mið af því þegar verðlaunafé í arkitektasamkeppnum borgarinnar er ákvarðað.

  1. kafli – 5 ára áætlun: Tekið verði mið af 14. grein myndlistarlaga nr. 64 2012 um framlag til listaverka í nýbyggingum þar sem verja skal að minnsta kosti 1% af heildarbyggingarkostnaði opinberrar nýbyggingar til listaverka í henni og umhverfi hennar.

Myndlistarlög mæla fyrir um að opinberar byggingar ásamt umhverfi þeirra, svo og önnur útisvæði í opinberri eigu, séu fegruð með listaverkum og að verja eigi a.m.k. 1% af heildarbyggingarkostnaði nýbygginga til að uppfylla þessa lagaskyldu. Lögin gera ráð fyrir að listaverkin séu þáttur í þeirri heildarmynd sem byggingu og umhverfi hennar er ætlað að skapa. Þá er í lögunum ákvæði um að Alþingi veiti árlega fé í listskreytingasjóð til listaverka í opinberum byggingum (ríkis og sveitarfélaga) sem voru fullbyggðar fyrir 1. janúar 1999.  Staðreyndin er sú að ríkið hefur forsómað Listskreytingasjóð síðustu sex árin, þar sem framlagið til hans var skorið eftir hrun úr kr. 7,1 milljón 2010 í 1,5 milljónir, sem gerir sjóðnum ókleift að starfa. SÍM, AÍ og BÍL hafa gert alvarlegar athugasemdir við þessa niðurstöðu ríkisins í sjö ár og leggur nú til við borgaryfirvöld að þau gangi í lið með listamönnum og kanni hvernig borgin sinnir þeirri lagaskyldu sem á henni hvílir, með það að markmiði að auka hlut myndlistar í opinberum byggingum og umhverfi þeirra. Slíkar aðgerðir myndu auka þrýsting á ríkið og vonandi auka það fjármagn sem Alþingi ákvarðar Listskreytingasjóði í fjárlögum framtíðarinnar.

Stjórn BÍL fagnar nýrri aðgerðaáætlun á grundvelli ferðamálastefnu Reykjavíkur
BÍL hefur um árabil lagt áherslu á aukið samtal ferðaþjónustunnar og hinna skapandi greina, m.a. með starfi innan Íslandsstofu en einnig innan menningar- og ferðamálaráðs. Það er því sérstakt fagnaðarefni að ný aðgerðaáætlun á grundvelli ferðamálastefnu Reykjavíkur skuli hafa litið dagsins ljós. Áheyrnarfulltrúar BÍL í menningar- og ferðamálaráði tóku þátt i mótun áætlunarinnar og settu sitt mark á hana.  Í þessu sambandi telur stjórn BÍL mikilvægt að Reykjavíkurborg komi aðferðafræði þeirri, sem unnið hefur verið eftir í stefnumótun borgarinnar, á framfæri á vettvangi Sambands íslenskra sveitarfélaga. Slíkt væri liður í almennri framþróun stefnumótunar og eftirfylgni. Þá telur stjórn BÍL fullt tilefni til að borgin þrýsti á ríkið og Hagstofu Íslands um skráningu talnaefnis tengt þeim atvinnugreinum sem styðja við ferðaþjónustuna með þeim hætti sem skapandi greinar gera.

Page 1 of 2512345...1020...Last »