Á aðalfundi BÍL þann 22. mars 2026 var samþykkt ályktun um keðjuábyrgð í menningarstarfsemi. Það er ekki á ástæðulausu að við birtum ályktunina á alþjóðlegum baráttudegi verkalýðsins, 1. maí, þegar sérstök áhersla er lögð á grundvallarrétt fólks til sanngjarnra kjara og virðingar fyrir störfum sínum.
Með birtingunni vill BÍL vekja athygli á mikilvægi keðjuábyrgðar innan menningarstarfsemi og undirstrika nauðsyn þess að allir fái greitt fyrir vinnu sína og njóti réttlátra kjara.
BÍL óskar landsmönnum öllum gleðilegs 1. maí.
Ályktun um Keðjuábyrgð í menningarstarfsemi
Staða sjálfstætt starfandi listamanna á Íslandi er veik og ótrygg. Þrátt fyrir að opinber fjármögnun sé meginstoð starfseminnar njóta margir listamenn ekki þeirrar verndar sem kjarasamningar veita. Þeir starfa gjarnan sem verktakar eða á grundvelli tímabundinna starfslauna og búa við tekjuóvissu, takmarkaða réttindasöfnun og skort á fyrirsjáanleika.
Veik samningsstaða listamanna er kerfislæg. Framboð hæfileikaríks listafólks er mikið en verkefnin fá, sem skapar aðstöðumun í samningaviðræðum og getur þannig dregið úr kröfugerð og leitt til þess að einstaklingar sætti sig við lakari kjör en ella. Innan sömu opinberu stofnana getur jafnframt myndast tvískipting þar sem fastráðnir listamenn njóta kjarasamningsbundinna launa en sjálfstætt starfandi aðilar sem sinna sambærilegum störfum fá greidd lægri verktakalaun eða listamannalaun. Þetta veikir meginregluna um að kjarasamningar séu lágmarkskjör. Á meðan starfsfólk listasafna nýtur kjarasamningsbundinna launahækkana er engin trygging fyrir því að greiðslur til listamanna sem sýna í söfnunum hækki. Engir kjarasamningar eru til í kvikmynda – og sjónvarspsgeiranum, nema við RÚV sem í gegnum þjónustusamning við hið opinbera skýtur sér undan kjarasamningi.
Lög um keðjuábyrgð voru sett til að koma í veg fyrir félagsleg undirboð og tryggja að ábyrgð nái í gegnum alla samningskeðjuna
Beiting slíkra sjónarmiða í menningarstarfsemi, sem rekin er fyrir opinbert fé, væri eðlilegt framhald þeirrar hugsunar. Með því að skilyrða styrki og þjónustusamninga við að laun séu í samræmi við gildandi kjarasamninga mætti draga úr aðstöðumun, styrkja samningsstöðu listamanna og tryggja að opinber fjárstuðningur við listastarfsemi stuðli að réttlátu og sjálfbæru starfsumhverfi. Þar sem opinbert fjármagn er forsenda starfseminnar ber hið opinbera ábyrgð á að réttindi þeirra sem skapa menningarverðmætin séu tryggð.